Adhyaya 30
अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः युधिष्ठिरस्य प्रश्नं प्रति नर्मदायाः उत्तरतीरे प्रसिद्धं दारुतीर्थं वर्णयति। तस्य नाम्ना विख्यातः दारुः भार्गववंशीयो वेदवेदाङ्गपारगः विद्वान् ब्राह्मणः; तस्य जीवनं ब्रह्मचर्य-गृहस्थ-वानप्रस्थक्रमेण निरूप्य अन्ते यतिधर्मानुगुणया तपश्चर्यया समाप्यते। स महादेवस्य निरन्तरध्यानपरः, आयुष्यपर्यन्तं तपसा तिष्ठन्, त्रिलोके कीर्तिं तीर्थस्य स्थापयति। अनन्तरं विधिनिर्देशाः—तत्र नियमेन स्नानं, पितृदेवतापूजनं च। सत्यं, क्रोधनिग्रहः, भूतहितं च आचारलक्षणानि; तैः सह पुरुषार्थसिद्धिः प्रतिज्ञायते। सत्य-शौचयुक्तं उपवासं, ऋक्-साम-यजुर्जपं च उत्तमफलप्रदं कथयति। अन्ते शङ्करवचनरूपेण फलश्रुतिः—यो विधिवत् तत्र देहं त्यजति, स अनिवर्तिकां गतिं, पुनरावृत्तिरहितां, प्राप्नोति।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदोत्तरकूले तु दारुतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धो महाभाग तपस्तप्त्वा द्विजोत्तमः
श्रीमार्कण्डेय उवाच— नर्मदोत्तरकूले तु दारुतीर्थमनुत्तमम्; यत्र सिद्धो महाभागस्तपस्तप्त्वा द्विजोत्तमः।
Verse 2
युधिष्ठिर उवाच । कोऽसौ द्विजवरश्रेष्ठः सिद्धस्तत्र महामुने । दारुकेति सुतः कस्य एतन्मे वक्तुमर्हसि
युधिष्ठिर उवाच— कोऽसौ द्विजवरश्रेष्ठः सिद्धस्तत्र महामुने? दारुकेति सुतः कस्य? एतन्मे वक्तुमर्हसि।
Verse 3
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भार्गवे विपुले वंशे धीमतो देवशार्मणः । दारुर्नाम महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः
श्रीमार्कण्डेय उवाच— भार्गवे विपुले वंशे धीमतो देवशार्मणः; दारुर्नाम महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः।
Verse 4
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो विधिक्रमात् । यतिधर्मविधानेन चचार विपुलतपः
ब्रह्मचर्यं गृहस्थाश्रमं वानप्रस्थाश्रमं च विधिक्रमात् अनुतिष्ठन्, यतिधर्मविधानानुसारं विपुलं तपश्चर्यां चकार।
Verse 5
ध्यायन्वै स महादेवं निराहारो युधिष्ठिर । उवास तीर्थे तस्मिन् वै यावत्प्राणपरिक्षयम्
महादेवं ध्यायन् निराहारः, हे युधिष्ठिर, स तस्मिन् तीर्थे यावत्प्राणपरिक्षयं तावत् उवास।
Verse 6
तस्य नाम्ना तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा विधानेन अर्चयेत्पितृदेवताः
तस्य नाम्ना तु तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्; तत्र विधानेन स्नात्वा पितॄन् देवताश्च अर्चयेत्।
Verse 7
सत्यवादी जितक्रोधः सर्वभूतहिते रतः । सर्वान्कामानवाप्नोति राजन्नत्रैव सवर्था
सत्यवादी जितक्रोधः सर्वभूतहिते रतः; राजन्, अत्रैव स सर्वथा सर्वान् कामान् अवाप्नोति।
Verse 8
यः कुर्यादुपवासं च सत्यशौचपरायणः । सौत्रामणिफलं चास्य सम्भवत्यविचारितम्
यः उपवासं कुर्यात् सत्यशौचपरायणः; तस्य सौत्रामणिफलं अविचारितं अवश्यं सम्भवति।
Verse 9
ऋग्वेदजापी ऋग्वेदी साम वा सामपारगः । यजुर्वेदी यजुर्जप्त्वा लभते फलमुत्तमम्
ऋग्वेदजापी वा ऋग्वेदविद्, सामवेदी वा सामगानपारगः, अथवा यजुर्वेदी—स्वस्ववेदस्य जपेन स उत्तमं फलं लभते।
Verse 10
प्राणांस्त्यजति यो मर्त्यस्तस्मिंस्तीर्थे विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्
यो मर्त्यः तस्मिंस्तीर्थे विधानतः प्राणान् त्यजति, तस्य अनिवर्तिका गतिः भवतीति—एवं शङ्करः अब्रवीत्।
Verse 30
। अध्याय
अध्यायः। इति अध्यायसमाप्तिः।