Adhyaya 225
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 225

Adhyaya 225

मार्कण्डेयः युधिष्ठिरं प्रति तीर्थप्रधानं धर्मसंकटं तस्य च समाधानं कथयति। चित्रसेनवंशसम्बद्धा गन्धर्वी अलिका ऋषिणा विद्यानन्देन सह दशवर्षाणि वसति; पश्चात् कस्यचित् कारणेन सुप्तं पतिं हत्वा पितरं रत्नवल्लभं प्रति निवेदयति। तदा माता-पितरौ तां तीव्रनिन्दया परित्यजन्ति, पतिघ्नी-गर्भघ्नी-ब्रह्मघ्नीति दोषैः कलङ्कयन्ति। शोकाकुला सा ब्राह्मणान् पृच्छति—क्व प्रायश्चित्ततीर्थं पापहरं स्यात् इति। ते रेवासागर-सङ्गमे पापहरं तीर्थं निर्दिशन्ति। तत्र सा निराहारव्रतैः, कृत्स्र-आतिकृत्स्र-चान्द्रायणादिभिः तपोभिः, शिवध्यानपूजनैश्च दीर्घकालं तपस्यति। पार्वत्याः प्रेरणया प्रसन्नः शङ्करः प्रादुर्भूय तां शुद्धां घोषयति, वरं च ददाति—मम तत्र त्वन्नाम्ना प्रतिष्ठां कुरु, ततः स्वर्गं प्राप्स्यसि। अलिका स्नात्वा शङ्करं स्थापयति—अलिकेश्वर इति प्रसिद्धं लिङ्गं भवति। सा ब्राह्मणेभ्यो दानानि दत्त्वा कालेन कुटुम्बेन सह पुनर्मिलति, अन्ते दिव्यविमानेन गौरीलोकं यातीति। फलश्रुतौ उक्तं—अत्र स्नानं उमासहितमहादेवपूजनं च मनोवाक्कायपापविनाशकम्; द्विजभोजनं दीपदानं रोगशमनम्; धूपपात्र-विमानप्रतिमा-घण्टा-कलशदानानि च उत्तमान् स्वर्गलोकान् प्रयच्छन्ति।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे गच्छेदलिकातीर्थमुत्तमम् । अलिका नाम गान्धर्वी कुशीला कुटिलाशया

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे गच्छेदलिकातीर्थमुत्तमम् । अलिका नाम गान्धर्वी कुशीला कुटिलाशया ॥

Verse 2

चित्रसेनस्य दौहित्री विद्यानन्दमृषिं गता । वव्रे ते स्वीकृता तेन दशवर्षाणि तं श्रिता

चित्रसेनस्य दौहित्री विद्यानन्दमृषिं गता । वव्रे ते स्वीकृता तेन दशवर्षाणि तं श्रिता ॥

Verse 3

पतिं जघान तं सुप्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । गत्वा निवेदयामास पितरं रत्नवल्लभम्

पतिं जघान तं सुप्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । गत्वा निवेदयामास पितरं रत्नवल्लभम् ॥

Verse 4

पित्रा मात्रा च संत्यक्ता बहुभिर्भर्त्सिता नृप । गर्भघ्नी त्वं पतिघ्नी त्वमिति दर्शय मा मुखम्

पित्रा मात्रा च संत्यक्ता बहुभिर्भर्त्सिता नृप । गर्भघ्नी त्वं पतिघ्नी त्वमिति दर्शय मा मुखम् ॥

Verse 5

ब्रह्मघ्नी याहि पापिष्ठे परित्यक्ता गृहाद्व्रज

ब्रह्मघ्नी याहि पापिष्ठे परित्यक्ता गृहाद्व्रज ॥

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । इति दुःखान्विता मूढा ताभ्यां निर्भर्त्सिता सती । तनुं त्यक्तुं मनश्चक्रे प्राप्य तीर्थान्तरं क्वचित्

मार्कण्डेय उवाच—एवं दुःखेनाभिभूता मूढा च ताभ्यां निष्ठुरं निर्भर्त्सिता सती । सा क्वचित् तीर्थान्तरं प्राप्य देहत्यागाय मनः चकार ॥

Verse 7

संपृच्छ्यमाना तीर्थानि ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । श्रुत्वा पापहरं तीर्थं रेवासागरसङ्गमे

युधिष्ठिर, सा ब्राह्मणेभ्यः तीर्थानि संपृच्छन्ती रेवासागर-सङ्गमे पापहरं तीर्थं श्रुतवती ॥

Verse 8

तत्र पार्थ तपश्चक्रे निराहारा जितव्रता । कृच्छ्रातिकृच्छ्रपाराकमहासांतपनादिभिः

तत्र पार्थ, सा निराहारा जितव्रता कृच्छ्रातिकृच्छ्रपाराकमहासान्तपनादिभिः तपः चकार ॥

Verse 9

चान्द्रायणैर्ब्रह्मकूर्चैः कर्शयामास वै तनुम् । एवं वर्षशतं सार्द्धं व्यतीतं तपसा नृप

चान्द्रायणैर्ब्रह्मकूर्चैश्च सा वै तनुं कर्शयामास । एवं नृप, तपसा सार्द्धं वर्षशतं व्यतीतम् ॥

Verse 10

तस्या विशुद्धिमिच्छन्त्याः शिवध्यानार्चनादिभिः । ततः कतिपयाहोभिस्तस्या ज्ञात्वा हठं परम् । परितुष्टः शिवः प्राह पार्वत्या परिचोदितः

शिवध्यानार्चनादिभिः विशुद्धिमिच्छन्त्याः तस्याः कतिपयाहोभिः परं हठं ज्ञात्वा पार्वत्या परिचोदितः परितुष्टः शिवः प्राह ॥

Verse 11

ईश्वर उवाच । पुत्रि मा साहसं कार्षीः शुद्धदेहासि साम्प्रतम् । तुष्टोऽहं तपसा तेऽद्य वरं वरय वाञ्छितम्

ईश्वर उवाच—पुत्रि, मा साहसं कार्षीः; साम्प्रतं शुद्धदेहासि। अद्य ते तपसा तुष्टोऽहं; वाञ्छितं वरं वरय॥

Verse 12

अलिकोवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यद्यहं मता । नानापापाग्नितप्ताया देहि शुद्धिं परां मम

अलिकोवाच—यदि तुष्टोऽसि देवेश, वरार्हा यद्यहं मता। नानापापाग्नितप्ताया मम शुद्धिं परां देहि॥

Verse 13

त्वं मे नाथो ह्यनाथायास्त्वमेव जगतां गुरुः । दीनानाथसमुद्धर्ता शरण्यः सर्वदेहिनाम्

त्वं मे नाथो ह्यनाथायाः, त्वमेव जगतां गुरुः। दीनानाथसमुद्धर्ता, शरण्यः सर्वदेहिनाम्॥

Verse 14

ईश्वर उवाच । त्वं भद्रे शुद्धदेहासि मा किंचिदनुशोचिथाः । स्वनाम्ना स्थापयित्वेह मां ततः स्वर्गमेष्यसि

ईश्वर उवाच—त्वं भद्रे शुद्धदेहासि, मा किञ्चिदनुशोचिथाः। स्वनाम्ना स्थापयित्वेह मां, ततः स्वर्गमेष्यसि॥

Verse 15

इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवान्तरधीयत । अलिकापि ततो भक्त्या स्नात्वा संस्थाप्य शङ्करम्

इत्युक्त्वा देवदेवेशस्तत्रैवान्तरधीयत। अलिकापि ततो भक्त्या स्नात्वा संस्थाप्य शङ्करम्॥

Verse 16

दत्त्वा दानं च विप्रेभ्यो लोकमाप महोत्कटम् । पितरं च समासाद्य मातरं च युधिष्ठिर

विप्रेभ्यो दानं दत्त्वा सा महोत्कटं दिव्यलोकमाप; तत्र च पितरं मातरं च समासाद्य मिलिता, हे युधिष्ठिर।

Verse 17

तैश्च संमानिता प्रीत्या बन्धुभिः सालिका ततः । विमानवरमारूढा दिव्यमालान्विता नृप

तैर्बन्धुभिः प्रीत्या संमानिता सालिका ततः; दिव्यमालान्विता, हे नृप, विमानवरमारूढा बभूव।

Verse 18

गौरीलोकमनुप्राप्तसखित्वेऽद्यापि मोदते । ततः प्रभृति तत्पार्थ विख्यातमलिकेश्वरम्

गौरीलोके सखित्वं प्राप्य सोऽद्यापि मोदते; ततः प्रभृति, हे पार्थ, विख्यातमभूदलिकेश्वरम्।

Verse 19

तत्र तीर्थे तु या नारी पुरुषो वा युधिष्ठिर । स्नात्वा सम्पूजयेद्भक्त्या महादेवमुमायुतम्

तत्र तीर्थे, हे युधिष्ठिर, नारी वा पुरुषो वा; स्नात्वा भक्त्या उमायुतं महादेवं सम्पूजयेत्।

Verse 20

स पापैर्विविधैर्मुक्तो लोकमाप्नोति शांकरम् । मानसं वाचिकं पापं कायिकं यत्पुरा कृतम्

स विविधैः पापैर्मुक्तः शांकरं लोकमाप्नोति; यत्पुरा कृतं मानसं वाचिकं कायिकं पापं तत्सर्वं क्षीयते।

Verse 21

सर्वं तद्विलयं याति भोजयित्वा द्विजान्सदा । दीपं दत्त्वा च देवाग्रे न रोगैः परिभूयते

सर्वं पापसमूहं नश्यति, यः सदा द्विजान् भोजयति। देवाग्रे दीपं दत्त्वा च स रोगैः कदाचन न परिभूयते॥

Verse 22

धूपपात्रं विमानं च घण्टां कलशमेव च । दत्त्वा देवाय राजेन्द्र शाक्रं लोकमवाप्नुयात्

धूपपात्रं विमानं च घण्टां कलशमेव च। देवाय दत्त्वा, राजेन्द्र, शाक्रं लोकमवाप्नुयात्॥