Adhyaya 195

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । देवतीर्थे तु किं नाम माहात्म्यं समुदाहृतम् । फलं किं स्नानदानादिकारिणां जायते मुने

युधिष्ठिर उवाच—देवतीर्थस्य किं नाम माहात्म्यं प्रकीर्तितम्? तत्र स्नानदानादिकर्मकारिणां किं फलं भवति, मुने?

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । पृथिव्यां यानि तीर्थानि देवैर्मुनिगणैरपि । सेवितानि महाबाहो तानि ध्यातानि विष्णुना

मार्कण्डेय उवाच—पृथिव्यां यानि तीर्थानि देवैर्मुनिगणैरपि सेवितानि, महाबाहो, तानि सर्वाणि विष्णुना ध्यातानि।

Verse 3

समागतान्येकतां वै तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । तत्तीर्थं वैष्णवं पुण्यं देवतीर्थमिति श्रुतम्

युधिष्ठिर, तत्र तस्मिन्तीर्थे सर्वतीर्थशक्तयः एकतां समागताः। तत् वैष्णवं पुण्यं तीर्थं ‘देवतीर्थम्’ इति श्रूयते।

Verse 4

कुरुक्षेत्रं भुवि परमन्तरिक्षे त्रिपुष्करम् । पुरुषोत्तमं दिवि परं देवतीर्थं परात्परम्

भुवि कुरुक्षेत्रं परमं, अन्तरिक्षे त्रिपुष्करं परम्; दिवि पुरुषोत्तमं परम्—देवतीर्थं तु परात्परम्।

Verse 5

देवतीर्थसमं नास्ति तीर्थमत्र परत्र च । यत्प्राप्य मनुजस्तप्येन्न कदाचिद्युधिष्ठिर

इह परत्र च देवतीर्थसमं तीर्थं न विद्यते। यत् प्राप्य मनुजः कदाचित् न तप्यते, युधिष्ठिर।

Verse 6

देवैरुक्तानि तीर्थानि योऽत्र स्नानं समाचरेत् । देवतीर्थे स सर्वत्र स्नातो भवति मानवः

देवैः प्रोक्तेषु तीर्थेष्वत्र यः स्नानमाचरेत् । देवतीर्थे स सर्वत्र स्नातो भवति मानवः ॥

Verse 7

एवमस्त्विति तैरुक्ता देवा ऋषिगणा अपि । संतुष्टाः श्रीशमभ्यर्च्य स्वं स्वं स्थानं तु भेजिरे

एवमस्त्विति तैरुक्ता देवा ऋषिगणा अपि । सन्तुष्टाः श्रीशमभ्यर्च्य स्वं स्वं स्थानं तु भेजिरे ॥

Verse 8

सूर्यग्रहेऽत्र वै क्षेत्रे स्नात्वा यत्फलमश्नुते । स्नात्वा श्रीशं समभ्यर्च्य समुपोष्य यथाविधि

सूर्यग्रहेऽत्र वै क्षेत्रे स्नात्वा यत्फलमश्नुते । स्नात्वा श्रीशं समभ्यर्च्य समुपोष्य यथाविधि ॥

Verse 9

यद्ददाति हिरण्यानि दानानि विधिवन्नृप । तदनन्तफलं सर्वं सूर्यस्य ग्रहणे यथा

यद्ददाति हिरण्यानि दानानि विधिवन्नृप । तदनन्तफलं सर्वं सूर्यस्य ग्रहणे यथा ॥

Verse 10

भूमिदानं धेनुदानं स्वर्णदानमनन्तकम् । वज्रदानमनन्तं च फलं प्राह शतक्रतुः

भूमिदानं धेनुदानं स्वर्णदानमनन्तकम् । वज्रदानमनन्तं च फलं प्राह शतक्रतुः ॥

Verse 11

सोमो वै वस्त्रदानेन मौक्तिकानां च भार्गवः । सुवर्णस्य रविर्दानं धर्मराजो ह्यनन्तकम्

वस्त्रदानात् सोमः प्रीयते, मौक्तिकदानात् भार्गवः। सुवर्णदानस्य देवता रविः, दानस्य तु फलमनन्तं धर्मराजो वदति॥

Verse 12

देवतीर्थे तु यद्दानं श्रद्धायुक्तेन दीयते । तदनन्तफलं प्राह बृहस्पतिरुदारधीः

देवतीर्थे यद्दानं श्रद्धायुक्तेन दीयते, तदनन्तफलं भवतीति उदारधीर्बृहस्पतिः प्राह॥

Verse 13

देवतीर्थे भृगुक्षेत्रे सर्वतीर्थाधिक नृप । देवतीर्थे नरः स्नात्वा श्रीपतिं योऽनुपश्यति

हे नृप, भृगुक्षेत्रे देवतीर्थे सर्वतीर्थाधिके, देवतीर्थे स्नात्वा यो नरः श्रीपतिं पश्यति…॥

Verse 14

सोमग्रहे कुलशतं स समुद्धृत्य नाकभाक् । दानानि द्विजमुख्येभ्यो देवतीर्थे नराधिप

हे नराधिप, सोमग्रहे देवतीर्थे द्विजमुख्येभ्यो दानानि कृत्वा स कुलशतं समुद्धृत्य नाकभाक् भवति॥

Verse 15

यैर्दत्तानि नरैर्भोगभागिनः प्रेत्य चेह ते । देवतीर्थे विप्रभोज्यं हरिमुद्दिश्य यश्चरेत्

यैर्नरैर्दत्तानि, तेऽत्र प्रेत्य च भोगभागिनो भवन्ति। यश्च देवतीर्थे हरिमुद्दिश्य विप्रभोज्यं आचरति…॥

Verse 16

स सर्वाह्लादमाप्नोति स्वर्गलोके युधिष्ठिर । देवतीर्थे नरो नारी स्नात्वा नियतमानसौ

स सर्वाह्लादं प्राप्नोति स्वर्गलोके युधिष्ठिर। देवतीर्थे नरो नारी स्नात्वा नियतमानसौ॥

Verse 17

उपोष्यैकादशीं भक्त्या पूजयेद्यः श्रियः पतिम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा घृतेनोद्बोध्य दीपकम्

उपोष्यैकादशीं भक्त्या पूजयेद्यः श्रियः पतिम्। रात्रौ जागरणं कृत्वा घृतेनोद्बोध्य दीपकम्॥

Verse 18

द्वादश्यां प्रातरुत्थाय तथा वै नर्मदाजले । विप्रदाम्पत्यमभ्यर्च्य विधिवत्कुरुनन्दन

द्वादश्यां प्रातरुत्थाय तथा वै नर्मदाजले। विप्रदाम्पत्यमभ्यर्च्य विधिवत्कुरुनन्दन॥

Verse 19

वस्त्राभरणताम्बूलपुष्पधूपविलेपनैः । अक्षये विष्णुलोकेऽसौ मोदते चरितव्रतः

वस्त्राभरणताम्बूलपुष्पधूपविलेपनैः। अक्षये विष्णुलोकेऽसौ मोदते चरितव्रतः॥

Verse 20

यः सदैकादशीतिथौ स्नात्वोपोष्यार्चयेद्धरिम् । रात्रौ जागरणं कुर्याद्वेदशास्त्रविधानतः

यः सदैकादशीतिथौ स्नात्वोपोष्यार्चयेद्धरिम्। रात्रौ जागरणं कुर्याद्वेदशास्त्रविधानतः॥

Verse 21

धर्मराजकृतां पापां न स पश्यति यातनाम् । पञ्चरात्रविधानेन श्रीपतिं योऽर्चयिष्यति

धर्मराजेन विहितां पापयातनां स न पश्यति—यः पञ्चरात्रविधानेन श्रीपतिं समर्चयिष्यति।

Verse 22

दीक्षामवाप्य विधिवद्वैष्णवीं पापनाशिनीम् । स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां भोगदां वित्तदामथ

विधिवद्वैष्णवीं दीक्षां पापनाशिनीमवाप्य—सा पुण्या स्वर्गमोक्षप्रदा, भोगदा वित्तदा च।

Verse 23

राज्यदां वा महाभाग पुत्रदां भाग्यदामथ । सुकलत्रप्रदां वापि विष्णोर्भक्तिप्रदामिति

राज्यदां वा महाभाग, पुत्रदां भाग्यदामथ; सुकलत्रप्रदां वापि, विष्णोर्भक्तिप्रदामिति।

Verse 24

तरिष्यति भवाम्भोधिं स नरः कुरुनन्दन । योऽर्चयिष्यति तत्रैव देवतीर्थे श्रियः पतिम्

तरिष्यति भवाम्भोधिं स नरः कुरुनन्दन—यो देवतीर्थे तत्रैव श्रियः पतिं समर्चयिष्यति।

Verse 25

विश्वरूपमथो सम्यङ्मूलश्रीपतिमेव वा । नारायणगिरिं वापि गृहे वैकादशीतिथौ

वैकादशीतिथौ गृहे सम्यग्विश्वरूपं, मूलश्रीपतिमेव वा; नारायणगिरिं वापि समर्चयेत्।

Verse 26

भक्तिमाञ्छ्रद्धया युक्तः क्षीरैस्तीर्थोदकैरपि । सुसूक्ष्मैरहतैर्वस्त्रैर्महाकौशेयकैर्नृप

भक्तिमान् श्रद्धया युक्तो नृप, क्षीरैस्तीर्थोदकैश्चैव, सुसूक्ष्मैरहतैर्वस्त्रैर्महाकौशेयकैश्च पूजयेत्।

Verse 27

विचित्रैर्नेत्रजैर्वापि धूपैरगुरुचन्दनैः । गुग्गुलैर्घृतमिश्रैश्च नैवेद्यैर्विविधैरपि

विचित्रैर्नेत्रजैर्वापि धूपैरगुरुचन्दनैः। गुग्गुलैर्घृतमिश्रैश्च नैवेद्यैर्विविधैरपि पूजयेत्॥

Verse 28

पायसाद्यैर्मनुष्येन्द्र पयसा वा युधिष्ठिर । पिष्टदीपैः सुविमलैर्वर्धमानैर्मनोहरैः

मनुष्येन्द्र युधिष्ठिर! पायसाद्यैः पयसा वा, पिष्टदीपैः सुविमलैर्वर्धमानैर्मनोहरैश्च हरिं पूजयेत्।

Verse 29

पूजयित्वा नरो याति यथा तच्छृणु भारत । शङ्खी चक्री गदी पद्मी भूत्वासौ गरुडध्वजः

पूजयित्वा नरो याति यथा तच्छृणु भारत। शङ्खी चक्री गदी पद्मी भूत्वासौ गरुडध्वजः॥

Verse 30

देवलोकानतिक्रम्य विष्णुलोकं प्रपद्यते । यस्तु वै परया भक्त्या श्रीपतेः पादपङ्कजम्

देवलोकानतिक्रम्य विष्णुलोकं प्रपद्यते। यस्तु वै परया भक्त्या श्रीपतेः पादपङ्कजं पूजयति॥

Verse 31

चतुर्धाधिष्ठितं पश्येच्छ्रियं त्रैलोक्यमातरम् । नृत्यगीतविनोदेन मुच्यते पातकर्ध्रुवम्

चतुर्धाधिष्ठितां श्रीं त्रैलोक्यमातरं यः पश्यति, स नृत्यगीतविनोदेन ध्रुवं पातकात् मुच्यते।

Verse 32

नीराजने तु देवस्य प्रातर्मध्ये दिने तथा । सायं च नियतो नित्यं यः पश्येत्पूजयेद्धरिम्

देवस्य नीराजने प्रातः मध्याह्ने दिने तथा सायं च—यो नियतः नित्यं हरिं पश्येत् पूजयेत्, स फलं लभते।

Verse 33

स तीर्त्वा ह्यापदं दुर्गां नैवार्तिं समवाप्नुयात् । आयुःश्रीवर्धनं पुंसां चक्षुषामपि पूरकम्

स दुर्गामापदं तीर्त्वा नैवार्तिं समवाप्नुयात्; एतत् पुंसामायुःश्रीवर्धनं चक्षुषामपि पूरकम्।

Verse 34

उपपापहरं चैव सदा नीराजनं हरेः । तदा नीराजनाकाले यो हरेः पठति स्तवम्

हरेर्नीराजनं सदा उपपापहरं; नीराजनकाले यो हरेः स्तवं पठति, स विशेषपुण्यं लभते।

Verse 35

स धन्यो देवदेवस्य प्रसन्नेनान्तरात्मना । हरेर्नीराजनाशेषं पाणिभ्यां यः प्रयच्छति

देवदेवस्य प्रसन्नेनान्तरात्मना स धन्यः, यः पाणिभ्यां हरेर्नीराजनाशेषं गृह्णाति प्रयुङ्क्ते च।

Verse 36

संगृह्य चक्षुषी तेन योजयेन्मार्जयन्मुखम् । तिमिरादीनक्षिरोगान्नाशयेद्दीप्तिमन्मुखम्

तत् नीराजनं संगृह्य चक्षुषोः सम्यग् योजयेत्, ततः मुखं मार्जयेत्। तेन तिमिरादीन् अक्षिरोगान् नाशयेत्, मुखं च दीप्तिमत् भवति।

Verse 37

भवत्यशेषदुष्टानां नाशायालं नरोत्तम । दीपप्रज्वलनं यस्य नित्यमग्रे श्रियः पतेः

हे नरोत्तम, यस्य श्रियः पतेः पुरतः दीपः नित्यं प्रज्वाल्यते, तस्य अशेषदुष्टानां नाशाय तत् दीपप्रज्वलनं पर्याप्तं भवति।

Verse 38

स्नात्वा रेवाजले पुण्ये प्रदद्यादधिकं व्रती । सप्तद्वीपवती तेन ससागरवनापगा

रेवाजले पुण्ये स्नात्वा व्रती अधिकं दानं प्रदद्याद्। तेन कर्मणा सप्तद्वीपवती धरा ससागरवनापगा इव सम्यक् पूजिता तृप्ता च भवति।

Verse 39

प्रदक्षिणीकृता स्याद्वै धरणी शङ्करोऽब्रवीत् । इदं यः पठ्यमानं तु शृणुयात्पठतेऽपि वा

शङ्करः अब्रवीत्—अनेन वै धरणी प्रदक्षिणीकृता स्यात्। इदं पठ्यमानं यः शृणुयात्, पठतेऽपि वा, स तस्य पुण्यफलभाग् भवति।

Verse 40

स्मरणं सोऽतसमये विपाप्मा प्राप्नुयाद्धरेः । इदं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पितृगुणप्रियम्

असमयेऽपि अस्य स्मरणमात्रेण सः विपाप्मा भूत्वा हरेः पदं प्राप्नुयात्। इदं यशस्यं आयुष्यं स्वर्ग्यं च, पितृगुणप्रियम्।

Verse 41

माहात्म्यं श्रावयेद्विप्राञ्छ्रीपतेः श्राद्धकर्मणि । घृतेन मधुना तेन तर्पिताः स्युः पितामहाः

श्रीपतेः श्राद्धकर्मणि विप्रान् एतन्माहात्म्यं श्रावयेत्; तेनैव पितामहाः घृतमधुतर्पणैरिव तृप्ताः स्युः।

Verse 195

अध्याय

अध्यायः—इति अध्यायपरिसमाप्तिसूचकः कोलफोन्-शब्दः।