Adhyaya 208
अस्मिन्नध्याये मार्कण्डेयः नृपं प्रति ‘पितॄणाम् ऋणमोचनम्’ इति त्रैलोक्यप्रसिद्धस्य तीर्थस्य माहात्म्यं कथयति। विधानेन स्नानं कृत्वा पितृदेवताभ्यः तर्पणं दत्त्वा दानं च कृत्वा जनोऽनृणः, ऋणबन्धात् मुक्तः, भवतीति क्रमो निरूप्यते। पुत्रस्यावश्यकता च दर्श्यते—पितरः पुत्रं कामयन्ते, यतः स पुत्रः ‘पुण्णामा’ नरकात् पितॄन् त्रातुमिव कल्प्यते; अतः कुलपरम्परायां श्राद्धादिकर्मणां प्रवाहः प्रतिष्ठाप्यते। ऋणत्रयस्य विवेचनं क्रियते—पितृऋणं पिण्डदानोदकतर्पणैः, देवऋणं अग्निहोत्रयज्ञादिभिः, मनुष्यऋणं ब्राह्मणेभ्यः प्रतिश्रुतदानैः, तीर्थदेवालयकार्येषु च कर्तव्यपालनैः। अन्ते फलश्रुतिः—अस्मिन् तीर्थे कृतानि दानतर्पणादीनि, गुरवश्च सन्तोषिताः, अक्षयफलप्रदाः; तेषां पुण्यं सप्तजन्मपर्यन्तं दिवङ्गतानामपि उपकारकं भवतीति वंशकल्याणं धर्मकर्तव्यं च प्रतिपाद्यते।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूमिपाल ततो गच्छेत्तीर्थं परमशोभनम् । विख्यातं त्रिषु लोकेषु पित्ःणामृणमोचनम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच— भूमिपाल! ततः परं परमशोभनं तीर्थं गच्छेत्, यत् त्रिषु लोकेषु विख्यातं पितॄणामृणमोचनम् ।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन संतर्प्य पितृदेवताः । मनुष्यश्च नृपश्रेष्ठ दानं दत्त्वानृणो भवेत्
तत्र विधानेन स्नात्वा पितृदेवताः संतर्प्य, नृपश्रेष्ठ! मनुष्यः दानं दत्त्वा अनृणो भवेत् ।
Verse 3
इच्छन्ति पितरः सर्वे स्वार्थहेतोः सुतं यतः । पुन्नाम्नो नरकात्पुत्रोऽस्मानयं मोचयिष्यति
स्वार्थहेतोः सर्वे पितरः सुतम् इच्छन्ति; यतः पुत्रः पुन्नाम्नो नरकात् अस्मान् अयं मोचयिष्यति ।
Verse 4
पिण्डदानं जलं तात ऋणमुत्तममुच्यते । पित्ःणां तद्धि वै प्रोक्तमृणं दैवमतः परम्
तात! पिण्डदानं जलदानं च ऋणस्य उत्तमं मोचनम् उच्यते; पितॄणां तद्धि दैवम् ऋणं प्रोक्तम्, अतः परं नास्ति ।
Verse 5
अग्निहोत्रं तथा यज्ञाः पशुबन्धास्तथेष्टयः । इति देवर्णं प्रोक्तं शृणु मानुष्यकं ततः
अग्निहोत्रं तथा यज्ञाः पशुबन्धास्तथेष्टयः—एतदेव देवऋणं प्रोक्तम्। अथ मानुष्यऋणं शृणु।
Verse 6
ब्राह्मणेषु च तीर्थेषु देवायतनकर्मसु । प्रतिश्रुत्य ददेत्तत्तद्व्यवहारः कृतो यथा
ब्राह्मणेषु च तीर्थेषु देवायतनकर्मसु च—प्रतिश्रुत्य यथाकृतव्यवहारं तत्तद् दद्यात्।
Verse 7
ऋणत्रयमिदं प्रोक्तं पुत्राणां धर्मनन्दन । सत्पुत्रास्ते तु राजेन्द्र स्नाता य ऋणमोचने
ऋणत्रयमिदं पुत्राणां प्रोक्तं धर्मनन्दन। राजेन्द्र, ये ऋणमोचनतीर्थे स्नाताः ते सत्पुत्रा एव।
Verse 8
ऋणत्रयाद्विमुच्यन्ते ह्यपुत्राः पुत्रिणस्तथा । तस्मात्तीर्थवरं प्राप्य पुत्रेण नियतात्मना । पितृभ्यस्तर्पणं कार्यं पिण्डदानं विशेषतः
ऋणत्रयाद्विमुच्यन्ते ह्यपुत्राः पुत्रिणस्तथा। तस्मात् तीर्थवरं प्राप्य पुत्रेण नियतात्मना पितृभ्यस्तर्पणं कार्यं पिण्डदानं विशेषतः।
Verse 9
तत्र तीर्थे हुतं दत्तं गुरवस्तोषिता यदि । मृतानां सप्त जन्मानि फलमक्षयमश्नुते
तत्र तीर्थे हुतं दत्तं गुरवस्तोषिता यदि, मृतानां सप्त जन्मानि फलमक्षयमश्नुते।
Verse 208
अध्यायः
अध्यायः (इति अध्यायसमाप्तिसूचकः)।