Adhyaya 224
मार्कण्डेयः युधिष्ठिरं प्रति रेवासागरयोः सङ्गमे क्रोशपरिमिते देशे स्थितं परमं तीर्थं ‘कोटीश्वर’ इति वर्णयति। तत्र स्नानं दानं जपो होमः अर्चनं च भक्त्या कृतं कोटिगुणफलप्रदं भवतीति सिद्धान्तः प्रतिपाद्यते; देवगन्धर्वर्षिसिद्धचारणादयश्च रेवासागर-सङ्गमस्य अद्भुतदर्शनार्थं समागच्छन्ति। स्नात्वा यथाभक्त्या शिवं कोटीश्वरं स्थापयित्वा पूजयेत्—बिल्वपत्रैः अर्कपुष्पैः ऋतुसम्भवैः द्रव्यैः धत्तूरकुशादिभिः च; मन्त्रपूर्वकैः उपचारैः धूपदीपनैवेद्यादिभिः सम्यगर्चनं विधीयते। तीर्थसेविनां यात्रिकाणां तपस्विनां च पितृलोकदेवलोकाद्युत्तमगतिः प्रतिज्ञायते; पौषकृष्णाष्टमी विशेषपूज्या, तथा चतुर्दश्यां अष्टम्यां च नियमितव्रतं कृत्वा योग्यब्राह्मणभोजनं प्रशस्यते।
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम् । भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्
मार्कण्डेय उवाच— ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम्। यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम्। भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्॥
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः। जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल॥
Verse 3
मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे
राजन्, रेवा-सागर-सङ्गमे कोटिशो जनाः मिलिताः; रेवार्णव-समागमे अतुलं विनोदं दृष्ट्वा हृष्टाः भवन्ति।
Verse 4
स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः
स्नात्वा शिवं संस्थाप्य महेश्वरं पूजयित्वा च, स्वस्वभक्त्या विधानतः स देवः ‘कोटीश्वर’ इति अभिधीयते।
Verse 5
कोटीतीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः सर्वतोषणात् । तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्
कोटीतीर्थे सर्वतोषणात् परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः; तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्।
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते नृपशार्दूल सर्वं कोटिगुणं भवेत्
तत्र तीर्थे नृपशार्दूल, यत्किञ्चित् शुभं वा अशुभं वा क्रियते, तत् सर्वं कोटिगुणं भवेत्।
Verse 7
तत्र तीर्थे तु मार्गस्था ये केचिदृषिसत्तमाः । सिद्धामृतपदं यान्ति पितृलोकं तथोत्तमम्
तत्र तीर्थे मार्गस्थाः केचिदृषिसत्तमाः अपि सिद्धामृतपदं यान्ति, तथा पितृलोकं चोत्तमम्।
Verse 8
उत्तरे नर्मदातीरे दक्षिणे चाश्रिताश्च ये । देवलोकं गतास्तत्र इति मे निश्चिता मतिः
ये उत्तरे नर्मदातीरे वसन्ति, ये च दक्षिणे तीरे आश्रिताः; ते सर्वे देवलोकं यान्ति—इति मे निश्चिता मतिः।
Verse 9
बिल्वार्कपुष्पैर्धत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः । ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च पूजयित्वा महेश्वरम्
बिल्वार्कपुष्पैर्दत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः, ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च महेश्वरं पूजयित्वा।
Verse 10
नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर । धूपदीपार्धनैवेद्यैस्तोषयित्वा च धूर्जटिम्
नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर, धूपदीपार्घ्यनैवेद्यैर्धूर्जटिं तोषयित्वा च।
Verse 11
शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः
शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश; पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः।
Verse 12
नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च । शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च भोजयेद्भक्तितो वरान्
नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च; शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च वरान् भक्तितो भोजयेत्।