Adhyaya 26

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । जालेश्वरेऽपि यत्प्रोक्तं त्वया पूर्वं द्विजोत्तम । तत्कथं तु भवेत्पुण्यमृषिसिद्धनिषेवितम्

युधिष्ठिर उवाच—द्विजोत्तम! जालेश्वरे यत् त्वया पूर्वं प्रोक्तं, तत् पुण्यं कथं भवेत्, यत् ऋषिसिद्धनिषेवितं तीर्थम्?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जालेश्वरात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु त्वं पाण्डुनन्दन

श्रीमार्कण्डेय उवाच— जालेश्वरात् परं तीर्थं न कदाचिदभूत्, न च भविष्यति। तस्य तीर्थस्योत्पत्तिं कथयतः मम वचनं शृणु, हे पाण्डुनन्दन।

Verse 3

पुरा ऋषिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । तापिता असुरैः सर्वैः क्षयं नीता ह्यनेकशः

पुरा सर्वे ऋषिगणाः सेन्द्राश्च मरुद्गणैः सह, सर्वैरसुरैस्तापिताः, अनेकशः विविधैः प्रकारैः क्षयं नीताः।

Verse 4

बाणासुरप्रभृतिभिर्जम्भशुम्भपुरोगमैः । वध्यमाना ह्यनेकैश्च ब्रह्माणं शरणं गताः

बाणासुरप्रभृतिभिः, जम्भशुम्भपुरोगमैः, अनेकैश्च वध्यमानाः, ते देवा ब्रह्माणं शरणं गताः।

Verse 5

विमानैः पर्वताकारैर्हयैश्चैव गजोपमैः । स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः

ते पर्वताकारैर्विमानैः, गजोपमैर्हयैश्च, नगराकारैः स्यन्दनैः, सिंहशार्दूलयोजितैः सह जग्मुः।

Verse 6

कच्छपैर्मकरैश्चान्ये जग्मुरन्ये पदातयः । प्राप्य ते परमं स्थानमशक्यं यदधार्मिकैः

केचित् कच्छपैर्मकरैश्च जग्मुः, केचिद् पदातयः। एवं ते परमं स्थानं प्रापुः, यदधार्मिकैः प्राप्तुमशक्यम्।

Verse 7

दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं सर्वलोकस्य शङ्करम् । ते सर्वे तत्र गत्वा तु स्तुतिं चक्रुः समाहिताः

पद्मोद्भवं देवं सर्वलोकहितं शङ्करं दृष्ट्वा ते सर्वे तत्र गत्वा समाहितचित्ताः स्तुतिं चक्रुः।

Verse 8

देवा ऊचुः । जयामेय जयाभेद जय सम्भूतिकारक । पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वां वयं शरणं गताः

देवा ऊचुः— जयामेय! जयाभेद! जय सम्भूतिकारक! पद्मयोने सुरश्रेष्ठ! त्वां वयं शरणं गताः।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा तु वचो देवो देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच पितामहः

तद्वचः श्रुत्वा देवो देवानां भावितात्मनाम्। मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच पितामहः॥

Verse 10

किं वो ह्यागमनं देवाः सर्वेषां च विवर्णता । केनावमानिताः सर्वे शीघ्रं कथयतामराः

किं वो ह्यागमनं देवाः सर्वेषां च विवर्णता। केनावमानिताः सर्वे शीघ्रं कथयतामराः॥

Verse 11

देवा ऊचुः । बाणो नाम महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । तेनास्माकं हृतं सर्वं धनरत्नैर्वियोजिताः

देवा ऊचुः— बाणो नाम महावीर्यो दानवो बलदर्पितः। तेनास्माकं हृतं सर्वं धनरत्नैर्वियोजिताः॥

Verse 12

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चिन्तयामास देवेशस्तस्य नाशाय या क्रिया

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । तस्य नाशाय या क्रिया स्यात् तामेव देवेशः चिन्तयामास ॥

Verse 13

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वै दिवौकसाम् । मुक्त्वा तु शङ्करं देवं न मया न च विष्णुना

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वै दिवौकसाम् । शङ्करं देवं मुक्त्वा न मया न च विष्णुना ॥

Verse 14

तत्रैव सर्वे गच्छामो यत्र देवो महेश्वरः । स गतिश्चैव सर्वेषां विद्यतेऽन्यो न कश्चन

तत्रैव सर्वे गच्छामो यत्र देवो महेश्वरः । स गतिश्चैव सर्वेषां विद्यतेऽन्यो न कश्चन ॥

Verse 15

एवमुक्त्वा सुरैः सर्वैर्ब्रह्मा वेदविदांवरः । ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिरतो यत्र महेश्वरः

एवमुक्त्वा सुरैः सर्वैर्ब्रह्मा वेदविदांवरः । ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिरतो यत्र महेश्वरः ॥

Verse 16

स्तुतिभिश्च सुपुष्टाभिस्तुष्टाव परमेश्वरम्

स्तुतिभिश्च सुपुष्टाभिस्तुष्टाव परमेश्वरम् ॥

Verse 17

देवा ऊचुः । जय त्वं देवदेवेश जयोमार्धशरीरधृक् । वृषासन महाबाहो शशाङ्ककृतभूषण

देवा ऊचुः—जय त्वं देवदेवेश, जय उमाधशरीरधृक्। वृषासन महाबाहो, शशाङ्ककृतभूषण॥

Verse 18

नमः शूलाग्रहस्ताय नमः खट्वाङ्गधारिणे । जय भूतपते देव दक्षयज्ञविनाशन

नमः शूलाग्रहस्ताय, नमः खट्वाङ्गधारिणे। जय भूतपते देव, दक्षयज्ञविनाशन॥

Verse 19

पञ्चाक्षर नमो देव पञ्चभूतात्मविग्रह । पञ्चवक्त्रमयेशान वेदैस्त्वं तु प्रगीयसे

पञ्चाक्षरेण नमो देव, पञ्चभूतात्मविग्रह। पञ्चवक्त्रमयेशान, वेदैस्त्वं तु प्रगीयसे॥

Verse 20

सृष्टिपालनसंहारांस्त्वं सदा कुरुषे नमः । अष्टमूर्ते स्मरहर स्मर सत्यं यथा स्तुतः

सृष्टिपालनसंहारान् त्वं सदा कुरुषे नमः। अष्टमूर्ते स्मरहर, स्मर सत्यं यथा स्तुतः॥

Verse 21

पञ्चात्मिका तनुर्देव ब्राह्मणैस्ते प्रगीयते । सद्यो वामे तथाघोरे ईशो तत्पुरुषे तथा

पञ्चात्मिका तनुर्देव, ब्राह्मणैस्ते प्रगीयते। सद्योजातो वामश्चैव, तथाघोर ईश एव च, तत्पुरुषस्तथा॥

Verse 22

हेमजाले सुविस्तीर्णे हंसवत्कूजसे हर । एवं स्तुतो मुनिगणैर्ब्रह्माद्यैश्च सुरासुरैः

हेमजाले सुविस्तीर्णे हंसवत् कूजसे हर । एवं स्तुतो मुनिगणैर्ब्रह्माद्यैश्च सुरासुरैः ॥

Verse 23

प्रहृष्टः सुमना भूत्वा सुरसङ्घानुवाच ह

प्रहृष्टः सुमना भूत्वा सुरसङ्घानुवाच ह ॥

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कुर्मो वदत क्षिप्रं कोऽन्यः सेव्यः सुरासुरैः

ईश्वर उवाच । स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कुर्मो वदत क्षिप्रं कोऽन्यः सेव्यः सुरासुरैः ॥

Verse 25

किं दुःखं को नु सन्तापः कुतो वो भयमागतम् । कथयध्वं महाभागाः कारणं यन्मनोगतम्

किं दुःखं को नु सन्तापः कुतो वो भयमागतम् । कथयध्वं महाभागाः कारणं यन्मनोगतम् ॥

Verse 26

एवमुक्तास्तु रुद्रेण प्रत्यवोचन्सुरर्षभाः । स्वान्स्वान्देहान्दर्शयन्तो लज्जमाना अधोमुखाः

एवमुक्तास्तु रुद्रेण प्रत्यवोचन्सुरर्षभाः । स्वान्स्वान्देहान्दर्शयन्तो लज्जमाना अधोमुखाः ॥

Verse 27

अस्ति घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । बाणो नामेति विख्यातो यस्य तत्त्रिपुरं महत्

अस्ति घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः। बाणो नामेति विख्यातो यस्य तत्त्रिपुरं महत्॥

Verse 28

तेन वै सुतपस्तप्तं दशवर्षशतानि हि । तस्य तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा नियमेन दमेन च

तेन वै सुतपस्तप्तं दशवर्षशतानि हि। तस्य तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा नियमेन दमेन च॥

Verse 29

पुराणि तान्यभेद्यानि ददौ कामगमानि वै । आयसं राजतं चैव सौवर्णं च तथापरम्

पुराणि तान्यभेद्यानि ददौ कामगमानि वै। आयसं राजतं चैव सौवर्णं च तथापरम्॥

Verse 30

त्रिपुरं ब्रह्मणा सृष्टं भ्रमत्तत्कामगामि च । तस्यैव तु बलोत्कृष्टास्त्रिपुरे दानवाः स्थिताः

त्रिपुरं ब्रह्मणा सृष्टं भ्रमत्तत्कामगामि च। तस्यैव तु बलोत्कृष्टास्त्रिपुरे दानवाः स्थिताः॥

Verse 31

त्रैलोक्यं सकलं देव पीडयन्ति महासुराः । दण्डपाशासिशस्त्राणि अविकारे विकुर्वते । त्रिपुरं दानवैर्जुष्टं भ्रमत्तच्चक्रसंनिभम्

त्रैलोक्यं सकलं देव पीडयन्ति महासुराः। दण्डपाशासिशस्त्राणि अविकारे विकुर्वते। त्रिपुरं दानवैर्जुष्टं भ्रमत्तच्चक्रसंनिभम्॥

Verse 32

क्वचिद्दृश्यमदृश्यं वा मृगतृष्णैव लक्ष्यते

क्वचिद् दृश्यते क्वचिद् अदृश्यं च; मृगतृष्णेव तद् लक्ष्यते।

Verse 33

यस्मिन्पतति तद्दिव्यं दृप्तस्य त्रिपुरं महत् । न तत्र ब्राह्मणा देवा गावो नैव तु जन्तवः

यस्मिन् पतति तद् दिव्यं दृप्तस्य महत् त्रिपुरम्; न तत्र ब्राह्मणाः, न देवाः, न गावः, नापि जन्तवः।

Verse 34

न तत्र दृश्यते किंचित्पतेद्यत्र पुरत्रयम् । नद्यो ग्रामाश्च देशाश्च बहवो भस्मसात्कृताः

यत्र पतति पुरत्रयं तत्र किंचिदपि न दृश्यते; नद्यः ग्रामाश्च देशाश्च बहवो भस्मसात्कृताः।

Verse 35

सुवर्णं रजतं चैव मणिमौक्तिकमेव च । स्त्रीरत्नं शोभनं यच्च तत्सर्वं कर्षते बलात्

सुवर्णं रजतं चैव मणिमौक्तिकमेव च; स्त्रीरत्नं शोभनं यच्च तत्सर्वं बलात् कर्षते।

Verse 36

न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा निशि वा हर । शक्यते देवसङ्घैश्च निहन्तुं स कथंचन

न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा न निशापि, हे हर; देवसङ्घैरपि स कथंचन निहन्तुं न शक्यते।

Verse 37

तद्दहस्व महादेव त्वं हि नः परमा गतिः । एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि

तस्मात् तद् दहस्व महादेव, त्वमेव नः परमा गतिः। देवेश, एवं प्रसादं सर्वेषां कर्तुमर्हसि॥

Verse 38

येन देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । परां धृतिं समायान्ति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि

येन देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः। परां धृतिं समायान्ति तत् प्रभो कर्तुमर्हसि॥

Verse 39

ईश्वर उवाच । एतत्सर्वं करिष्यामि मा विषादं गमिष्यथ । अचिरेणैव कालेन कुर्यां युष्मत्सुखावहम्

ईश्वर उवाच—एतत् सर्वं करिष्यामि, मा विषादं गमिष्यथ। अचिरेणैव कालेन युष्मत्सुखावहं करिष्यामि॥

Verse 40

आश्वासयित्वा तान्देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् । चिन्तयामास देवेशस्त्रिपुरस्य वधं प्रति

तान् देवान् इन्द्रपुरोगमान् सर्वान् आश्वासयित्वा। देवेशः त्रिपुरवधं प्रति चिन्तयामास॥

Verse 41

कथं केन प्रकारेण हन्तव्यं त्रिपुरं मया । तमेकं नारदं मुक्त्वा नान्योपायो विधीयते

कथं केन प्रकारेण हन्तव्यं त्रिपुरं मया? तमेकं नारदं मुक्त्वा नान्योपायो विधीयते॥

Verse 42

एवं संस्तभ्य चात्मानं ततो ध्यातः स नारदः । तत्क्षणादेव सम्प्राप्तो वायुभूतो महातपाः

एवं स्वात्मानं संस्तभ्य ततः स नारदं ध्यातवान्। तत्क्षणादेव महातपाः स वायुवेगसमो भूत्वा सम्प्राप्तः॥

Verse 43

कमण्डलुधरो देवस्त्रिदण्डी ज्ञानकोविदः । योगपट्टाक्षसूत्रेण छत्रेणैव विराजितः

कमण्डलुधरो देवः त्रिदण्डी ज्ञानकोविदः। योगपट्टाक्षसूत्राभ्यां छत्रेण च विराजितः॥

Verse 44

जटाजूटाबद्धशिरा ज्वलनार्कसमप्रभः । त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य दण्डवत्पतितो भुवि

जटाजूटाबद्धशिराः ज्वलनार्कसमप्रभः। त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य दण्डवत् पतितो भुवि॥

Verse 45

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नारदो भगवान्मुनिः । स्तोत्रेण महता शर्वः स्तुतो भक्त्या महामनाः

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नारदो भगवान् मुनिः। स्तोत्रेण महता शर्वं स्तुतवान् भक्त्या महामनाः॥

Verse 46

नारद उवाच । जय शम्भो विरूपाक्ष जय देव त्रिलोचन । जय शङ्कर ईशान रुद्रेश्वर नमोऽस्तु ते

नारद उवाच— जय शम्भो विरूपाक्ष जय देव त्रिलोचन। जय शङ्कर ईशान रुद्रेश्वर नमोऽस्तु ते॥

Verse 47

त्वं पतिस्त्वं जगत्कर्ता त्वमेव लयकृद्विभो । त्वमेव जगतां नाथो दुष्टातकनिषूदनः

त्वं पतिस्त्वं जगत्कर्ता त्वमेव लयकृद्विभो । त्वमेव जगतां नाथो दुष्टातकनिषूदनः ॥

Verse 48

त्वं नः पाहि सुरेशान त्रयीमूर्ते सनातन । भवमूर्ते भवारे त्वं भजतामभयो भव

त्वं नः पाहि सुरेशान त्रयीमूर्ते सनातन । भवमूर्ते भवारे त्वं भजतामभयो भव ॥

Verse 49

भवभावविनाशार्थं भव त्वां शरणं भजे । किमर्थं चिन्तितो देव आज्ञा मे दीयतां प्रभो

भवभावविनाशार्थं भव त्वां शरणं भजे । किमर्थं चिन्तितो देव आज्ञा मे दीयतां प्रभो ॥

Verse 50

कस्य संक्षोभये चित्तं को वाद्य पततु क्षितौ । कमद्य कलहेनाहं योजये जयतांवर

कस्य संक्षोभये चित्तं को वाद्य पततु क्षितौ । कमद्य कलहेनाहं योजये जयतांवर ॥

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः । उत्फुल्लनयनो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः । उत्फुल्लनयनो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत् ॥

Verse 52

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सदैव कलहप्रिय । वीणावादनतत्त्वज्ञ ब्रह्मपुत्र सनातन

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ, सदैव कलहप्रिय; वीणावादनतत्त्वज्ञ, ब्रह्मपुत्र सनातन।

Verse 53

गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र तत्त्रिपुरं महत् । बाणस्य दानवेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम्

गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र तत्त्रिपुरं महत्; बाणस्य दानवेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम्।

Verse 54

भर्तारो देवतातुल्याः स्त्रियस्तत्राप्सरःसमाः । तासां वै तेजसा चैव भ्रमते त्रिपुरं महत्

भर्तारो देवतातुल्याः स्त्रियस्तत्राप्सरःसमाः; तासां वै तेजसा चैव भ्रमते त्रिपुरं महत्।

Verse 55

न शक्यते कथं भेत्तुं सर्वोपायैर्द्विजोत्तम । गत्वा त्वं मोहय क्षिप्रं पृथग्धर्मैरनेकधा

न शक्यते कथं भेत्तुं सर्वोपायैर्द्विजोत्तम; गत्वा त्वं मोहय क्षिप्रं पृथग्धर्मैरनेकधा।

Verse 56

नारद उवाच । तव वाक्येन देवेश भेदयामि पुरोत्तमम् । अभेद्यं बहुधोपायैर्यत्तु देवैः सवासवैः

नारद उवाच— तव वाक्येन देवेश भेदयामि पुरोत्तमम्; अभेद्यं बहुधोपायैर्यत्तु देवैः सवासवैः।

Verse 57

एवमुक्त्वा गतो भूप शतयोजनमायतम् । बाणस्य तत्पुरश्रेष्ठमृद्धिवृद्धिसमायुतम्

एवमुक्त्वा स भूपालः शतयोजनविस्तृतम् । बाणस्य तत्पुरश्रेष्ठं समृद्ध्यैश्वर्यवर्धितम् ॥

Verse 58

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । अनेकहर्म्यसंछन्नमनेकायतनोज्ज्वलम्

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । अनेकहर्म्यसंछन्नमनेकायतनोज्ज्वलम् ॥

Verse 59

द्वारतोरणसंयुक्तं कपाटार्गलभूषितम् । बहुयन्त्रसमोपेतं प्राकारपरिखोज्ज्वलम्

द्वारतोरणसंयुक्तं कपाटार्गलभूषितम् । बहुयन्त्रसमोपेतं प्राकारपरिखोज्ज्वलम् ॥

Verse 60

वापीकृपतडागैश्च देवतायतनैर्युतम् । हंसकारण्डवाकीर्णं पद्मिनीखण्डमण्डितम्

वापीकृपतडागैश्च देवतायतनैर्युतम् । हंसकारण्डवाकीर्णं पद्मिनीखण्डमण्डितम् ॥

Verse 61

अनेकवनशोभाढ्यं नानाविहगमण्डितम् । एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य पुरमुत्तमम्

अनेकवनशोभाढ्यं नानाविहगमण्डितम् । एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य पुरमुत्तमम् ॥

Verse 62

तस्य मध्ये महाकायं सप्तकक्षं सुशोभितम् । बाणस्य भवनं दिव्यं सर्वं काञ्चनभूषितम्

तस्य मध्ये महाकायं सप्तकक्षं सुशोभितम् । बाणस्य भवनं दिव्यं सर्वं काञ्चनभूषितम् ॥

Verse 63

मौक्तिकादामशोभाढ्यं वज्रवैडूर्यभूषितम् । रुक्मपट्टतलाकीर्णं रत्नभूम्या सुशोभितम्

मौक्तिकादामशोभाढ्यं वज्रवैडूर्यभूषितम् । रुक्मपट्टतलाकीर्णं रत्नभूम्या सुशोभितम् ॥

Verse 64

मत्तमातङ्गनिःश्वासैः स्यन्दनैः संकुलीकृतम् । हयहेषितशब्दैश्च नारीणां नूपुरस्वनैः

मत्तमातङ्गनिःश्वासैः स्यन्दनैः संकुलीकृतम् । हयहेषितशब्दैश्च नारीणां नूपुरस्वनैः ॥

Verse 65

खड्गतोमरहस्तैश्च वज्राङ्कुशशरायुधैः । रक्षितं घोररूपैश्च दानवैर्बलदर्पितैः

खड्गतोमरहस्तैश्च वज्राङ्कुशशरायुधैः । रक्षितं घोररूपैश्च दानवैर्बलदर्पितैः ॥

Verse 66

एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य भवनोत्तमम् । कैलासशिखरप्रख्यं महेन्द्रभवनोपमम्

एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य भवनोत्तमम् । कैलासशिखरप्रख्यं महेन्द्रभवनोपमम् ॥

Verse 67

नारदो गगने शीघ्रमगमत्पुरसंमुखः । द्वारदेशं समासाद्य क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत्

नारदः शीघ्रं गगनेन पुराभिमुखो जगाम। द्वारदेशं समासाद्य स क्षत्तारं प्रति वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 68

भोभोः क्षत्तर्महाबुद्धे राजकार्यविशारद । शीघ्रं बाणाय चाचक्ष्व नारदो द्वारि तिष्ठति

भो भोः क्षत्तर् महाबुद्धे राजकार्यविशारद। शीघ्रं बाणाय चाचक्ष्व—नारदो द्वारि तिष्ठति॥

Verse 69

स वन्दयित्वा चरणौ नारदस्य त्वरान्वितः । सभामध्यगतं बाणं विज्ञप्तुमुपचक्रमे

स नारदस्य चरणौ वन्दयित्वा त्वरान्वितः। सभामध्यगतं बाणं विज्ञप्तुमुपचक्रमे॥

Verse 70

वेपमानाङ्गयष्टिस्तु करेणापिहिताननः । शृण्वतां सर्वयोधानामिदं वचनमब्रवीत्

वेपमानाङ्गयष्टिस्तु करेणापिहिताननः। शृण्वतां सर्वयोधानामिदं वचनमब्रवीत्॥

Verse 71

वन्दितो देवगन्धर्वैर्यक्षकिन्नरदानवैः । कलिप्रियो दुराराध्यो नारदो द्वारि तिष्ठति

वन्दितो देवगन्धर्वैर्यक्षकिन्नरदानवैः। कलिप्रियो दुराराध्यो नारदो द्वारि तिष्ठति॥

Verse 72

द्वारपालस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा बाणस्त्वरान्वितः । द्वाःस्थमाह महादैत्यः सविस्मयमिदं तदा

द्वारपालस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा बाणः त्वरान्वितः । तत्क्षणं सविस्मयो महादैत्यो द्वाःस्थं प्रति इदं वचोऽब्रवीत् ॥

Verse 73

बाण उवाच । ब्रह्मपुत्रं सतेजस्कं दुःसहं दुरतिक्रमम् । प्रवेशय महाभागं किमर्थं वारितो बहिः

बाण उवाच । ब्रह्मपुत्रं सतेजस्कं दुःसहं दुरतिक्रमम् । प्रवेशय महाभागं किमर्थं वारितो बहिः ॥

Verse 74

श्रुत्वा प्रभोर्वचस्तस्य प्रावेशयदुदीरितम् । गत्वा वेगेन महता नारदं गृहमागतम्

तस्य प्रभोर्वचः श्रुत्वा प्रावेशयदिति चोदितम् । स वेगेन महता गत्वा नारदं गृहमानयत् ॥

Verse 75

दृष्ट्वा देवर्षिमायान्तं नारदं सुरपूजितम् । साहसोत्थाय संहृष्टो ववन्दे चरणौ मुनेः

देवर्षिं नारदं दृष्ट्वा सुरैः पूजितमागतम् । स हर्षात् सहसोत्थाय मुनेः पादौ ववन्दे ॥

Verse 76

ददौ चासनमर्घ्यं च पाद्यं पूजां यथाविधि । न्यवेदयच्च तद्राज्यमात्मानं बान्धवैः सह

आसनं च अर्घ्यं पाद्यं च पूजां च विधिवत् ददौ । तद्राज्यं चात्मानं च स बान्धवैः सह न्यवेदयत् ॥

Verse 77

पप्रच्छ कुशलं चापि मुनिं बाणासुरः स्वयम्

ततः स्वयमेव बाणासुरो मुनिं कुशलं चापि पप्रच्छ।

Verse 78

नारद उवाच । साधु साधु महाबाहो दनोर्वंशविवर्द्धन । कोऽन्यस्त्रिभुवने श्लाघ्यस्त्वां मुक्त्वा दनुपुंगव

नारद उवाच— साधु साधु महाबाहो दनोर्वंशविवर्द्धन। कोऽन्यस्त्रिभुवने श्लाघ्यस्त्वां मुक्त्वा दनुपुङ्गव॥

Verse 79

पूजितोऽहं दनुश्रेष्ठ धनरत्नैः सुशोभनैः । राज्येन चात्मना वापि ह्येवं कः पूजयेत्परः

दनुश्रेष्ठ! धनरत्नैः सुशोभनैः पूजितोऽहं, राज्येन चात्मना वापि; एवं कः पूजयेत्परः?

Verse 80

न मे कार्यं हि भोगेन भुङ्क्ष्व राज्यमनामयम् । त्वद्दर्शनोत्सुकः प्राप्तो दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्

न मे कार्यं हि भोगेन; भुङ्क्ष्व राज्यमनामयम्। त्वद्दर्शनोत्सुकः प्राप्तो, दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्॥

Verse 81

भ्रमते त्रिपुरं लोके स्त्रीसतीत्वान्मया श्रुतम् । तान्द्रष्टुकामः सम्प्राप्तस्त्वद्दारान्दानवेश्वर

स्त्रीसतीत्वात् त्रिपुरा लोके भ्रमते इति मया श्रुतम्। तान् द्रष्टुकामः सम्प्राप्तस्त्वद्दारान् दानवेश्वर॥

Verse 82

मन्यसे यदि मे शीघ्रं दर्शयस्व च माचिरम् । नारदस्य वचः श्रुत्वा कञ्चुकिं समुदीक्ष्य वै

यदि मे तवाभिलाषः स्यात्, तर्हि शीघ्रं मम दर्शय; मा चिरं विलम्बस्व। नारदस्य वचः श्रुत्वा राजा कञ्चुकिं प्रति समदीक्षत।

Verse 83

अन्तःपुरचरं वृद्धं दण्डपाणिं गुणान्वितम् । उवाच राजा हृष्टात्मा शब्देनापूरयन्दिशः

अन्तःपुरचरं वृद्धं दण्डपाणिं गुणान्वितम्। हृष्टात्मा राजा तमुवाच, शब्देन दिशोऽपूरयन्।

Verse 84

नारदाय महादेवीं दर्शयस्वेह कञ्चुकिन् । अन्तःपुरचरैः सर्वैः समेतामविशङ्कितः

कञ्चुकिन्, इह नारदाय महादेवीं दर्शय। सा सर्वैरन्तःपुरचरैः समेताऽविशङ्किता आगच्छतु।

Verse 85

नाथस्याज्ञां पुरस्कृत्य गृहीत्वा नारदं करे । प्रविश्याकथयद्देव्यै नारदोऽयं समागतः

नाथस्याज्ञां पुरस्कृत्य कञ्चुकी नारदं करे गृहीत्वा अन्तः प्रविश्य देव्यै न्यवेदयत्— ‘नारदोऽयं समागतः’।

Verse 86

दृष्ट्वा देवी मुनिश्रेष्ठं कृत्वा पादाभिवन्दनम् । आसनं काञ्चनं शुभ्रमर्घ्यपाद्यादिकं ददौ

देवी मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा पादयोः प्रणिपत्य। शुभ्रं काञ्चनमासनं ददौ, अर्घ्यं पाद्यं चादिकं सत्कारविधिं चकार।

Verse 87

तस्यै स भगवांस्तुष्टो ह्याशीर्वादमदात्परम् । नान्या देवि त्रिलोकेऽपि त्वत्समा दृश्यतेऽङ्गना

तस्यै स भगवांस्तुष्टः परममाशीर्वादं ददौ— “नान्या देवि त्रिलोकेऽपि त्वत्समा दृश्यतेऽङ्गना।”

Verse 88

पतिव्रता शुभाचारा सत्यशौचसमन्विता । यस्याः प्रभावात्त्रिपुरं भ्रमते चक्रवत्सदा

पतिव्रता शुभाचाराऽसि सत्यशौचसमन्विता; यस्याः प्रभावात् त्रिपुरं चक्रवत् सदा भ्रमते।

Verse 89

तच्छ्रुत्वा वचनं देवी नारदस्य सुदान्वितम् । पर्यपृच्छदृषिं भक्त्या धर्मं धर्मभृतांवरा

तद्वचनं सुदान्वितं नारदस्य निशम्य देवी, धर्मभृतां वरा, भक्त्या ऋषिं धर्मं पर्यपृच्छत्।

Verse 90

राज्ञ्युवाच । भगवन्मानुषे लोके देवास्तुष्यन्ति कैर्व्रतैः । कानि दानानि दीयन्ते येषां च स्यान्महत्फलम्

राज्ञ्युवाच— “भगवन्, मानुषे लोके देवाः कैर्व्रतैस्तुष्यन्ति? कानि दानानि दीयन्ते येषां च स्यान्महत्फलम्?”

Verse 91

उपवासाश्च ये केचित्स्त्रीधर्मे कथिता बुधैः । यैः कृतैः स्वर्गमायान्ति सुकृतिन्यः स्त्रियो यथा

उपवासाश्च ये केचित् स्त्रीधर्मे बुधैः कथिताः; यैः कृतैः सुकृतिन्यः स्त्रियो यथा स्वर्गमायान्ति, तानपि मे ब्रूहि।

Verse 92

यत्तत्सर्वं महाभाग कथयस्व यथातथम् । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वं कथयस्वाविशङ्कितः

यत्तत्सर्वं महाभाग यथातथ्येन मे वद । श्रोतुमिच्छामि सर्वं तद् अविशङ्कितया ब्रूहि ॥

Verse 93

नारद उवाच । साधु साधु महाभागे प्रश्नोऽयं वेदितस्त्वया । यं श्रुत्वा सर्वनारीणां धर्मवृद्धिस्तु जायते

नारद उवाच । साधु साधु महाभागे प्रश्नोऽयं सम्यगुक्तस्त्वया । यं श्रुत्वा सर्वनारीणां धर्मवृद्धिर्हि जायते ॥

Verse 94

उपवासैश्च दानैश्च पतिपुत्रौ वशानुगौ । बान्धवैः पूज्यते नित्यं यैः कृतैः कथयामि ते

उपवासैश्च दानैश्च पतिपुत्रौ वशानुगौ । बान्धवैः पूज्यते नित्यं यैः कृतैस्ते ब्रवीम्यहम् ॥

Verse 95

दुर्भगा सुभगा यैस्तु सुभगा दुर्भगा भवेत् । पुत्रिणी पुत्ररहिता ह्यपुत्रा पुत्रिणी तथा

दुर्भगा सुभगा यैस्तु सुभगा दुर्भगा भवेत् । पुत्रिणी पुत्ररहिता ह्यपुत्रा पुत्रिणी तथा ॥

Verse 96

भर्तारं लभते कन्या तथान्या भर्तृवर्जिता । कृताकृतैश्च जायन्ते तन्निबोधस्व सुन्दरि

भर्तारं लभते कन्या तथान्या भर्तृवर्जिता । कृताकृतैश्च जायन्ते तन्निबोधस्व सुन्दरि ॥

Verse 97

तिलधेनुं सुवर्णं च रूप्यं गा वाससी तथा । पानीयं भूमिदानं च गन्धधूपानुलेपनम्

तिलधेनुदानं सुवर्णरूप्यदानं गवां वाससां च दानम्। तथा पानीयभूमिदानं गन्धधूपानुलेपनदानं च—एतानि प्रशस्तदानानि स्मृतानि॥

Verse 98

पादुकोपानहौ छत्रं पुण्यानि व्यञ्जनानि च । पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं स्नानं शय्यासनानि च

पादुकोपानहच्छत्रदानं पुण्यव्यञ्जनदानं च। पादाभ्यङ्गशिरोऽभ्यङ्गस्नानं शय्यासनदानं च—एतान्यपि पुण्यफलप्रदानि॥

Verse 99

एतानि ये प्रयच्छन्ति नोपसर्पन्ति ते यमम् । मधु माषं पयः सर्पिर्लवणं गुडमौषधम्

एतानि ये प्रयच्छन्ति ते यमं नोपसर्पन्ति। मधु माषं पयः सर्पिर्लवणं गुडमौषधं च—एतान्यपि प्रशस्तदानानि॥

Verse 100

पानीयं भूमिदानं च शालीनिक्षुरसांस्तथा । आरक्तवाससी श्लक्ष्णे दम्पत्योर्ललितादिने

पानीयभूमिदानं शालिदानं निक्षुरसदानं च। आरक्तश्लक्ष्णवाससी च—ललितादिने दम्पत्योः शुभार्थं दातव्यानि॥

Verse 101

सौभाग्यं जायते चैव इह लोके परत्र च । ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने सुरूपे च गुणान्विते

एतस्मादिह लोके परत्र च सौभाग्यं जायते। विशेषतः वृत्तसम्पन्ने सुरूपे गुणान्विते ब्राह्मणे दत्ते फलवृद्धिर्भवति॥

Verse 102

तिथौ यस्यामिदं देयं तत्ते राज्ञि वदाम्यहम् । प्रतिपत्सु च या नारी पूर्वाह्णे च शुचिव्रता

तिथौ यस्यामिदं दातव्यं तत्ते राज्ञि निगदाम्यहम्। प्रतिपदि या नारी पूर्वाह्णे शुचिव्रता भवति…

Verse 103

इन्धनं ब्राह्मणे दद्यात्प्रीयतां मे हुताशनः । तस्या जन्मानि षट्त्रिंशदङ्गप्रत्यङ्गसन्धिषु

इन्धनं ब्राह्मणाय दद्यात्—‘मे हुताशनः प्रीयताम्’ इति। तस्याः जन्मसु षट्त्रिंशत् अङ्गप्रत्यङ्गसन्धिषु (दोषाः) भवन्ति…

Verse 104

न रजो नैव सन्तापो जायते राजवल्लभे । द्वितीयायां तु या नारी नवनीतमुदान्विता

न तस्या रजो न च सन्तापो जायते राजवल्लभे। द्वितीयायां तु या नारी नवनीतं ददाति, सा पुण्यमवाप्नोति।

Verse 105

ददाति द्विजमुख्याय सुकुमारतनुर्भवेत् । लवणं विप्रवर्याय तृतीयायां प्रयच्छति

द्विजमुख्याय दानात् सुकुमारतनुर्भवेत्। तृतीयायां तु या नारी लवणं विप्रवर्याय प्रयच्छति, सा पुण्यं लभते।

Verse 106

गौरी मे प्रीयतां देवी तस्याः पुण्यफलं शृणु । कौमारिका पतिं प्राप्य तेन सार्द्धमुमा यथा

‘गौरी मे प्रीयतां देवी’ इति। तस्याः पुण्यफलं शृणु—कौमारिका पतिं प्राप्य तेन सार्धम् उमा यथा शुभसंयोगे वसति।

Verse 107

क्रीडत्यविधवा चापि लभते सा महद्यशः । नक्तं कृत्वा चतुर्थ्यां वै दद्याद्विप्राय मोदकान्

क्रीडति सा सुखेनैव न च विधवा भवेत्। महद्यशः प्राप्नोति; चतुर्थ्यां नक्तव्रतं कृत्वा विप्राय मोदकान् दद्यात्॥

Verse 108

प्रीयतां मम देवेशो गणनाथो विनायकः । तस्यास्तेन फलेनाशु सर्वकर्मसु भामिनि

‘प्रीयतां मम देवेशो गणनाथो विनायकः’ इति। तेन पुण्यफलेन, भामिनि, सर्वकर्मसु शीघ्रं सिद्धिं लभते॥

Verse 109

विघ्नं न जायते क्वापि एवमाह पितामहः । पञ्चमीं तु ततः प्राप्य ब्राह्मणे तिलदा तु या

क्वापि विघ्नं न जायते—इत्येवं पितामहः प्राह। ततः पञ्चमीं प्राप्य या ब्राह्मणे तिलं ददाति, सा पुण्यभागिनी॥

Verse 110

सा भवेद्रूपसम्पन्ना यथा चैव तिलोत्तमा । षष्ठ्यां तु या मधूकस्य फलदा तु भवेत्सदा

सा रूपसम्पन्ना भवति यथा तिलोत्तमा। षष्ठ्यां या मधूकफलदानं करोति, सा सदा फलप्रदा भवेत्॥

Verse 111

उद्दिश्य चाग्निजं देवं ब्राह्मणे वेदपारगे । तस्याः पुत्रो यथा स्कन्दो देवसङ्घेषु चोत्तमः

अग्निजं देवं उद्दिश्य वेदपारगे ब्राह्मणे दत्त्वा; तस्याः पुत्रः स्कन्द इव भवति, देवसङ्घेषु चोत्तमः॥

Verse 112

उत्पद्यते महाराजः सर्वलोकेषु पूजितः । सप्तम्यां या द्विजश्रेष्ठं सुवर्णेन प्रपूजयेत्

उत्पद्यते महाराजः सर्वलोकेषु पूजितः। या सप्तम्यां द्विजश्रेष्ठं सुवर्णेन श्रद्धया प्रपूजयेत्, सा महत्पुण्यमवाप्नोति॥

Verse 113

उद्दिश्य जगतो नाथं देवदेवं दिवाकरम् । तस्य पुण्यफलं यद्वै कथितं द्विजसत्तमैः

जगतो नाथं देवदेवं दिवाकरं उद्दिश्य कृतस्य कर्मणः पुण्यफलं यद्वै, तत् द्विजसत्तमैः कथितमेव॥

Verse 114

तत्ते राज्ञि प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः सति । दद्रूचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका

तत्ते राज्ञि प्रवक्ष्यामि, शृणुष्वैकमनाः सति। दद्रूचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका च नश्यन्ति॥

Verse 115

न भवन्तीह चाङ्गेषु पूर्वकर्मार्जितान्यपि । कृष्णां धेनुं तथाष्टम्यां या प्रयच्छति भामिनी

न भवन्तीह चाङ्गेषु पूर्वकर्मार्जितान्यपि। या भामिनी अष्टम्यां कृष्णां धेनुं प्रयच्छति॥

Verse 116

ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने प्रीयतां मे महेश्वरः । तस्या जन्मार्जितं पापं नश्यते विभवान्विता

ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने दत्ते, प्रीयतां मे महेश्वरः। तस्या विभवान्वितायाः जन्मार्जितं पापं नश्यति॥

Verse 117

जायते नात्र सन्देहो यस्माद्दानमनुत्तमम् । गन्धधूपं तु या नारी भक्त्या विप्राय दापयेत्

नात्र संशयः—एतद्दानमनुत्तमम्। या नारी भक्त्या विप्राय गन्धधूपौ दापयति, सा पुण्यफलभागिनी भवति।

Verse 118

कात्यायनीं समुद्दिश्य नवम्यां शृणु यत्फलम् । तस्या भ्राता पिता पुत्रः पतिर्वा रणमुत्तमम्

कात्यायनीं समुद्दिश्य नवम्यां कृतकर्मणः फलम् शृणु। तस्या भ्राता पिता पुत्रो वा पतिश्च रणेषु उत्तमत्वं प्राप्नोति।

Verse 119

प्राप्यते नैव सीदन्ति तेन दानेन रक्षिताः । इक्षुदण्डरसं देवि दशम्यां या प्रयच्छति

ते प्राप्यन्ते न च सीदन्ति, तेन दानेन रक्षिताः। देवि, या दशम्यां इक्षुदण्डरसं प्रयच्छति—

Verse 120

लोकपालान्समुद्दिश्य ब्राह्मणे व्यङ्गवर्जिते । तेन दानेन सा नित्यं सर्वलोकस्य वल्लभा

लोकपालान् समुद्दिश्य व्यङ्गवर्जिते ब्राह्मणे दत्त्वा, तेन दानेन सा नित्यं सर्वलोकस्य वल्लभा भवति।

Verse 121

जायते नात्र सन्देह इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामुदकप्रदा

‘जायते नात्र सन्देहः’ इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्। ‘एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामुदकं दद्यात्’ इति।

Verse 122

नारायणं समुद्दिश्य ब्राह्मणे विष्णुतत्परे । सा सदा स्पर्शसम्भाषैर्द्रावयेद्भावयेज्जनम्

नारायणं समुद्धिश्य विष्णुभक्ताय ब्राह्मणाय दानं समर्प्य सा नित्यं स्पर्शेन सम्भाषणेन च जनान् द्रावयति भावयति च।

Verse 123

यस्माद्दानं महर्लोके ह्यनन्तमुदके भवेत् । पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं काममुद्दिश्य वै द्विजे

यस्मादुदकदानं महर्लोकपर्यन्तं ह्यनन्तफलप्रदं भवति; तथा द्विजे काममुद्दिश्य पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं च महत्फलदं स्मृतम्।

Verse 124

ददाति च त्रयोदश्यां भक्त्या परमयाङ्गना । यस्यां यस्यां मृता जायेद्भूयो योन्यां तु जन्मनि

त्रयोदश्यां परमभक्त्या अङ्गना दानं दद्यात्; यस्यां यस्यां योनौ मृता भवेत्, भूयः तस्यामेव योनौ परजन्मनि जायते।

Verse 125

तस्यां तस्यां तु सा भर्तुर्न वियुज्येत कर्हिचित् । तथाप्येवं चतुर्दश्यां दद्यात्पात्रमुपानहौ

तस्यां तस्यां जन्मनि सा भर्तुर्न कर्हिचिद्वियुज्येत; एवमेव चतुर्दश्यां पात्रं च उपानहौ च दानं दद्यात्।

Verse 126

ब्रह्मणे धर्ममुद्दिश्य तस्या लोका ह्यनामयाः । एवं च पक्षपक्षान्ते श्राद्धे तर्पेद्द्विजोत्तमान्

ब्रह्मणे धर्माय च कर्म समुद्धिश्य तस्या लोका ह्यनामया भवन्ति; एवं पक्षपक्षान्ते श्राद्धकाले द्विजोत्तमान् तर्पयेत्।

Verse 127

अव्युच्छिन्ना सदा राज्ञि सन्ततिर्जायते भुवि । एवं ते तिथिमाहात्म्यं दानयोगेन भाषितम्

हे राज्ञि, भुवि सदा अव्युच्छिन्ना सन्ततिः प्रजायते। एवं ते तिथिमाहात्म्यं दानयोगेन मया भाषितम्॥

Verse 128

तथा वनस्पतीनां तु आराधनविधिं शृणु । जम्बूं निम्बतरुं चैव तिन्दुकं मधुकं तथा

तथा वनस्पतीनां तु आराधनविधिं शृणु। जम्बूं निम्बतरुं चैव तिन्दुकं मधुकं तथा॥

Verse 129

आम्रं चामलकं चैव शाल्मलिं वटपिप्पलौ । शमीबिल्वामलीवृक्षं कदलीं पाटलीं तथा

आम्रं चामलकं चैव शाल्मलिं वटपिप्पलौ। शमीबिल्वामलीवृक्षं कदलीं पाटलीं तथा॥

Verse 130

अन्यान्पुण्यतमान्वृक्षानुपेत्य स्वर्गमाप्नुयात्

अन्यान् अपि पुण्यतमान् वृक्षान् उपेत्य आराध्य स्वर्गम् आप्नुयात्॥

Verse 131

नारद उवाच । चैत्रे मासे तु या नारी कुर्याद्व्रतमनुत्तमम् । तस्य व्रतस्य चान्यानि कलां नार्हन्ति षोडशीम्

नारद उवाच। चैत्रमासे या नारी अनुत्तमं व्रतम् आचरति, तस्य व्रतस्य पुण्यं षोडशीं कलाम् अपि अन्यानि व्रतानि नार्हन्ति॥

Verse 132

श्रुतेन येन सुभगे दुर्भगत्वं न पश्यति । यथा हिमं रविं प्राप्य विलयं याति भूतले

हे सुभगे, एतत् श्रुत्वा दुर्भाग्यं न दृश्यते; यथा हिमं रविं प्राप्य भूतले विलयं याति।

Verse 133

तथा दुःखं च दौर्भाग्यं व्रतादस्माद्विलीयते । मधुकाख्यां तु ललितामाराधयति येन वै

तथा अस्माद्व्रताद् दुःखं च दौर्भाग्यं च विलीयते; येन वै ‘मधुका’ख्यां ललिताम् आराधयति।

Verse 134

विधिं तं शृणु सुभगे कथ्यमानं सुखावहम् । चैत्रे शुक्लतृतीयायां सुस्नाता शुद्धमानसा

हे सुभगे, सुखावहं कथ्यमानं तं विधिं शृणु; चैत्रे शुक्लतृतीयायां सुस्नाता शुद्धमानसा (व्रतं आरभेत)।

Verse 135

प्रतिमां मधुवृक्षस्य शाङ्करीमुमया सह । कारयित्वा द्विजवरैः प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

मधुवृक्षसम्बद्धां शाङ्करीं प्रतिमाम् उमया सह कारयित्वा, द्विजवरैः यथाविधि प्रतिष्ठापयेत्।

Verse 136

सुगन्धिकुसुमैर्धूपैस्तथा कर्पूरकुङ्कुमैः । पूजयेद्विधिना देवं मन्त्रयुक्तेन भामिनी

सुगन्धिकुसुमैर्धूपैः तथा कर्पूरकुङ्कुमैः; मन्त्रयुक्तेन विधिना देवं पूजयेत्, हे भामिनि।

Verse 137

पादौ नमः शिवायेति मेढ्रे वै मन्मथाय च । कालोदरायेत्युदरं नीलकंठाय कण्ठकम्

पादौ ‘नमः शिवाय’ इति मन्त्रेण पूजयेत्; मेढ्रं ‘मन्मथाय नमः’ इति; उदरं ‘कालोदराय नमः’ इति; कण्ठकं ‘नीलकण्ठाय नमः’ इति च पूजयेत्।

Verse 138

शिरः सर्वात्मने पूज्य उमां पश्चात्प्रपूजयेत् । क्षामोदरायैह्युदरं सुकण्ठायै च कण्ठकम्

शिरः ‘सर्वात्मने नमः’ इति पूजयित्वा, ततः पश्चाद् उमां सम्यक् प्रपूजयेत्; तस्या उदरं ‘क्षामोदरायै नमः’ इति, कण्ठकं ‘सुकण्ठायै नमः’ इति च।

Verse 139

शिरः सौभाग्यदायिन्यै पश्चादर्घ्यं प्रदापयेत्

शिरसि ‘सौभाग्यदायिन्यै नमः’ इति पूजयित्वा, ततः पश्चादर्घ्यं प्रदापयेत्।

Verse 140

नमस्ते देवदेवेश उमावर जगत्पते । अर्घ्येणानेन मे सर्वं दौर्भाग्यं नाशय प्रभो । इति अर्घ्यमन्त्रः

नमस्ते देवदेवेश उमावर जगत्पते। अर्घ्येणानेन मे सर्वं दौर्भाग्यं नाशय प्रभो॥ इत्येषोऽर्घ्यमन्त्रः।

Verse 141

अर्घ्यं दत्त्वा ततः पश्चात्करकं वारिपूरितम् । मधूकपात्रोपभृतं सहिरण्यं तु शक्तितः

अर्घ्यं दत्त्वा ततः पश्चात् वारिपूरितं करकं दद्यात्; मधूकपात्रोपभृतं, शक्तितः सहिरण्यं च।

Verse 142

करकं वारिसम्पूर्णं सौभाग्येन तु संयुतम् । दत्तं तु ललिते तुभ्यं सौभाग्यादिविवर्धनम् । इति करकदानमन्त्रः

करकं वारिसम्पूर्णं सौभाग्यसमन्वितम् । ललिते तुभ्यं दत्तं तत् सौभाग्यादिविवर्धनम् ॥ इति करकदानमन्त्रः

Verse 143

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्यात्करकमुत्तमम् । लवणं वर्जयेच्छुक्लां यावदन्यां तृतीयिकाम्

अनेन मन्त्रेण विप्राय करकमुत्तमं दद्यात् । शुक्लपक्षे लवणं वर्जयेत्, यावदन्यां तृतीयिकाम् ॥

Verse 144

क्षमाप्य देवीं देवेशां नक्तमद्यात्स्वयं हविः । अनेन विधिना सार्धं मासि मासि ह्यपक्रमेत्

देवीं देवेशां क्षमाप्य, नक्तमेव स्वयं हविरद्याद् । अनेन विधिना सार्धं मासि मासि ह्यपक्रमेत् ॥

Verse 145

फाल्गुनस्य तृतीयायां शुक्लायां तु समाप्यते । वैशाखे लवणं देयं ज्येष्ठे चाज्यं प्रदीयते

फाल्गुनस्य शुक्लतृतीयायां समाप्यते । वैशाखे लवणं देयं, ज्येष्ठे चाज्यं प्रदीयते ॥

Verse 146

आषाढे मासि निष्पावाः पयो देयं तु श्रावणे । मुद्गा देया नभस्ये तु शालिमाश्वयुजे तथा

आषाढे मासि निष्पावाः पयो देयं तु श्रावणे । मुद्गा देया नभस्ये तु शालिमाश्वयुजे तथा ॥

Verse 147

कार्त्तिके शर्करापात्रं करकं रससंभृतम् । मार्गशीर्षे तु कार्पासं करकं घृतसंयुतम्

कार्त्तिके शर्करापात्रं करकं च रसपूरितम् । मार्गशीर्षे तु कार्पासपूर्णं करकं घृतसंयुतम् ॥

Verse 148

पौषे तु कुङ्कुमं देयं माघे पात्रं तिलैर्भृतम् । फाल्गुने मासि सम्प्राप्ते पात्रं मोदकसंभृतम्

पौषे तु कुङ्कुमं देयं माघे पात्रं तिलैर्भृतम् । फाल्गुने सम्प्राप्ते पात्रं मोदकसंभृतम् ॥

Verse 149

पश्चात्तृतीयादेयं यत्तत्पूर्वस्यां विवर्जयेत् । विधानमासां सर्वासां सामान्यं मनसः प्रिये

पश्चात्तृतीयादेयं यत्तत्पूर्वस्यां विवर्जयेत् । विधानमासां सर्वासां सामान्यं मनसः प्रिये ॥

Verse 150

प्रतिमां मधुवृक्षस्य तामेव प्रतिपूजयेत् । तस्मै सर्वं तु विप्राय आचार्याय प्रदीयते

मधुवृक्षस्य प्रतिमां कृत्वा तामेव समर्चयेत् । तस्मै सर्वं तु विप्राय स्वाचार्याय प्रदीयते ॥

Verse 151

ततः संवत्सरस्यान्ते उद्यापनविधिं शृणु । मधुवृक्षं ततो गत्वा बहुसम्भारसंवृतः

ततः संवत्सरान्ते त्वमुद्यापनविधिं शृणु । मधुवृक्षं ततो गत्वा बहुसम्भारसंवृतः ॥

Verse 152

निखनेत्प्रतिमां मध्ये माधूकीं मधुकस्य च । तत्रस्थं पूजयेत्सर्वमुमादेहार्द्धधारिणम्

स्थलस्य मध्ये माधूक्याः मधुकवृक्षस्य च प्रतिमां निखनेत्। तत्र उमादेहार्द्धधारिणं सर्वोपचारैः सम्यक् पूजयेत्॥

Verse 153

पूजोपहारैर्विपुलैः कुङ्कुमेन पुनःपुनः । श्लक्ष्णाभिः पुष्पमालाभिः कौसुम्भैः केसरेण च

विपुलैः पूजोपहारैः, कुङ्कुमेन पुनःपुनः। श्लक्ष्णाभिः पुष्पमालाभिः, कौसुम्भैः केसरेण च॥

Verse 154

कौसुम्भे वाससी शुभ्रे अतसीपुष्पसन्निभे । परिधाप्य तां प्रतिमां दम्पती रविसंख्यया

शुभ्रे कौसुम्भे वाससी अतसीपुष्पसन्निभे। तां प्रतिमां परिधाप्य दम्पती रविसंख्यया॥

Verse 155

उपानद्युगलैश्छत्रैः कण्ठसूत्रैः सकण्ठिकैः । कटकैरङ्गुलीयैश्च शयनीयैः शुभास्तृतैः

उपानद्युगलैश्छत्रैः कण्ठसूत्रैः सकण्ठिकैः। कटकैरङ्गुलीयैश्च शयनीयैः शुभास्तृतैः॥

Verse 156

कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गौ बहुपुष्पैश्च पूजितौ । भोजयेद्विविधै रत्नैर्मधूकावासके स्थितौ

कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गौ बहुपुष्पैश्च पूजितौ। भोजयेद्विविधै रत्नैर्मधूकावासके स्थितौ॥

Verse 157

भुक्तोत्थितौ तु विश्राम्य शय्यासु च क्षमापयेत् । गुरुमूलं यतः सर्वं गुरुर्ज्ञेयो महेश्वरः

भुक्त्वोत्थितौ तु विश्राम्य शय्यासु च क्षमापयेत्। गुरुमूलं यतः सर्वं गुरुर्ज्ञेयो महेश्वरः॥

Verse 158

प्रीते गुरौ ततः सर्वं जगत्प्रीतं सुरासुरम् । यद्यदिष्टतमं लोके यत्किंचिद्दयितं गृहे

प्रीते गुरौ ततः सर्वं जगत्प्रीतं सुरासुरम्। यद्यदिष्टतमं लोके यत्किंचिद्दयितं गृहे॥

Verse 159

तत्सर्वं गुरवे देयमात्मनः श्रेय इच्छता । इदं तु धनिभिर्देयमन्यैर्देयं यथोच्यते

तत्सर्वं गुरवे देयमात्मनः श्रेय इच्छता। इदं तु धनिभिर्देयमन्यैर्देयं यथोच्यते॥

Verse 160

दाम्पत्यमेकं विधिवत्प्रतिपूज्य शुभव्रतैः । द्वितीयं गुरुदाम्पत्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

दाम्पत्यमेकं विधिवत्प्रतिपूज्य शुभव्रतैः। द्वितीयं गुरुदाम्पत्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्॥

Verse 161

ततः क्षमापयेद्देवीं देवं च ब्राह्मणं गुरुम् । यथा त्वं देवि ललिते न वियुक्तासि शम्भुना

ततः क्षमापयेद्देवीं देवं च ब्राह्मणं गुरुम्। यथा त्वं देवि ललिते न वियुक्तासि शम्भुना—॥

Verse 162

तथा मे पतिपुत्राणामवियोगः प्रदीयताम् । अनेन विधिना कृत्वा तृतीयां मधुसंज्ञिकाम्

तथैव मे पतिपुत्राणाम् अवियोगः प्रदीयताम्। अनेनैव विधिना कृत्वा तृतीयां मधुसंज्ञिकाम्॥

Verse 163

इन्द्राणी चेन्द्रपत्नीत्वमवाप सुतमुत्तमम् । सौभाग्यं सर्वलोकेषु सर्वर्द्धिसुखमुत्तमम्

इन्द्राणी चेन्द्रपत्नीत्त्वम् अवाप सुतमुत्तमम्। सौभाग्यं सर्वलोकेषु सर्वर्द्धिसुखमुत्तमम्॥

Verse 164

अनेन विधिना या तु कुमारी व्रतमाचरेत् । शोभनं पतिमाप्नोति यथेन्द्राण्या शतक्रतुः

अनेन विधिना या तु कुमारी व्रतमाचरेत्। शोभनं पतिमाप्नोति यथेन्द्राण्या शतक्रतुः॥

Verse 165

दुर्भगा सुभगत्वं च सुभगा पुत्रिणी भवेत् । पुत्रिण्यक्षयमाप्नोति न शोकं पश्यति क्वचित्

दुर्भगा सुभगत्वं च सुभगा पुत्रिणी भवेत्। पुत्रिण्यक्षयमाप्नोति न शोकं पश्यति क्वचित्॥

Verse 166

अनेकजन्मजनितं दौर्भाग्यं नश्यति ध्रुवम् । मृता तु त्रिदिवं प्राप्य उमया सह मोदते

अनेकजन्मजनितं दौर्भाग्यं नश्यति ध्रुवम्। मृता तु त्रिदिवं प्राप्य उमया सह मोदते॥

Verse 167

कल्पकोटिशतं साग्रं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् । पुनस्तु सम्भवे लोके पार्थिवं पतिमाप्नुयात्

कल्पकोटिशतं साग्रं यथेप्सितान् भोगान् भुक्त्वा, पुनः सम्भवे लोके सा पार्थिवं पतिम् आप्नुयात्।

Verse 168

सुभगा रूपसम्पन्ना पार्थिवं जनयेत्सुतम्

सा सुभगा रूपसम्पन्ना भवति, पार्थिवं च सुतं जनयेत्।

Verse 169

एतत्ते कथितं सर्वं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । अन्यत्पृच्छस्व सुभगे वाञ्छितं यद्धृदि स्थितम्

एतत् ते सर्वं कथितं—व्रतानाम् उत्तमं व्रतम्। अन्यत् पृच्छस्व सुभगे, यद् वाञ्छितं हृदि स्थितम्।