Adhyaya 211

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकस्य देवदेवेन यत्कृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि नर्मदातटवासिनाम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकस्य देवदेवेन यत्कृतम् । तत्ते सर्वं प्रवक्ष्यामि नर्मदातटवासिनाम्

Verse 2

द्विजान् सुकृत्पणान् देवः कुष्ठी भूत्वा ययाच ह । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्ते रक्तगन्धानुलेपनः

द्विजान् सुकृत्पणान् देवः कुष्ठी भूत्वा ययाच ह । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्ते रक्तगन्धानुलेपनः

Verse 3

स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः । दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे

स्रवद्बुद्बुदगात्रस्तु मक्षिकाकृमिसंवृतः । दुश्चर्मा दुर्मुखो गन्धी प्रस्खलंश्च पदे पदे

Verse 4

ब्राह्मणावसथं गत्वा स्खलन्द्वारेऽब्रवीदिदम् । भोभो गृहपते त्वद्य ब्राह्मणैः सह भोजनम्

ब्राह्मणावसथं गत्वा स्खलन्द्वारेऽब्रवीदिदम् । भोभो गृहपते त्वद्य ब्राह्मणैः सह भोजनम्

Verse 5

त्वद्गृहे कर्तुमिच्छामि ह्येभिः सह सुसंस्कृतम् । ततस्तं ब्रह्माणं दृष्ट्वा यजमानसमन्विताः

त्वद्गृहेऽहं ह्येभिः सह सुसंस्कृतं भोजनं कर्तुमिच्छामि। ततस्तं ब्राह्मणं दृष्ट्वा यजमानभावसमन्विताः गृहस्थाः तदनुरूपं प्रत्यवदन्॥

Verse 6

स्रवन्तं सर्वगात्रेषु धिग्धिगित्येवमब्रुवन् । निर्गच्छस्वाशु दुर्गन्ध गृहाच्छीघ्रं द्विजाधम

सर्वगात्रेषु स्रवन्तं तं दृष्ट्वा ते ‘धिग्धिक्’ इत्येवमब्रुवन्। ‘आशु निर्गच्छ, दुर्गन्ध! गृहाच्छीघ्रं प्रयाहि, हे द्विजाधम’ इति॥

Verse 7

अभोज्यमेतत्सर्वेषां दर्शनात्तव सत्कृतम् । एवमेव तथेत्युक्त्वा देवदेवो महेश्वरः

एतद्भोजनं सर्वेषामभोज्यम्; तव दर्शनमात्रेणैव सत्कृतं पावितं च। ‘एवमेव’ इति तथेत्युक्त्वा देवदेवो महेश्वरः प्रत्युवाच॥

Verse 8

जगामाकाशममलं दृश्यमानो द्विजोत्तमैः । गते चादर्शनं देवे स्नात्वाभ्युक्ष्य समन्ततः

स द्विजोत्तमैर्दृश्यमानोऽमलं गगनमाजगाम। देवे चादर्शनं गते ते स्नात्वा समन्ततोऽभ्युक्ष्य शुद्धिं चक्रुः॥

Verse 9

भुञ्जतेऽस्म द्विजा राजन्यावत्पात्रे पृथक्पृथक् । यत्रयत्र च पश्यन्ति तत्रतत्र कृमिर्बहुः

द्विजा राजन् अत्र भुञ्जते, यावत्पात्रे पृथक्पृथक्। यत्र यत्र पश्यन्ति तत्र तत्र बहवः कृमयः प्रादृश्यन्ते॥

Verse 10

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नाः सर्वे किमिति चाब्रुवन् । ततः कश्चिदुवाचेदं ब्राह्मणो गुणवानजः

तद् दृष्ट्वा सर्वे जनाः विस्मयमापन्नाः ‘किमिदम्?’ इति चोचुः। ततः गुणवान् वृद्धो ब्राह्मणः कश्चिदिदं वचनमुवाच।

Verse 11

योगीन्द्रः शङ्कया तत्र बहुविप्रसमागमे । योऽत्र पूर्वं समायातः स योगी परमेश्वरः

तत्र बहुविप्रसमागमे शङ्कया स उवाच— ‘योऽत्र पूर्वं समायातः स योगीन्द्रः परमेश्वर एव’।

Verse 12

तस्येदं क्रीडितं मन्ये भर्त्सितस्य विपाकजम् । फलं भवति नान्यस्य ह्यतिथेः शास्त्रनिश्चयात्

अहं मन्ये तस्यैतत् क्रीडितं भर्त्सितस्य विपाकजम्। शास्त्रनिश्चयात् ह्यतिथेरेव नान्यस्य फलं भवति।

Verse 13

सम्पूज्य परमात्मा वै ह्यतिथिश्च विशेषतः । श्राद्धकाले तु सम्प्राप्तमतिथिं यो न पूजयेत्

परमात्मा वै सम्पूज्यः, अतिथिश्च विशेषतः। श्राद्धकाले सम्प्राप्तम् अतिथिं यो न पूजयेत्…

Verse 14

पिशाचा राक्षसास्तस्य तद्विलुम्पन्त्यसंशयम् । रूपान्वितं विरूपं वा मलिनं मलिनाम्बरम्

तस्य तद् पिशाचा राक्षसाश्च निःसन्देहं विलुम्पन्ति—रूपान्वितं विरूपं वा, मलिनं वा मलिनाम्बरम्।

Verse 15

योगीन्द्रं श्वपचं वापि अतिथिं न विचारयेत् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य यजमानपुरोगमाः

योगीन्द्रं श्वपचं वाप्यतिथिं न विचारयेत्। तस्य वचनं श्रुत्वा यजमानपुरोगमाः॥

Verse 16

ब्राह्मणा द्विजमन्वेष्टुं धाविताः सर्वतोदिशम् । तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः

ब्राह्मणाः सर्वतोदिशं द्विजमन्वेष्टुं धाविताः। तावत्कथंचित्केनापि गहनं वनमाश्रितः॥

Verse 17

दृष्टो दृष्ट इति प्रोक्तं तेन ते सर्व आगताः । ततः पश्यन्ति तं विप्रं स्थाणुवन्निश्चलं स्थितम्

दृष्टो दृष्ट इति प्रोक्तं तेन ते सर्व आगताः। ततः पश्यन्ति तं विप्रं स्थाणुवन्निश्चलं स्थितम्॥

Verse 18

क्रन्दते न चलति स्पन्दते न च पश्यति । जल्पन्ति करुणं केचित्स्तुवन्ति च तथापरे

क्रन्दते न चलति स्पन्दते न च पश्यति। केचित्करुणं जल्पन्ति तथापरे स्तुवन्ति॥

Verse 19

वाग्भिः सततमिष्टाभिः स्तूयमानस्त्रिलोचनः । क्षुधार्दितानां देवेश ब्राह्मणानां विशेषतः । विनष्टमन्नं सर्वेषां पुनः संकर्तुमर्हसि

वाग्भिरिष्टाभिः सततं स्तूयमानस्त्रिलोचनः। क्षुधार्दितानां देवेश ब्राह्मणानां विशेषतः॥ विनष्टमन्नं सर्वेषां पुनः संकर्तुमर्हसि॥

Verse 20

श्रुत्वा तु वचनं तेषां ब्राह्मणानां युधिष्ठिर । परया कृपया देवः प्रसन्नस्तानुवाच ह

युधिष्ठिर, तेषां ब्राह्मणानां वचनं श्रुत्वा देवः परया कृपया प्रेरितः प्रसन्नः सन् तान् उवाच।

Verse 21

मया प्रसन्नेन महानुभावास्तदेव वोऽन्नं विहितं सुधेव । भुञ्जन्तु विप्राः सह बन्धुभृत्यैरर्चन्तु नित्यं मम मण्डलं च

मया प्रसन्नेन, हे महानुभावाः, तदेव वोऽन्नं विधिवत् विहितं सुधेव। विप्राः बन्धुभृत्यैः सह भुञ्जन्तु, मम मण्डलं च नित्यं अर्चयन्तु।

Verse 22

ततश्चायतनं पार्थ देवदेवस्य शूलिनः । मुण्डिनामेति विख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । कार्त्तिक्यां तु विशेषेण गयातीर्थेन तत्समम्

ततः, हे पार्थ, देवदेवस्य शूलिनः आयतनं ‘मुण्डिना’ इति विख्यातं अभवत्—शुभं सर्वपापहरं च। कार्त्तिक्याम् तु विशेषेण तत् गयातीर्थसमं फलदं।

Verse 211

अध्यायः

अध्यायः समाप्तः।