Adhyaya 222
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 222

Adhyaya 222

मार्कण्डेयः तिलादानाम श्रेष्ठं तीर्थं वर्णयति, यत् क्रोशमात्रगम्ये देशे स्थितम्। तत्र जाबालिः तिलप्राशनेन दीर्घतपसा च शुद्धिमवाप। स तु पूर्वं पितृत्यागेन, अनाचारकामेन, कपटाचारैः, लोकनिन्द्यकर्मभिश्च दोषयुक्तः, जनैर्निन्दितः समाजात् बहिष्कृतश्चाभवत्। ततः स तीर्थयात्रां कृत्वा नर्मदायां निमज्जनं पुनःपुनः कृत्वा, अणिवापान्तसमीपे दक्षिणतटे न्यवसत्। तत्र तिलेन क्रमशः तपांसि चकार—एकभक्तं, एकाहान्तरं, त्र्यह-षडह-द्वादशाहव्रतानि, पक्षिकं मासिकं च, तथा कृच्छ्रं चान्द्रायणं च; एवं बहुवर्षपर्यन्तं नियमं पालयामास। तेन तुष्टोऽभवत् ईश्वरः, शुद्धिं सालय्यं च ददौ। जाबालिना स्थापितो देवः तिलादेश्वर इति प्रसिद्धोऽभवत्, तच्च तीर्थं पापहारीति ख्यातम्। अथ विधयः प्रदर्श्यन्ते—चतुर्दश्यां, अष्टम्यां, हरिवासरे च विशेषपूजा; तिलहॊमः, तिलालेपनं, तिलस्नानं, तिलोदकप्रयोगश्च। लिङ्गे तिलपूरणं, तिलतैलेन दीपप्रदीपनं च कृत्वा रुद्रलोकप्राप्तिः सप्तकुलशुद्धिश्च फलम्। श्राद्धे तिलपिण्डदानात् पितरः दीर्घकालं तृप्यन्ति, पितृकुल-मातृकुल-भार्याकुलत्रयस्य चोन्नतिः कथ्यते।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे गच्छेत्तिलादं तीर्थमुत्तमम् । तिलप्राशनकृद्यत्र जाबालिः शुद्धिमाप्तवान्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः क्रोशान्तरे गच्छेत् तिलादं नाम तीर्थमुत्तमम्, यत्र तिलप्राशनकर्मणा जाबालिः शुद्धिमाप्तवान्।

Verse 2

पितृमातृपरित्यागी भ्रातुर्भार्याभिलाषकृत् । पुत्रविक्रयकृत्पापश्छलकृद्गुरुणा सह

पितृमातृपरित्यागी भ्रातुर्भार्याभिलाषकृत्, पुत्रविक्रयकृत्पापः छलकृद्गुरुणा सह।

Verse 3

एवं दोषसमाविष्टो यत्र यत्रापि गच्छति । तत्र तत्रापि धिक्कारं लभते सत्सु भारत । न कोऽपि संगतिं धत्ते तेन सार्द्धं सभास्वपि

एवं दोषसमाविष्टो यत्र यत्रापि गच्छति, तत्र तत्रापि सत्सु भारत धिक्कारं लभते; न कोऽपि तेन सार्द्धं सभास्वपि संगतिं धत्ते।

Verse 4

इति लज्जान्वितो विप्रः काले न महता नृप । चिन्तामवाप महतीमगतिज्ञो हि पावने

इति लज्जान्वितो विप्रः कालेन महता, नृप, महतीं चिन्तामवाप; पावने हि गतिं नाजानात्।

Verse 5

चकार सर्वतीर्थानि रेवां चाप्यवगाहयत्

स सर्वतीर्थानि सम्यगनुचचार, रेवायामपि पावनेऽवगाहनं चकार।

Verse 6

अणिवापान्तमासाद्य दक्षिणे नर्मदातटे । तस्थौ यत्र व्रती पार्थ जाबालिः प्राशयंस्तिलान्

अणिवापान्तमासाद्य दक्षिणे नर्मदातटे, यत्र व्रती जाबालिः तिलप्राशनं करोति, तत्र स तस्थौ, हे पार्थ।

Verse 7

तिलैरेकाशनं कुर्वंस्तथैवैकान्तराशनम् । त्र्यहषड्द्वादशाहाशी पक्षमासाशनस्तथा

तिलैरेकाशनं कुर्वन्, एकान्तराशनं च तथा; त्र्यह-षड्-द्वादशाहोपवासान्, पक्ष-मासव्रतानि च समाचरत्।

Verse 8

कृच्छ्रचान्द्रायणादीनि व्रतानि च तिलैरपि । तिलादत्वमनुप्राप्तो ह्यब्दद्वासप्ततिं क्रमात्

कृच्छ्र-चान्द्रायणादीनि व्रतानि तिलाश्रयैरेव समाचरन्; क्रमात् द्वासप्ततिवर्षपर्यन्तं तिलात्मभावं प्राप्तवान्।

Verse 9

कालेन गच्छता तस्य प्रसन्नोऽभवदीश्वरः । प्रादादिहामुत्रिकीं तु शुद्धिं सालोक्यमात्मकम्

कालेन गच्छता तस्मिन् ईश्वरः प्रसन्नोऽभवत्; इहामुत्रिकीं शुद्धिं, सालोक्यपर्यवसानां, तस्मै प्रादात्।

Verse 10

तेन स स्थापितो देवः स्वनाम्ना भरतर्षभ । तिलादेश्वरसंज्ञां च प्राप लोकादपि प्रभुः

तेन स देवः स्वनाम्ना प्रतिष्ठापितः, भरतर्षभ; प्रभुरपि लोके ‘तिलादेश्वर’ इति संज्ञां विख्यातिं च प्राप।

Verse 11

तदा प्रभृति विख्यातं तीर्थं पापप्रणाशनम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा चतुर्दश्यष्टमीषु च

ततः प्रभृति पापप्रणाशनं तीर्थं विख्यातम्; तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा चतुर्दश्यष्टमीषु च।

Verse 12

उपवासपरः पार्थ तथैव हरिवासरे । तिलहोमी तिलोद्वर्ती तिलस्नायी तिलोदकी

उपवासपरः पार्थ, तथैव हरिवासरे; तिलहोमी तिलोद्वर्ती तिलस्नायी तिलोदकी।

Verse 13

तिलदाता च भोक्ता च नानापापैः प्रमुच्यते । तिलैरापूरयेल्लिङ्गं तिलतैलेन दीपदः । रुद्रलोकमवाप्नोति पुनात्या सप्तमं कुलम्

तिलदाता च भोक्ता च नानापापैः प्रमुच्यते; तिलैरापूरयेल्लिङ्गं तिलतैलेन दीपदः। रुद्रलोकमवाप्नोति, पुनाति सप्तमं कुलम्।

Verse 14

तिलपिण्डप्रदानेन श्राद्धे नृपतिसत्तम । विकर्मस्थाश्च गच्छन्ति गतिमिष्टां हि पूर्वजाः

तिलपिण्डप्रदानेन श्राद्धे नृपतिसत्तम, विकर्मस्थाश्च पूर्वजाः इष्टां गतिं हि गच्छन्ति।

Verse 15

स्वर्गलोकस्थिताः श्राद्धैर्ब्राह्मणानां च भोजनैः । अक्षयां तृप्तिमासाद्य मोदन्ते शाश्वतीः समाः

स्वर्गलोके निवसन्तः श्राद्धकर्मभिः ब्राह्मणभोजनैश्च अक्षयां तृप्तिमवाप्य शाश्वतीः समाः प्रमोदन्ते।

Verse 16

पितुः कुलं मातृकुलं तथा भार्याकुलं नृप । कुलत्रयं समुद्धृत्य स्वर्गं नयति वै नरः

हे नृप, नरः पितृकुलं मातृकुलं तथा भार्याकुलं च—एतत् कुलत्रयं समुद्धृत्य स्वर्गं नयति।