Adhyaya 32
अध्यायेऽस्मिन् युधिष्ठिरो मārkaṇḍeyam् अपृच्छत्—पापहर्तृ Patreśvar-तीर्थे कः सिद्धः प्रसिद्ध इति। मārkaṇḍeyo वदति—चित्रस्य (चित्रोः) पुत्रो दीप्तिमान् Patreśvara इति ख्यातः, जय इत्यपि नाम्ना, देवसभायां मेनकाया नृत्ये मोहितः सन् स्वसंयमं जहौ। तस्याजितेन्द्रियतां दृष्ट्वा इन्द्रः शापं ददौ—दीर्घं मर्त्यभावं भुङ्क्ष्वेति; एष धर्मोपदेशः, इन्द्रियजयस्य महत्त्वं दर्शयन्। शापमोचनार्थं स नर्मदातटे (रेवातटे) द्वादशवर्षाणि नियमयुक्तं तपश्चरितुं नियुक्तः। स स्नात्वा जपन्, शङ्करं पूजयन्, पञ्चाग्नितपसा च तप्त्वा शिवं प्रसादयामास; ततः शिवः प्रादुरभवत् वरं च ददौ। स वरं याचते—मम नाम्ना अस्मिन् तीर्थे त्वं नित्यं तिष्ठेति; एवं Patreśvara-लिङ्गं प्रतिष्ठितं त्रिलोके प्रसिद्धिं जगाम। अन्ते फलश्रुतिः—एकस्नानेन पापनाशः; तत्र पूजया महायज्ञफलम् (अश्वमेधसमम्), स्वर्गभोगः, शुभा पुनर्जन्म, दीर्घायुः, रोगशोकविनाशश्च, तथा तीर्थजलस्मृतिरपि भवतीति।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । पत्त्रेश्वरं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम् । यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली
श्रीमार्कण्डेय उवाच। ततः पत्त्रेश्वरं गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम्। यत्र सिद्धो महाभागश्चित्रसेनसुतो बली॥
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ सिद्धस्तदा ब्रह्मंस्तस्मिंस्तीर्थे महातपाः । पुत्रः कस्य तु को हेतुरेतदिच्छामि वेदितुम्
युधिष्ठिर उवाच— भो ब्रह्मन्, तस्मिंस्तीर्थे महातपाः कोऽसौ सिद्धः? स कस्य पुत्रः, किमर्थं च सिद्धिं प्राप्तवान्? एतदहं श्रोतुमिच्छामि।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । चित्रोनाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः पुरा । तस्य पुत्रो नृपश्रेष्ठ पत्त्रेश्वर इति श्रुतः
श्रीमार्कण्डेय उवाच— पुरा चित्रो नाम महातेजा इन्द्रस्य दयितः आसीत्। नृपश्रेष्ठ, तस्य पुत्रः पत्त्रेश्वर इति विख्यातः श्रूयते।
Verse 4
रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः । इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं जय इत्येव चापरः
स रूपवान् सुभगश्चैव सर्वशत्रुभयंकरः। इन्द्रस्य दयितोऽत्यर्थं, जय इत्यपि चापरः।
Verse 5
स कदाचित्सभामध्ये सर्वदेवसमागमे । मेनकानृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल
स कदाचित् सभामध्ये सर्वदेवसमागमे। मेनकाया नृत्यगीतेन मोहितः सुचिरं किल।
Verse 6
तिष्ठते गतमर्यादो गतप्राण इव क्षणात् । तावत्सुरपतिर्देवः शशापाथाजितेन्द्रियम्
क्षणादेव स गतमर्यादो गतप्राण इव तिष्ठति। तावत् सुरपतिः देवः अजीतेन्द्रियं तं शशाप।
Verse 7
यस्मात्त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् । तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम्
यस्मात् त्वं स्वर्गसंस्थोऽपि मर्त्यधर्ममुपेयिवान् । तस्मान्मर्त्ये चिरं कालं क्षपयिष्यस्यसंशयम् ॥
Verse 8
एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा । वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह
एवमुक्तः सुरेन्द्रेण चित्रसेनसुतो युवा । वेपमानः सुरश्रेष्ठः कृताञ्जलिरुवाच ह ॥
Verse 9
पत्त्रेश्वर उवाच । मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा । प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि
पत्त्रेश्वर उवाच । मया पापेन मूढेन अजितेन्द्रियचेतसा । प्राप्तं वै यत्फलं तस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥
Verse 10
शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्
शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम् ॥
Verse 11
सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् । लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः
सत्यशौचरतानां च धर्मिष्ठानां जितात्मनाम् । लोकोऽयं पापिनां नैव इति शास्त्रस्य निश्चयः ॥
Verse 12
एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता । गन्धर्वतनयो धीमान्प्रणम्यागात्तु भूतलम्
एवमुक्ते महाराज सहस्राक्षेण धीमता । गन्धर्वतनयो धीमान् प्रणम्य भूतलं जगाम ॥
Verse 13
रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः । स्नात्वा जप्त्वा विधानेन अर्चयित्वा च शङ्करम्
रेवाया विमले तोये ब्रह्मावर्तसमीपतः । स्नात्वा जप्त्वा विधानेन शङ्करं च समर्चयत् ॥
Verse 14
वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन । तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैस्ततश्च तोषं समगात्स देवः
वाय्वम्बुपिण्याकफलैश्च पुष्पैः पर्णैश्च मूलाशनयावकेन । तताप पञ्चाग्नितपोभिरुग्रैः ततश्च देवः स तुष्टिमगात् ॥
Verse 15
पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च । चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पपाताग्रगतं समीक्ष्य
पिनाकपाणिं वरदं त्रिशूलिनमुमापतिं ह्यन्धकनाशनं च । चन्द्रार्धमौलिं गजकृत्तिवाससं दृष्ट्वा पुरस्तात्स्थितमीक्ष्य पपात ॥
Verse 16
ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ । यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा
ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरदोऽहं तवानघ । यमिच्छसि ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा ॥
Verse 17
पत्त्रेश्वर उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र त्वं सततं तीर्थे मम नाम्ना भव प्रभो
पत्त्रेश्वर उवाच—यदि तुष्टोऽसि देवेश, यदि च मम वरो देयः; तर्हि प्रभो, अत्र तीर्थे मम नाम्ना सततं निवस।
Verse 18
एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा । तथेत्युक्त्वा ययौ हृष्ट उमया सह शङ्करः
एतच्छ्रुत्वा महादेवो हर्षगद्गदया गिरा ‘तथेति’ प्रोच्य, उमया सह हृष्टः शङ्करः प्रययौ।
Verse 19
सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य गते देवे दिवं प्रति । स्नात्वा जाप्यविधानेन तर्पयित्वा पितॄन् पुनः
सोऽपि तत्तीर्थमाप्लुत्य, गते देवे दिवं प्रति; स्नात्वा जाप्यविधानेन, तर्पयित्वा पितॄन् पुनः।
Verse 20
स्थापयामास देवेशं तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । पत्त्रेश्वरं तु विख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत
ततः स विधानतः तस्मिंस्तीर्थे देवेशं स्थापयामास; पत्त्रेश्वर इति विख्यातं त्रिषु लोकेषु, हे भारत।
Verse 21
इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर । हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः
इन्द्रलोकं गतः शापान्मुक्तः सोऽपि नरेश्वर; हृष्टः प्रमुदितो रम्यं जयशब्दादिमङ्गलैः।
Verse 22
एष ते कथितः प्रश्नः पृष्टो यो वै युधिष्ठिर । तत्र स्नानेन चैकेन सर्वपापैः प्रमुच्यते
एष ते प्रश्नः, युधिष्ठिर, यथावत् कथितः; तत्रैकस्नानेनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते।
Verse 23
यस्त्वर्चयेन्महादेवं तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर । स्नात्वाभ्यर्च्य पित्ःन् देवान् सोऽश्वमेधफलं लभेत्
यस्तु तस्मिंस्तीर्थे महादेवं युधिष्ठिरार्चयेत्; स्नात्वा पितॄन् देवान् चाभ्यर्च्य सोऽश्वमेधफलं लभेत्।
Verse 24
मृतो वर्षशतं साग्रं क्रीडित्वा च शिवे पुरे । राजा वा राजतुल्यो वा पश्चान्मर्त्येषु जायते
मृतः साग्रं वर्षशतं शिवपुरे क्रीडित्वा; पश्चान्मर्त्येषु राजा वा राजतुल्यो वा जायते।
Verse 25
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेच्च शरदः शतम् । व्याधिशोकविनिर्मुक्तः पुनः स्मरति तज्जलम्
वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो व्याधिशोकविनिर्मुक्तः; शरदः शतं जीवेच्च, पुनस्तज्जलं स्मरति।
Verse 32
। अध्याय
अध्यायः समाप्तः।