Adhyaya 29

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कावेरीति च विख्याता त्रिषु लोकेषु सत्तम । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्या मार्कण्ड तत्त्वतः

युधिष्ठिर उवाच । कावेरीति च विख्याता त्रिषु लोकेषु सत्तम । माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्या मार्कण्ड तत्त्वतः ॥

Verse 2

कीदृशं दर्शनं तस्याः फलं स्पर्शेऽथवा विभो । स्नाने जाप्येऽथवा दान उपवासे तथा मुने

कीदृशं तस्याः दर्शनमात्रेण पुण्यं, स्पर्शेऽथवा विभो? स्नाने जपे च दाने चोपवासे च, मुने, किं फलं भवति?

Verse 3

कथयस्व महाभाग कावेरीसङ्गमे फलम् । धर्मः श्रुतोऽथ दृष्टो वा कथितो वा कृतोऽपि वा

कथयस्व महाभाग कावेरीसङ्गमे फलम्। धर्मः श्रुतोऽथ दृष्टो वा कथितो वा कृतोऽपि वा—

Verse 4

अनुमोदितो वा विप्रेन्द्र पुनातीति श्रुतं मया । यथा धर्मप्रसङ्गे तु मुने धर्मोऽपि जायते

अनुमोदितो वा विप्रेन्द्र पुनातीति श्रुतं मया। यथा धर्मप्रसङ्गे तु मुने धर्मोऽपि जायते॥

Verse 5

स्वर्गश्च नरकश्चैव इत्येवं वैदिकी श्रुतिः

स्वर्गश्च नरकश्चैव—इत्येवं वैदिकी श्रुतिः प्राह।

Verse 6

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाभाग यत्पृष्टोऽहं त्वयाधुना । शृणुष्वैकमना भूत्वा कावेरीफलमुत्तमम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—साधु साधु महाभाग, यत्पृष्टोऽहं त्वयाधुना। शृणुष्वैकमना भूत्वा कावेरीफलमुत्तमम्॥

Verse 7

अस्ति यक्षो महासत्त्वः कुबेरोनाम विश्रुतः । सोऽपि तीर्थप्रभावेन राजन्यक्षाधिपोऽभवत्

अस्ति यक्षो महासत्त्वः कुबेर इति विश्रुतः। स च तीर्थप्रभावेन, राजन्, यक्षाधिपतिं पदं प्राप्तवान्॥

Verse 8

तच्छृणुष्व विधानेन भक्त्या परमया नृप । सिद्धिं प्राप्तो महाभाग कावेरीसङ्गमेन तु

तस्मात् विधानेन शृणु, भक्त्या परमया नृप। महाभाग, कावेरीसङ्गमेनैव स सिद्धिं प्राप्तवान्॥

Verse 9

कावेर्या नर्मदायास्तु सङ्गमे लोकविश्रुते । तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः

कावेर्या नर्मदायाश्च लोकविश्रुते सङ्गमे। तत्र स्नात्वा शुचिर्भूत्वा कुबेरः सत्यविक्रमः॥

Verse 10

विधिवन्नियमं कृत्वा शास्त्रयुक्त्या नरोत्तम । आराधयन्महादेवमेकचित्तः सनातनम्

विधिवन्नियमं कृत्वा शास्त्रयुक्त्या नरोत्तम। आराधयन् महादेवं सनातनमेकचित्ततः॥

Verse 11

एकाहारो वसन्मासं तथा षष्ठाह्नकालिकः । पक्षोपवासी न्यवसत्कंचित्कालं नृपोत्तम

एकाहारो वसन् मासं तथा षष्ठाह्नकालिकः। पक्षोपवासी चाभूत् कञ्चित्कालं नृपोत्तम॥

Verse 12

मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान् । किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः

मूलशाकफलैश्चान्यं कालं नयति बुद्धिमान्। किंचित्कालं वसंस्तत्र तीर्थे शैवालभोजनः॥

Verse 13

पराकेणानयत्कालं कृच्छ्रेणापि च मानद । चान्द्रायणेन चाप्यन्यमन्यं वाय्वम्बुभोजनः

पराकेणानयत्कालं कृच्छ्रेणापि च मानद। चान्द्रायणेन चाप्यन्यमन्यं वाय्वम्बुभोजनः॥

Verse 14

एवं तत्र नरश्रेष्ठ कामरागविवर्जितः । स्थितो वर्षशतं साग्रं कर्षयन्स्वं तथा वपुः

एवं तत्र नरश्रेष्ठ कामरागविवर्जितः। स्थितो वर्षशतं साग्रं कर्षयन्स्वं तथा वपुः॥

Verse 15

ततो वर्षशतस्यान्ते देवदेवो महेश्वरः । तुष्टस्तु परया भक्त्या तमुवाच हसन्निव

ततो वर्षशतस्यान्ते देवदेवो महेश्वरः। तुष्टस्तु परया भक्त्या तमुवाच हसन्निव॥

Verse 16

भोभो यक्ष महासत्त्व वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भक्त्या तव दास्ये यथेप्सितम्

भोभो यक्ष महासत्त्व वरं वरय सुव्रत। परितुष्टोऽस्मि ते भक्त्या तव दास्ये यथेप्सितम्॥

Verse 17

यक्ष उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश उमया सह शङ्कर । अद्यप्रभृति सर्वेषां यक्षाणामधिपो भवे

यक्ष उवाच—यदि त्वं देवेश, उमासहितः शङ्कर, तुष्टोऽसि, तर्हि अद्यप्रभृति अहं सर्वयक्षाणामधिपो भवानीति।

Verse 18

अक्षयश्चाव्ययश्चैव तव भक्तिपुरःसरः । धर्मे मतिं च मे नित्यं ददस्व परमेश्वर

तव भक्तिपुरःसरः अहम् अक्षयश्चाव्ययश्च भवानी; परमेश्वर, मे नित्यं धर्मे मतिṃ ददास्व।

Verse 19

ईश्वर उवाच । यत्त्वया प्रार्थितं सर्वं फलं धर्मस्य तत्तथा । इत्येवमुक्त्वा तं तत्र जगामादर्शनं हरः

ईश्वर उवाच—यत्त्वया प्रार्थितं सर्वं धर्मफलसम्पूर्णं तथैव भविष्यति। इत्युक्त्वा हरः तत्रैव तस्माददर्शनं जगाम।

Verse 20

सोऽपि स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । आमन्त्रयित्वा तत्तीर्थं कृतार्थश्च गृहं ययौ

सोऽपि विधानेन स्नात्वा पितृदेवताः संतर्प्य, तत्तीर्थम् आमन्त्रयित्वा, कृतार्थः सन् गृहं ययौ।

Verse 21

पूजितस्तत्र यक्षैस्तु सोऽभिषिक्तो विधानतः । चकार विपुलं तत्र राज्यमीप्सितमुत्तमम्

तत्र यक्षैः स पूजितः, विधानतः अभिषिक्तश्च; तत्रैव इप्सितं उत्तमं विपुलं राज्यं चकार।

Verse 22

तत्र चान्ये सुराः सिद्धा यक्षगन्धर्वकिंनराः । गणाश्चाप्सरसां तत्र ऋषयश्च तथानघ

तत्रान्येऽपि सुराः सिद्धा यक्षगन्धर्वकिंनराः । अप्सरसां गणाश्चैव ऋषयश्च तथानघ ॥

Verse 23

कावेरीसङ्गमं तेन सर्वपापहरं विदुः । स्वर्गाणामपि सर्वेषां द्वारमेतद्युधिष्ठिर

तस्मात्कावेरीसङ्गमं सर्वपापहरं विदुः । स्वर्गाणामपि सर्वेषां द्वारमेतद्युधिष्ठिर ॥

Verse 24

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । कावेरीसङ्गमे स्नात्वा यैर्दत्तं हि तिलोदकम्

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । कावेरीसङ्गमे स्नात्वा यैर्दत्तं हि तिलोदकम् ॥

Verse 25

दश पूर्वे परे तात मातृतः पितृतस्तथा । पितरः पितामहास्तेन उद्धृता नरकार्णवात्

दश पूर्वे परे तात मातृतः पितृतस्तथा । पितरः पितामहास्तेन उद्धृता नरकार्णवात् ॥

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः । अर्चयेदीश्वरं देवं यदीच्छेच्छाश्वतीं गतिम्

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नायीत मानवः । अर्चयेदीश्वरं देवं यदीच्छेच्छाश्वतीं गतिम् ॥

Verse 27

कावेरीसङ्गमे राजन्स्नानदानार्चनं नरैः । कृतं भक्त्या नरश्रेष्ठ अश्वमेधाधिकं फलम्

राजन्, कावेरीसङ्गमे नरैर्भक्त्या कृतं स्नानदानार्चनं, नरश्रेष्ठ, अश्वमेधातिरिक्तरं फलम् आवहति।

Verse 28

होमेन चाक्षयः स्वर्गो जपादायुर्विवर्धते । ध्यानतो नित्यमायाति पदं शिवकलात्मकम्

होमेनाक्षयः स्वर्गः प्राप्यते, जपादायुर्विवर्धते; ध्यानतः पुनर्नित्यं शिवकलात्मकं पदम् उपलभ्यते।

Verse 29

। अध्याय

अध्यायः—इति अध्यायशीर्षकचिह्नम्।

Verse 30

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । तस्य पुण्यफलं यद्वै तच्छृणुष्व नरोत्तम

नराधिप, यस्तस्मिंस्तीर्थे अनाशकं कुर्यात्, तस्य यत्पुण्यफलं, तच्छृणुष्व नरोत्तम।

Verse 31

गन्धर्वाप्सरःसंकीर्णे विमाने सूर्यसन्निभे । वीज्यमानो वरस्त्रीभिर्दैवतैः सह मोदते

सूर्यसन्निभे गन्धर्वाप्सरःसंकीर्णे विमाने, वरस्त्रीभिर्वीज्यमानो, दैवतैः सह मोदते।

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । क्रीडते रुद्रलोकस्थस्तदन्ते भुवि चागतः

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च रुद्रलोके स्थितः क्रीडति; तदन्ते पुनर्भुवि समागच्छति।

Verse 33

भोगवान्दानशीलश्च जायते पृथिवीपतिः । आधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

भोगवान् दानशीलश्च स पृथिवीपतिरिव जायते; आधिशोकविनिर्मुक्तः शरदां शतं जीवति।

Verse 34

एवं गुणगणाकीर्णा कावेरी सा सरिन्नृप । त्रिषु लोकेषु विख्याता नर्मदासङ्गमे सदा

एवं गुणगणाकीर्णा सा कावेरी सरित्, नृप; नर्मदासङ्गमे सदा त्रिषु लोकेषु विख्याता।

Verse 35

जितवाक्कायचित्ताश्च ध्येयध्यानरतास्तथा । कावेरीसङ्गमे तात तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः

जितवाक्कायचित्ताश्च ध्येयध्यानरतास्तथा; कावेरीसङ्गमे, तात, तेऽपि मोक्षमवाप्नुयुः।

Verse 36

शृणु तेऽन्यत्प्रवक्ष्यामि आश्चर्यं नृपसत्तम । त्रिषु लोकेषु का त्वन्या दृश्यते सरिता समा

शृणु, तेऽन्यत् प्रवक्ष्यामि आश्चर्यं नृपसत्तम; त्रिषु लोकेषु का त्वन्या सरिता समा दृश्यते।

Verse 37

लब्धं यैर्नर्मदातोयं ये च कुर्युः प्रदक्षिणम् । ये पिबन्ति जलं तत्र ते पुण्या नात्र संशयः

ये नर्मदाजलं लभन्ते, ये च तत्र प्रदक्षिणां कुर्वन्ति, ये च तत्रैव जलं पिबन्ति—ते सर्वे पुण्यवन्तो भवन्ति; अत्र न संशयः।

Verse 38

न तेषां सन्ततिच्छेदो दश जन्मानि पञ्च च । तेषां पापं विलीयेत हिमं सूर्योदये यथा

तेषां पञ्चदशजन्मपर्यन्तं सन्ततिच्छेदो न भवति; तेषां पापं च सूर्योदयकाले हिमवत् विलीयते।

Verse 39

गङ्गायमुनसङ्गे वै यत्फलं लभते नरः । तत्फलं लभते मर्त्यः कावेरीस्नानमाचरन्

गङ्गायमुनयोः सङ्गमे यत्फलं नरः प्राप्नोति, तत्फलमेव मर्त्यः कावेरीस्नानमाचरन् प्राप्नोति।

Verse 40

भौमे तु भूतजायोगे व्यतीपाते च संक्रमे । राहुसोमसमायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

भौमवारे भूतजायोगे, व्यतीपाते, संक्रमे, राहुसोमसमायोगे च—तदेव पुण्यं अष्टगुणं भवतीति स्मृतम्।

Verse 41

अशीतिश्च यवाः प्रोक्ता गङ्गायामुनसङ्गमे । कावेरीनर्मदायोगे तदेवाष्टगुणं स्मृतम्

गङ्गायमुनसङ्गमे अशीतियवाः प्रोक्ताः; कावेरीनर्मदायोगे तदेव पुण्यमष्टगुणं स्मृतम्।

Verse 42

गङ्गा षष्टिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैः प्रपूज्यते । तदर्धैरन्यतीर्थानि रक्षन्ते नात्र संशयः

गङ्गा तु षष्टिसहस्रैः क्षेत्रपालैः सम्यक् प्रपूज्यते। तदर्धसंख्यकैरेव अन्यतीर्थानि रक्ष्यन्ते—नात्र संशयः॥

Verse 43

अमरेश्वरे तु सरितां ये योगाः परिकीर्तिताः । ते त्वशीतिसहस्रैस्तु क्षेत्रपालैस्तु रक्षिताः

अमरेश्वरे तु सरितां ये योगाः परिकीर्तिताः। तेऽशीतिसहस्रैः क्षेत्रपालैः सम्यग् रक्षिताः॥

Verse 44

तथामरेश्वरे याम्ये लिङ्गं वै चपलेश्वरम् । द्वितीयं चण्डहस्ताख्यं द्वे लिङ्गे तीर्थरक्षके

तथाऽमरेश्वरे याम्ये लिङ्गं वै चपलेश्वरम्। द्वितीयं चण्डहस्ताख्यं—द्वे लिङ्गे तीर्थरक्षके॥

Verse 45

शिवेन स्थापिते पूर्वं कावेर्याद्यभिरक्षके । लक्षेण रक्षिता देवी नर्मदा बहुकल्पगा

शिवेन पूर्वं स्थापिताः कावेर्याद्याः अभिरक्षकाः। लक्षेण रक्षिता देवी नर्मदा बहुकल्पगा॥

Verse 46

धनुषां षष्ट्यभियुतैः पुरुषैरीशयोजितैः । ॐ कारशतसाहस्रैः पर्वतश्चाभिरक्षितः

धनुषां षष्ट्यभियुतैः पुरुषैरीशयोजितैः। ॐकारशतसाहस्रैः पर्वतोऽपि चाभिरक्षितः॥

Verse 47

अन्यदेशकृतं पापमस्मिन् क्षेत्रे विनश्यति । अस्मिंस्तीर्थे कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति

अन्यदेशकृतं पापम् अस्मिन् पुण्यक्षेत्रे विनश्यति; किन्त्वस्मिन् तीर्थे कृतं पापं वज्रलेप इव दृढं भवति, दुरपहार्यं चिरफलप्रदम्।

Verse 48

एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा । रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा

एषा ते कथिता तात कावेरी सरितां वरा; रुद्रदेहसमुत्पन्ना तेन पुण्या सरिद्वरा।