
अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः भृगुतीर्थं परमपुण्यं पैतामहं तीर्थं च निरूपयति, यत् पापक्षयकरं महाफलप्रदं च। युधिष्ठिरः पृच्छति—कस्माद् ब्रह्मा पितामहः महेश्वरं तीव्रभक्त्या समाराधयामास? तदा स प्राचीनमितिहासं कथयति—स्वदुहितृगमनाभिलाषेण ब्रह्मा शङ्करेण शप्तः; तस्य वेदविद्या क्षीयते, लोके पूज्यत्वं च हीयते। शोकाकुलः स ब्रह्मा रेवाया उत्तरतीरे त्रिशतवर्षाणि तपः कृत्वा स्नानैः शिवं प्रीतिं निनाय। प्रसन्नः शङ्करः पुनः पर्वसु ब्रह्मणः पूज्यतां स्थापयति, तत्र देवैः पितृभिश्च सह स्वस्य नित्यसन्निधिं च घोषयति; अतः तत् तीर्थं पैतामहं नाम्ना प्रसिद्धं, तीर्थेषु श्रेष्ठं भवति। अथ कालविशेषः फलश्रुतिश्च—भाद्रपदकृष्णपक्षे अमावास्यायां स्नात्वा पितृदेवताभ्यः तर्पणं कृत्वा, अल्पोपहारैः अपि (एकपिण्डेन तिलतोयेन वा) पितॄणां दीर्घतृप्तिः सिध्यति। सूर्ये कन्यास्थे श्राद्धानुष्ठानस्य महत्त्वं कथ्यते, सर्वेषु पितृतीर्थेषु यत् श्राद्धफलं तत् अत्रैव अमावास्यायां लभ्यते इति। अन्ते—यः स्नात्वा शिवं पूजयति स महालघुदोषैः प्रमुच्यते; यश्च नियमितचित्तः अस्मिन् तीर्थे देहं त्यजति स रुद्रलोकं गच्छति, पुनरावृत्तिर्न भवति।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । भृगुतीर्थं ततो गच्छेत्तीर्थराजमनुत्तमम् । पैतामहं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो भृगुतीर्थं गच्छेत्, तीर्थराजमनुत्तमम्; ‘पैतामह’ इति ख्यातं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्।
Verse 2
ब्रह्मणा तत्र तीर्थे तु पुरा वर्षशतत्रयम् । आराधनं कृतं शम्भोः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
तत्र तीर्थे पुरा ब्रह्मणा वर्षशतत्रयं शम्भोराराधनं कृतं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे।
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं मुनिशार्दूल ब्रह्मा लोकपितामहः । आराधयद्देवदेवं महाभक्त्या महेश्वरम्
युधिष्ठिर उवाच—किमर्थं मुनिशार्दूल ब्रह्मा लोकपितामहः। आराधयद्देवदेवं महाभक्त्या महेश्वरम्॥
Verse 4
आराध्यः सर्वभूतानां जगद्भर्ता जगद्गुरुः । श्रोतव्यं श्रोतुमिच्छामि महदाश्चर्यमुत्तमम्
सर्वभूतानामाराध्यः स जगद्भर्ता जगद्गुरुः। श्रोतव्यं परमं दिव्यं महदाश्चर्यमुत्तमं श्रोतुमिच्छामि॥
Verse 5
धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । कथयामास तद्वृत्तमितिहासं पुरातनम्
धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः। तद्वृत्तं पुरातनमितिहासं कथयामास॥
Verse 6
मार्कण्डेय उवाच । स्वपुत्रिकामभिगन्तुमिच्छन्पूर्वं पितामहः । शप्तस्तु देवदेवेन कोपाविष्टेन सत्तम
मार्कण्डेय उवाच। पूर्वं पितामहः स्वपुत्रिकामभिगन्तुमिच्छन्। देवदेवेन कोपाविष्टेन शप्तोऽभूत्, हे सत्तम॥
Verse 7
वेदास्तव विनश्यन्ति ज्ञानं च कमलासन । अपूज्यः सर्वलोकानां भविष्यसि न संशयः
वेदास्तव विनश्यन्ति ज्ञानं च कमलासन। अपूज्यः सर्वलोकानां भविष्यसि न संशयः॥
Verse 8
एवं दत्ते ततः शापे ब्रह्मा खेदावृतस्तदा । रेवाया उत्तरे कूले स्नात्वा वर्षशतत्रयम् । तोषयामास देवेशं तुष्टः प्रोवाच शङ्करः
एवं दत्ते तदा शापे ब्रह्मा खेदावृतोऽभवत्। रेवाया उत्तरे कूले स्नात्वा वर्षशतत्रयम्। तोषयामास देवेशं तुष्टः प्रोवाच शङ्करः॥
Verse 9
पूज्यस्त्वं भविता लोके प्राप्ते पर्वणि पर्वणि । अहमत्र च वत्स्यामि देवैश्च पितृभिः सह
पूज्यस्त्वं भविष्यसि लोके पर्वणि पर्वणि समुपस्थिते। अहं चात्र वत्स्यामि देवैः पितृभिश्च सह॥
Verse 10
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तदाप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं पितामहात् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच— तदाप्रभृति तत्तीर्थं पितामहात् ख्यातिमागतं। सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्॥
Verse 11
तत्र भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे विशेषतः । अमावास्यां तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः
तत्र भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे विशेषतः। अमावास्यां यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः॥
Verse 12
पिण्डदानेन चैकेन तिलतोयेन वा नृप । तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पितरो नात्र संशयः
पिण्डदानेन चैकेन तिलतोयेन वा नृप। तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पितरो नात्र संशयः॥
Verse 13
कन्यागते तु यस्तत्र नित्यं श्राद्धप्रदो भवेत् । अवाप्य तृप्तिं तत्पूर्वे वल्गन्ति च हसन्ति च
कन्यागते तु यस्तत्र नित्यं श्राद्धप्रदो भवेत्। अवाप्य तृप्तिं तत्पूर्वे वल्गन्ति च हसन्ति च॥
Verse 14
सर्वेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धं कृत्वास्ति यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति दर्शे तत्र न संशयः
सर्वेषु पितृतीर्थेषु यत् श्राद्धकर्मणा फलं लभ्यते, तत् एव फलं तत्र दर्शदिने श्राद्धं कृत्वा निःसंशयं समवाप्नोति।
Verse 15
पैतामहे नरः स्नात्वा पूजयन्पार्वतीपतिम् । मुच्यते नात्र सन्देहः पातकैश्चोपपातकैः
पैतामहे तीर्थे नरः स्नात्वा पार्वतीपतिं शिवं पूजयन्, पातकैः सहोपपातकैश्च निःसंशयं मुच्यते।
Verse 16
तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजन्रुद्रलोकादसंशयम्
तत्र तीर्थे भावितात्मनां मृतानां नराणां, राजन्, अनिवर्तिका गतिः; रुद्रलोकं निःसंशयं प्राप्य पुनर्न निवर्तन्ते।
Verse 204
अध्यायः
अध्यायः (इति अध्यायसमाप्तिसूचकः पाठचिह्नः)।