Adhyaya 193

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इत्युक्तेऽप्सरसः सर्वाः प्रणिपत्य पुनः पुनः । ऊचुर्नारायणं देवं तद्दर्शनसमीहया

श्रीमार्कण्डेय उवाच— इत्युक्ते सर्वा अप्सरसः पुनः पुनः प्रणिपत्य, तद्दर्शनसमीहया नारायणं देवं ऊचुः।

Verse 2

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । भगवन्भवता योऽयमुपदेशो हितार्थिना । प्रोक्तः स सर्वो विज्ञातो माहात्म्यं विदितं च ते

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः— भगवन्, भवता हितार्थिना योऽयम् उपदेशः प्रोक्तः, स सर्वः सुविज्ञातः; तव माहात्म्यं च अस्माभिः विदितम्।

Verse 3

यत्त्वेतद्भवता प्रोक्तं प्रसन्नेनान्तरात्मना । दर्शितेयं विशालाक्षी दर्शयिष्यामि वो जगत्

यत्त्वेतद् भवता प्रसन्नेनान्तरात्मना प्रोक्तं, हे विशालाक्षि, तद् मया दर्शितम्; अहं च वो जगत् दर्शयिष्यामि।

Verse 4

तत्रार्थे सर्वभावेन प्रपन्नानां जगत्पते । दर्शयात्मानमखिलं दर्शितेयं यथोर्वशी

तस्मादर्थाय जगत्पते, सर्वभावेन प्रपन्नानां जनानां प्रति, यथोर्वश्यै त्वया स्वात्मा दर्शितः, तथैवाखिलं स्वात्मानं प्रकाशय।

Verse 5

यदि देवापराधेऽपि नास्मासु कुपितं तव । नमस्ते जगतामीश दर्शयात्मानमात्मना

यदि देवापराधेऽपि अस्मासु तव कोपः नास्ति, तर्हि हे जगतामीश, नमस्ते; स्वशक्त्या स्वात्मानं दर्शय।

Verse 6

नारायण उवाच । पश्यतेहाखिलांल्लोकान्मम देहे सुराङ्गनाः । मधुं मदनमात्मानं यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छथ

नारायण उवाच—सुराङ्गनाः, पश्यत; मम देहेऽत्र अखिलान् लोकान्, मधुं मदनं च, ममात्मानं च, यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छथ तत् सर्वं।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा भगवान्देवस्तदा नारायणो नृप । उच्चैर्जहास स्वनवत्तत्राभूदखिलं जगत्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—इत्युक्त्वा स भगवान् देवो नारायणो नृप, उच्चैर्जहास; तत्र तस्य स्वनवत् अखिलं जगत् अभूत्।

Verse 8

ब्रह्मा प्रजापतिः शक्रः सह रुद्रैः पिनाकधृक् । आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवा महर्षयः

ब्रह्मा प्रजापतिः शक्रः सह रुद्रैः पिनाकधृक् । आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवा महर्षयः—एते सर्वे तत्र दृष्टाः।

Verse 9

नासत्यदस्रावनिलः सर्वशश्च तथाग्नयः । यक्षगन्धर्वसिद्धाश्च पिशाचोरगकिन्नराः

नासत्यदस्रौ (अश्विनौ), अनिलः, सर्वे च दिव्याधिपतयः तथा वह्नयः; यक्षगन्धर्वसिद्धाः, पिशाचाः, उरगाः, किन्नराश्चापि दृश्यन्ते।

Verse 10

समस्ताप्सरसो विद्याः साङ्गा वेदास्तदुक्तयः । मनुष्याः पशवः कीटाः पक्षिणः पादपास्तथा

समस्ताः अप्सरसः, विद्याः, साङ्गा वेदाः तदुक्तयश्च; मनुष्याः, पशवः, कीटाः, पक्षिणः, पादपाश्चापि तत्र दृश्यन्ते।

Verse 11

सरीसृपाश्चाथ सूक्ष्मा यच्चान्यज्जीवसंज्ञितम् । समुद्राः सकलाः शैलाः सरितः काननानि च

सरीसृपाश्च सूक्ष्मजीवाश्च, यच्चान्यज्जीवसंज्ञितम्; समुद्राः सकलाः, शैलाः, सरितः, काननानि च तस्मिन्नन्तर्ददृशुः।

Verse 12

द्वीपान्यशेषाणि तथा तथा सर्वसरांसि च । नगरग्रामपूर्णा च मेदिनी मेदिनीपते । देवाङ्गनाभिर्देवस्य देहे दृष्टं महात्मनः

द्वीपान्यशेषाणि सर्वसरांसि च; नगरग्रामपूर्णा मेदिनी, हे मेदिनीपते, देवाङ्गनाभिर्देवस्य महात्मनः देहे दृष्टा।

Verse 13

नक्षत्रग्रहताराभिः सुसम्पूर्णं नभस्तलम् । ददृशुस्ताः सुचार्वङ्ग्यस्तस्यान्तर्विश्वं रूपिणः

नक्षत्रग्रहताराभिः सुसम्पूर्णं नभस्तलम्; ताः सुचार्वङ्ग्यः तस्यान्तर्विश्वरूपिणः सर्वं जगददृशन्।

Verse 14

ऊर्ध्वं न तिर्यङ्नाधस्ताद्यदान्तस्तस्य दृश्यते । तमनन्तमनादिं च ततस्तास्तुष्टुवुः प्रभुम्

ऊर्ध्वं न तिर्यङ् नाधस्ताद् यदा तस्यान्तो न दृश्यते । तदा तम् अनन्तम् अनादिं च प्रभुं तास्तुष्टुवुः ॥

Verse 15

मदनेन समं सर्वा मधुना च वराङ्गनाः । ससाध्वसा भक्तिपराः परं विस्मयमागताः

मदनेन समं सर्वा मधुना च वराङ्गनाः । ससाध्वसा भक्तिपराः परं विस्मयमागताः ॥

Verse 16

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । पश्याम नादिं तव देव नान्तं न मध्यमव्याकृतरूपपारम् । परायणं त्वां जगतामनन्तं नताः स्म नारायणमात्मभूतम्

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । पश्याम नादिं तव देव नान्तं न मध्यमव्याकृतरूपपारम् । परायणं त्वां जगतामनन्तं नताः स्म नारायणमात्मभूतम् ॥

Verse 17

महीनभोवायुजलाग्नयस्त्वं शब्दादिरूपस्तु परापरात्मन् । त्वत्तो भवत्यच्युते सर्वमेतद्भेदादिरूपोऽसि विभो त्वमात्मन्

मही नभो वायु जलाग्नयस्त्वं शब्दादिरूपस्तु परापरात्मन् । त्वत्तो भवत्यच्युते सर्वमेतद्भेदादिरूपोऽसि विभो त्वमात्मन् ॥

Verse 18

द्रष्टासि रूपस्य परस्य वेत्ता श्रोता च शब्दस्य हरे त्वमेकः । स्रष्टा भवान् सर्वगतोऽखिलस्य घ्राता च गन्धस्य पृथक्शरीरी

द्रष्टासि रूपस्य परस्य वेत्ता श्रोता च शब्दस्य हरे त्वमेकः । स्रष्टा भवान् सर्वगतोऽखिलस्य घ्राता च गन्धस्य पृथक्शरीरी ॥

Verse 19

सुरेषु सर्वेषु न सोऽस्ति कश्चिन्मनुष्यलोकेषु न सोऽस्ति कश्चित् । पश्वादिवर्गेषु न सोऽस्ति कश्चिद्यो नांशभूतस्तव देवदेव

सुरेषु सर्वेषु न कश्चिदस्ति, मनुष्यलोकेषु न कश्चिदस्ति। पश्वादिवर्गेषु न कश्चिदस्ति, यो नांशभूतस्तव देवदेव॥

Verse 20

ब्रह्माम्बुधीन्दुप्रमुखानि सौम्य शक्रादिरूपाणि तवोत्तमानि । समुद्ररूपं तव धैर्यवत्सु तेजः स्वरूपेषु रविस्तथाग्निः

ब्रह्माम्बुधीन्दुप्रमुखानि सौम्य शक्रादिरूपाणि तवोत्तमानि। समुद्ररूपं तव धैर्यवत्सु तेजःस्वरूपेषु रविस्तथाग्निः॥

Verse 21

क्षमाधनेषु क्षितिरूपमग्र्यं शीघ्रो बलवत्सु वायुः । मनुष्यरूपं तव राजवेषो मूढेषु सर्वेश्वर पादपोऽसि

क्षमाधनेषु क्षितिरूपमग्र्यं शीघ्रो बलवत्सु वायुः। मनुष्यरूपं तव राजवेषो मूढेषु सर्वेश्वर पादपोऽसि॥

Verse 22

सर्वानयेष्वच्युत दानवस्त्वं सनत्सजातश्च विवेकवत्सु । रसस्वरूपेण जलस्थितोऽसि गन्धस्वरूपं भवतो धरित्र्याम्

सर्वानयेष्वच्युत दानवस्त्वं सनत्सजातश्च विवेकवत्सु। रसस्वरूपेण जलस्थितोऽसि गन्धस्वरूपं भवतो धरित्र्याम्॥

Verse 23

दृश्यस्वरूपश्च हुताशनस्त्वं स्पर्शस्वरूपं भवतः समीरे । शब्दादिकं ते नभसि स्वरूपं मन्तव्यरूपो मनसि प्रभो त्वम्

दृश्यस्वरूपश्च हुताशनस्त्वं स्पर्शस्वरूपं भवतः समीरे। शब्दादिकं ते नभसि स्वरूपं मन्तव्यरूपो मनसि प्रभो त्वम्॥

Verse 24

बोधस्वरूपश्च मतौ त्वमेकः सर्वत्र सर्वेश्वर सर्वभूत । पश्यामि ते नाभिसरोजमध्ये ब्रह्माणमीशं च हरं भृकुट्याम्

बोधस्वरूपोऽसि मतौ त्वमेव, सर्वत्र व्यापी सर्वभूतेश्वरः। पश्यामि ते नाभिसरोजमध्ये ब्रह्माणमीशं च हरं भृकुट्याम्॥

Verse 25

तवाश्विनौ कर्णगतौ समस्तास्तवास्थिता बाहुषु लोकपालाः । घ्राणोऽनिलो नेत्रगतौ रवीन्दु जिह्वा च ते नाथ सरस्वतीयम्

तव कर्णयोः स्थितावश्विनौ, बाहुषु लोकपालाः प्रतिष्ठिताः। घ्राणोऽनिलो नेत्रयोः रवीन्दू, जिह्वा तव नाथ सरस्वती॥

Verse 26

पादौ धरित्री जठरं समस्तांल्लोकान् हृषीकेश विलोकयामः । जङ्घे वयं पादतलाङ्गुलीषु पिशाचयक्षोरगसिद्धसङ्घाः

पादौ धरित्री तव, जठरे समस्तलोकाः समाविष्टाः। एवं त्वां हृषीकेश विलोकयामः; जङ्घासु वयं, पादतलाङ्गुलीषु पिशाचयक्षोरगसिद्धसङ्घाः॥

Verse 27

पुंस्त्वे प्रजानां पतिरोष्ठयुग्मे प्रतिष्ठितास्ते क्रतवः समस्ताः । सर्वे वयं ते दशनेषु देव दंष्ट्रासु देवा ह्यभवंश्च दन्ताः

पुंस्त्वे प्रजानां पतिः ओष्ठयुग्मे तव प्रतिष्ठितः; क्रतवः समस्तास्त्वयि संस्थिताः। सर्वे वयं ते दशनेषु देव; दंष्ट्रासु देवा, दन्ताश्च दिव्यशक्तयः॥

Verse 28

रोमाण्यशेषास्तव देवसङ्घा विद्याधरा नाथ तवाङ्घ्रिरेखाः । साङ्गाः समस्तास्तव देव वेदाः समास्थिताः सन्धिषु बाहुभूताः

रोमाण्यशेषाणि तव देवसङ्घाः; तवाङ्घ्रिरेखाः विद्याधराः नाथ। साङ्गाः समस्तास्तव वेदाः, सन्धिषु समास्थिताः बाहुभूताः॥

Verse 29

वराहभूतं धरणीधरस्ते नृसिंहरूपं च सदा करालम् । पश्याम ते वाजिशिरस्तथोच्चैस्त्रिविक्रमे यच्च तदाप्रमेयम्

वराहभूतं धरणीधरं ते नृसिंहरूपं च सदा करालम्। पश्याम ते वाजिशिरः तथोच्चैस्त्रिविक्रमे यच्च तदाप्रमेयम्॥

Verse 30

अमी समुद्रास्तव देव देहे मौर्वालयः शैलधरास्तथामी । इमाश्च गङ्गाप्रमुखाः स्रवन्त्यो द्वीपाण्यशेषाणि वनादिदेशाः

अमी समुद्रास्तव देव देहे मौर्वालयः शैलधरास्तथामी। इमाश्च गङ्गाप्रमुखाः स्रवन्त्यो द्वीपाण्यशेषाणि वनादिदेशाः॥

Verse 31

स्तुवन्ति चेमे मुनयस्तवेश देहे स्थितास्त्वन्महिमानमग्र्यम् । त्वामीशितारं जगतामनन्तं यजन्ति यज्ञैः किल यज्ञिनोऽमी

स्तुवन्ति चेमे मुनयस्तवेश देहे स्थितास्त्वन्महिमानमग्र्यम्। त्वामीशितारं जगतामनन्तं यजन्ति यज्ञैः किल यज्ञिनोऽमी॥

Verse 32

त्वत्तोहि सौम्यं जगतीह किंचित्त्वत्तो न रौद्रं च समस्तमूर्ते । त्वत्तो न शीतं च न केशवोष्णं सर्वस्वरूपातिशयी त्वमेव

त्वत्तो हि सौम्यं जगतीह किंचित्त्वत्तो न रौद्रं च समस्तमूर्ते। त्वत्तो न शीतं च न केशवोष्णं सर्वस्वरूपातिशयी त्वमेव॥

Verse 33

प्रसीद सर्वेश्वर सर्वभूत सनातनात्मपरमेश्वरेश । त्वन्मायया मोहितमानसाभिर्यत्तेऽपराद्धं तदिदं क्षमस्व

प्रसीद सर्वेश्वर सर्वभूत सनातनात्मपरमेश्वरेश। त्वन्मायया मोहितमानसाभिर्यत्तेऽपराद्धं तदिदं क्षमस्व॥

Verse 34

किं वापराद्धं तव देवदेव यन्मायया नो हृदयं तवापि । मायाभिशङ्किप्रणतार्तिहन्तर्मनो हि नो विह्वलतामुपैति

किं वा अपराधं तव देवदेव, यन्मायया नः हृदयं त्वदपि विमुखं भवति। मायाभिशङ्कि-प्रणतार्तिहन्तः, मनो हि नो विह्वलतामुपैति॥

Verse 35

न तेऽपराद्धं यदि तेऽपराद्धमस्माभिरुन्मार्गविवर्तिनीभिः । तत्क्षम्यतां सृष्टिकृतस्तवैव देवापराधः सृजतो विवेकम्

न तेऽपराद्धं; यदि चापराद्धमस्माभिरुन्मार्गविवर्तिनीभिः। तत्क्षम्यतां सृष्टिकृतस्तवैव; देवापराधः सृजतो विवेकम्॥

Verse 36

नमो नमस्ते गोविन्द नारायण जनार्दन । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

नमो नमस्ते गोविन्द नारायण जनार्दन। त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु॥

Verse 37

नमोऽनन्त नमस्तुभ्यं विश्वात्मन्विश्वभावन । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

नमोऽनन्त नमस्तुभ्यं विश्वात्मन् विश्वभावन। त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु॥

Verse 38

वरेण्य यज्ञपुरुष प्रजापालन वामन । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

वरेण्य यज्ञपुरुष प्रजापालन वामन। त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु॥

Verse 39

नमोऽस्तु तेऽब्जनाभाय प्रजापतिकृते हर । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

नमोऽस्तु तेऽब्जनाभाय प्रजापतिकृते हर । त्वन्नामस्मरणात् पापम् अशेषं नः प्रणश्यतु ॥

Verse 40

संसारार्णवपोताय नमस्तुभ्यमधोक्षज । त्वन्नामस्मरणात्पापमशेषं नः प्रणश्यतु

संसारार्णवपोताय नमस्तुभ्यमधोक्षज । त्वन्नामस्मरणात् पापम् अशेषं नः प्रणश्यतु ॥

Verse 41

नमः परस्मै श्रीशाय वासुदेवाय वेधसे । स्वेच्छया गुणयुक्ताय सर्गस्थित्यन्तकारिणे

नमः परस्मै श्रीशाय वासुदेवाय वेधसे । स्वेच्छया गुणयुक्ताय सर्गस्थित्यन्तकारिणे ॥

Verse 42

उपसंहर विश्वात्मन्रूपमेतत्सनातनम् । वर्धमानं न नो द्रष्टुं समर्थं चक्षुरीश्वर

उपसंहर विश्वात्मन् रूपमेतत् सनातनम् । वर्धमानं न नो द्रष्टुं समर्थं चक्षुरीश्वर ॥

Verse 43

प्रलयाग्निसहस्रस्य समा दीप्तिस्तवाच्युत । प्रमाणेन दिशो भूमिर्गगनं च समावृतम्

प्रलयाग्निसहस्रस्य समा दीप्तिस्तवाच्युत । प्रमाणेन दिशो भूमिर्गगनं च समावृतम् ॥

Verse 44

न विद्मः कुत्र वर्तामो भवान्नाथोपलक्ष्यते । सर्वं जगदिऐकस्थं पिण्डितं लक्षयामहे

न विद्मः कुत्र वर्तामः; त्वमेव नाथ दृश्यसे। सर्वं जगदेकस्थं पिण्डितं इव लक्षयामहे॥

Verse 45

किं वर्णयामो रूपं ते किं प्रमाणमिदं हरे । माहात्म्यं किं नु ते देव यज्जिह्वाया न गोचरे

किं वर्णयामो रूपं ते, किं प्रमाणं हरे भवेत्। माहात्म्यं किं नु ते देव, यज्जिह्वाया न गोचरम्॥

Verse 46

वक्तारो वायुतेनापि बुद्धीनामयुतायुतैः । गुणनिर्वर्णनं नाथ कर्तुं तव न शक्यते

वक्तारो वायुतेनापि बुद्धीनामयुतायुतैः। गुणनिर्वर्णनं नाथ कर्तुं तव न शक्यते॥

Verse 47

तदेतद्दर्शितं रूपं प्रसादः परमः कृतः । छन्दतो जगतामीश तदेतदुपसंहर

तदेतद्दर्शितं रूपं प्रसादः परमः कृतः। छन्दतो जगतामीश तदेतदुपसंहर॥

Verse 48

मार्कण्डेय उवाच । इत्येवं संस्तुतस्ताभिरप्सरोभिर्जनार्दनः । दिव्यज्ञानोपपन्नानां तासां प्रत्यक्षमीश्वरः

मार्कण्डेय उवाच। इत्येवं संस्तुतस्ताभिरप्सरोभिर्जनार्दनः। दिव्यज्ञानोपपन्नानां तासां प्रत्यक्षमीश्वरः॥

Verse 49

विवेश सर्वभूतानि स्वैरंशैर्भूतभावनः । तं दृष्ट्वा सर्वभूतेषु लीयमानमधोक्षजम्

सर्वभूतभावनः स भगवान् स्वैरंशैः सर्वभूतानि विवेश। सर्वभूतेषु लीयमानम् अधोक्षजं तं दृष्ट्वा ते विस्मयमगमन्।

Verse 50

विस्मयं परमं चक्रुः समस्ता देवयोषितः । स च सर्वेश्वरः शैलान्पादपान्सागरान्भुवम्

समस्ताः देवयोषितः परमं विस्मयं चक्रुः। स च सर्वेश्वरः शैलान् पादपान् सागरान् भुवं च स्वात्मनि संहर्तुं प्रववृते।

Verse 51

जलमग्निं तथा वायुमाकाशं च विवेश ह । काले दिक्ष्वथ सर्वात्म ह्यात्मनश्चान्यथापि च

स सर्वात्मा जलमग्निं तथा वायुमाकाशं च विवेश। काले दिक्ष्वपि तथा, आत्मनश्चान्यथापि च सर्वत्र व्याप्तोऽभवत्।

Verse 52

आत्मरूपस्थितं स्वेन महिम्ना भावयञ्जगत् । देवदानवरक्षांसि यक्षीविद्याधरोरगाः

स्वेनात्मरूपे स्थितः स स्वमहिम्ना जगद्भावयन् धारयामास। देवदानवरक्षांसि यक्षीविद्याधरोरगाश्च तत्रैव समाविष्टाः।

Verse 53

मनुष्यपशुकीटादिमृगपश्वन्तरिक्षगाः । येऽन्तरिक्षे तथा भूमौ दिवि ये च जलाश्रयाः

मनुष्याः पशवः कीटादयश्च, मृगपश्वन्तरिक्षगाश्च। येऽन्तरिक्षे तथा भूमौ, दिवि ये च जलाश्रयाः—सर्वे तस्मिन्नेव समाविष्टाः।

Verse 54

तान्विवेश स विश्वात्मा पुनस्तद्रूपमास्थितः । नरेण सार्धं यत्ताभिर्दृष्टपूर्वमरिन्दम

स विश्वात्मा ताः सर्वाः प्रविवेश; ततः पुनस्तदेव रूपमास्थाय, अरिन्दम, ताभिर्दृष्टपूर्ववत् नरेण सह प्रादुरभवत्।

Verse 55

ताः परं विस्मयं जग्मुः सर्वास्त्रिदशयोषितः । प्रणेमुः साध्वसात्पाण्डुवदना नृपसत्तम

ताः सर्वास्त्रिदशयोषितः परं विस्मयं जग्मुः; साध्वसात् पाण्डुवदनाः सन्त्यो, नृपसत्तम, प्रणेमुः।

Verse 56

नारायणोऽपि भगवानाह तास्त्रिदशाङ्गनाः

ततः भगवान् नारायणोऽपि तास्त्रिदशाङ्गनाः प्रति वचनमुवाच।

Verse 57

नारायण उवाच । नीयतामुर्वशी भद्रा यत्रासौ त्रिदशेश्वरः । भवतीनां हितार्थाय सर्वभूतेष्वसाविति

नारायण उवाच—भद्रा उर्वशी नीयतां यत्रासौ त्रिदशेश्वरः; भवतीनां हितार्थाय ज्ञायताम्—स सर्वभूतेष्ववस्थित इति।

Verse 58

ज्ञानमुत्पादितं भूयो लयं भूतेषु कुर्वता । तद्गच्छध्वं समस्तोऽयं भूतग्रामो मदंशकः

भूयो ज्ञानमुत्पादितं, भूतेषु लयं कुर्वता च; अतः गच्छध्वं—अयं समस्तो भूतग्रामो मदंशक एव।

Verse 59

अहमद्यात्मभूतस्य वासुदेवस्य योगिनः । अस्मात्परतरं नास्ति योऽनन्तः परिपथ्यते

अहं वासुदेवस्य योगिनोऽन्तरात्मा; अस्मात् परतरं किञ्चिन्नास्ति—योऽनन्तः स एव परं शरणं परिपथ्यते।

Verse 60

तमजं सर्वभूतेशं जानीत परमं पदम् । अहं भवत्यो देवाश्च मनुष्याः पशवश्च ये । एतत्सर्वमनन्तस्य वासुदेवस्य वै कृतम्

तमजं सर्वभूतेशं परमं पदं जानीत। अहं भवत्यो देवाश्च मनुष्याः पशवश्च ये—एतत्सर्वमनन्तस्य वासुदेवस्य वै कृतम्।

Verse 61

एवं ज्ञात्वा समं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । सपश्वादिगुणं चैव द्रष्टव्यं त्रिदशाङ्गनाः

एवं ज्ञात्वा सर्वं समं पश्यत—सदेवासुरमानुषं सपश्वादिगुणं च; एवं द्रष्टव्यं त्रिदशाङ्गनाः।

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्तास्तेन देवेन समस्तास्ताः सुरस्त्रियः । प्रणम्य तौ समदनाः सवसन्ताश्च पार्थिव

मार्कण्डेय उवाच—इत्युक्तास्तेन देवेन समस्ताः सुरस्त्रियः; प्रणम्य तौ समदनाः सवसन्ताश्च, पार्थिव।

Verse 63

आदाय चोर्वशीं भूयो देवराजमुपागताः । आचख्युश्च यथावृत्तं देवराजाय तत्तथा

आदाय चोर्वशीं भूयो देवराजमुपागताः; आचख्युश्च यथावृत्तं देवराजाय तत्तथा।

Verse 64

मार्कण्डेय उवाच । तथा त्वमपि राजेन्द्र सर्वभूतेषु केशवम् । चिन्तयन्समतां गच्छ समतैव हि मुक्तये

मार्कण्डेय उवाच—तथैव त्वमपि राजेन्द्र सर्वभूतेषु केशवं चिन्तयन् समतां गच्छ; समतैव हि मुक्तये।

Verse 65

राजन्नेवं विशेषेण भूतेषु परमेश्वरम् । वासुदेव कथं दोषांल्लोभादीन्न प्रहास्यसि

राजन्, एवं विशेषेण भूतेषु परमेश्वरं वासुदेवं पश्यन् कथं लोभादीन् दोषान् न प्रहास्यसि?

Verse 66

सर्वभूतानि गोविन्दाद्यदा नान्यानि भूपते । तदा वैरादयो भावाः क्रियतां न तु पुत्रक

भूपते, यदा सर्वभूतानि गोविन्दादन्यानि न स्युः, तदा वैरादयो भावाः कर्तुं न युज्यन्ते—न कदाचन, पुत्रक।

Verse 67

इति पश्य जगत्सर्वं वासुदेवात्मकं नृप । एतदेव हि कृष्णेन रूपमाविष्कृतं नृप

नृप, एवं जगत्सर्वं वासुदेवात्मकं पश्य; एतदेव हि कृष्णेन रूपमाविष्कृतं, नृप।

Verse 68

परमेश्वरेति यद्रूपं तदेतत्कथितं तव । जन्मादिभावरहितं तद्विष्णोः परमं पदम्

यत् ‘परमेश्वर’ इति यद्रूपं, तदेव ते कथितम्; जन्मादिभावरहितं तद्विष्णोः परमं पदम्।

Verse 69

संक्षेपेणाथ भूपाल श्रूयतां यद्वदामि ते । यन्मतं पुरुषः कृत्वा परं निर्वाणमृच्छति

संक्षेपेण, हे भूपाल, मया यदुच्यते तच्छृणु; एतन्मतं पुरुषः कृत्वा परं निर्वाणं प्राप्नोति।

Verse 70

सर्वो विष्णुसमासो हि भावाभावौ च तन्मयौ । सदसत्सर्वमीशोऽसौ महादेवः परं पदम्

सर्वं हि विष्णुसमासः; भावाभावौ च तन्मयौ। सदसत्सर्वमीशोऽसौ; महादेवः परं पदम्।

Verse 71

भवजलधिगतानां द्वन्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम् । विषमविषयतोये मज्जतामप्लवानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम्

भवजलधिगतानां द्वन्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम्। विषमविषयतोये मज्जतामप्लवानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम्॥

Verse 193

अध्याय

अध्यायः। इति ग्रन्थस्य विभागः।