Adhyaya 200

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ सावित्रीतीर्थमुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा सावित्री वेदमातृका

श्रीमार्कण्डेय उवाच— तस्यैवानन्तरं, हे पार्थ, सावित्रीतीर्थमुत्तमम्। यत्र महाभागा वेदमातृका सावित्री सिद्धिं प्राप्तवती।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । सावित्री का द्विजश्रेष्ठ कथं वाराध्यते बुधैः । प्रसन्ना वा वरं कं च ददाति कथयस्व मे

युधिष्ठिर उवाच—हे द्विजश्रेष्ठ! सावित्री का? बुधैः सा कथं सम्यग् आराध्यते? प्रसन्ना सती कं वरं ददाति? एतत् सर्वं मम कथय।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पद्मा पद्मासनस्थेनाधिष्ठिता पद्मयोगिनी । सावित्रतेजःसदृशी सावित्री तेन चोच्यते

श्रीमार्कण्डेय उवाच—सा पद्मा; पद्मासनस्थेनाधिष्ठिता पद्मयोगिनी। सावित्रतेजःसदृशी तस्मात् सा सावित्रीति कथ्यते।

Verse 4

पद्मानना पद्मवर्णा पद्मपत्रनिभेक्षणा । ध्यातव्या ब्राह्मणैर्नित्यं क्षत्रवैश्यैर्यथाविधि

पद्मानना पद्मवर्णा पद्मपत्रनिभेक्षणा। ब्राह्मणैर्नित्यं ध्यातव्या, क्षत्रवैश्यैश्च यथाविधि।

Verse 5

ब्रह्महत्याभयात्सा हि न तु शूद्रैः कदाचन । उच्चारणाद्धारणाद्वा नरके पतति ध्रुवम्

ब्रह्महत्याभयात्सा हि शूद्रैः कदाचन न (सेव्या)। उच्चारणाद्धारणाद्वा ध्रुवं नरके पतति।

Verse 6

वेदोच्चारणमात्रेण क्षत्रियैर्धर्मपालकैः । जिह्वाछेदोऽस्य कर्तव्यः शूद्रस्येति विनिश्चयः

वेदोच्चारणमात्रेण शूद्रस्य—धर्मपालकैः क्षत्रियैः—अस्य जिह्वाछेदः कर्तव्य इति विनिश्चयः।

Verse 7

बाला बालेन्दुसदृशी रक्तवस्त्रानुलेपना । उषःकाले तु ध्यातव्या सन्ध्या सन्धान उत्तमे

उषःकाले सन्ध्या बाला बालेन्दुसदृशी रक्तवस्त्रानुलेपना इति ध्यातव्या; एष सन्धानस्य उत्तमो विधिः।

Verse 8

उत्तुङ्गपीवरकुचा सुमुखी शुभदर्शना । सर्वाभरणसम्पन्ना श्वेतमाल्यानुलेपना

उत्तुङ्गपीवरकुचा सुमुखी शुभदर्शना; सर्वाभरणसम्पन्ना श्वेतमाल्यानुलेपना।

Verse 9

श्वेतवस्त्रपरिच्छन्ना श्वेतयज्ञोपवीतिनी । मध्याह्नसन्ध्या ध्यातव्या तरुणा भुक्तिमुक्तिदा

श्वेतवस्त्रपरिच्छन्ना श्वेतयज्ञोपवीतिनी; मध्याह्नसन्ध्या तरुणा ध्यातव्या भुक्तिमुक्तिदा।

Verse 10

प्रदोषे तु पुनः पार्थ श्वेता पाण्डुरमूर्धजा । सुमृता तु दुर्गकान्तारे मातृवत्परिरक्षति

प्रदोषे पुनः पार्थ सा श्वेता पाण्डुरमूर्धजा; सुमृता दुर्गकान्तारे मातृवत्परिरक्षति।

Verse 11

विशेषेण तु राजेन्द्र सावित्रीतीर्थमुत्तमम् । स्नात्वाचम्य विधानेन मनोवाक्कायकर्मभिः

विशेषेण राजेन्द्र सावित्रीतीर्थमुत्तमम्; तत्र स्नात्वा विधानेनाचम्य मनोवाक्कायकर्मभिः शुद्धिं कुर्यात्।

Verse 12

प्राणायामैर्दहेद्दोषान् सप्तजन्मार्जितान्बहून् । आपोहिष्ठेति मन्त्रेण प्रोक्षयेदात्मनस्तनुम्

प्राणायामैः सप्तजन्मार्जितान् बहून् दोषान् दहेत्। ‘आपो हि ष्ठा’ इत्यादिमन्त्रेण स्वशरीरं प्रोक्षयेत् शुद्ध्यर्थम्॥

Verse 13

नवषट्च तथा तिस्रस्तत्र तीर्थे नृपोत्तम । आपोहिष्ठेति त्रिरावृत्य प्रतिग्राहैर्न लिप्यते

तत्र तीर्थे नृपोत्तम नव-षट्-तिस्रः संख्याः कर्तव्याः। ‘आपो हि ष्ठा…’ इति त्रिरावृत्त्या प्रतिग्राहैर्न लिप्यते॥

Verse 14

अघमर्षणं त्र्यृचं तोयं यथावेदमथापि वा । उपपापैर्न लिप्येत पद्मपत्रमिवाम्भसा

अघमर्षणं त्र्यृचं यथावेदं तोयेनाथापि वा। उपपापैर्न लिप्येत पद्मपत्रमिवाम्भसा॥

Verse 15

त्र्यापं हि कुरुते विप्र उल्लेखत्रयमाचरेत् । चतुर्थं कारयेद्यस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति

त्र्यापं हि कुरुते विप्रः उल्लेखत्रयमाचरेत्। चतुर्थं कारयेद्यस्तु ब्रह्महत्यां व्यपोहति॥

Verse 16

द्रुपदाख्यश्च यो मन्त्रो वेदे वाजसनेयके । अन्तर्जले सकृज्जप्तः सर्वपापक्षयंकरः

वाजसनेयके वेदे द्रुपदाख्यो यः मन्त्रः। अन्तर्जले सकृज्जप्तः स सर्वपापक्षयंकरः॥

Verse 17

उदुत्यमिति मन्त्रेण पूजयित्वा दिवाकरम् । गायत्रीं च जपेद्देवीं पवित्रां वेदमातरम्

उदुत्यमिति मन्त्रेण दिवाकरं समर्च्य, ततः पवित्रां वेदमातरं देवीं गायत्रीं जपेत्।

Verse 18

गायत्रीं तु जपेद्देवीं यः सन्ध्यानन्तरं द्विजः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति

यः द्विजः सन्ध्यानन्तरं देवीं गायत्रीं जपति, स सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं गच्छति।

Verse 19

दशभिर्जन्मभिर्लब्धं शतेन तु पुराकृतम् । त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हन्ति किल्बिषम्

दशजन्मसमुद्भूतं, शतेन पुराकृतं च; सहस्रजपेन त्रियुगव्यापि किल्बिषं गायत्री नाशयति।

Verse 20

गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी

गायत्रीसारमात्रज्ञोऽपि सुयन्त्रितो विप्रो वरः; अयन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी न वरः।

Verse 21

सन्ध्याहीनोऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु । यदन्यत्कुरुते किंचिन्न तस्य फलभाग्भवेत्

सन्ध्याहीनः सदा अशुचिः, सर्वकर्मसु अनर्हः; यत् किञ्चिदन्यत् करोति, तस्य फलभागी न भवेत्।

Verse 22

सन्ध्यां नोपासते यस्तु ब्राह्मणो मन्दबुद्धिमान् । स जीवन्नेव शूद्रः स्यान्मृतः श्वा सम्प्रजायते

यः कश्चिद् मन्दबुद्धिर्ब्राह्मणः सन्ध्योपासनां न करोति, स जीवन्नेव शूद्रत्वं प्राप्नोति; मृतश्च श्वा भवति इति कथ्यते।

Verse 23

सावित्रीतीर्थमासाद्य सावित्रीं यो जपेद्द्विजः । त्रैविद्यं तु फलं तस्य जायते नात्र संशयः

सावित्रीतीर्थं प्राप्य यो द्विजः सावित्रीं जपति, तस्य त्रैविद्यफलम् अवश्यं जायते—नात्र संशयः।

Verse 24

पित्ःनुद्दिश्य यः स्नात्वा पिण्डनिर्वपणं नृप । कुरुते द्वादशाब्दानि तृप्यन्ति तत्पितामहाः

हे नृप, यः स्नात्वा पितॄन् उद्दिश्य पिण्डनिर्वपणं करोति, स द्वादशवर्षाणि एवं कृत्वा तस्य पितामहाः पूर्णतया तृप्यन्ति।

Verse 25

सावित्रीतीर्थमासाद्य यः कुर्यात्प्राणसंक्षयम् । ब्रह्मलोकं वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

सावित्रीतीर्थं प्राप्य यः प्राणसंक्षयं करोति, स ब्रह्मलोके वसति यावदाभूतसम्प्लवम्।

Verse 26

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । चतुर्वेदो द्विजो राजञ्जायते विमले कुले

ततः काले पूर्णे स इह मानुष्यतां गतः; हे राजन्, विमले कुले चतुर्वेदविद् द्विजो जायते।

Verse 27

धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

धनधान्यसमृद्धः पुत्रपौत्रसमन्वितः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्छरदां शतम् ॥

Verse 200

अध्याय

अध्यायः ॥ (इति अध्यायसमाप्तिः)