Adhyaya 190

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सोमतीर्थमनुत्तमम् । चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः महीपाल! सोमतीर्थमनुत्तमं गच्छेत्, चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्।

Verse 2

यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमो राजा सुरोत्तमः

यत्र सोमो राजा सुरोत्तमः परां सिद्धिं प्राप्तवान्।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

युधिष्ठिर उवाच—कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः? तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि; कथयस्व ममानघ।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

मार्कण्डेय उवाच—पुरा हि भारत, दक्षेन मुनीन्द्रेण सोमः शप्तः—“दारासेवनाभावात् त्वं क्षयरोगी भविष्यसि” इति।

Verse 5

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते तेषां तां शृणुष्व नरोत्तम

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम्, तेषां या निष्ठा फलरूपा जायते, तां मे शृणुष्व नरोत्तम।

Verse 6

ऋतुकाले तु नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च हीत्येवं श्रुतिनोदना

ऋतुकाले तु नारीणां सेवनात् सुतो जायते; सुतात् स्वर्गश्च मोक्षश्च—इति श्रुतिनोदना।

Verse 7

तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः । तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते नात्र संशयः

तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः, तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते—नात्र संशयः।

Verse 8

तेन पापेन घोरेण वेष्टतो रौरवे पतेत् । तस्य तद्रुधिरं पापाः पिबन्ते कालमीप्सितम्

तेन घोरेण पापेन वेष्टितो रौरवे पतेत्; तत्र पापाः तस्य रुधिरं कालमीप्सितं पिबन्ति।

Verse 9

ततोऽवतीर्णकालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

ततः पुनर्जन्मकाले यां यां योनिं स प्रविशति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा नित्यं दुर्भाग्यवान् जायते ॥

Verse 10

नारीणां तु सदा कामो ह्यधिकः परिवर्तते । विशेषेण ऋतोः काले भिद्यते कामसायकैः

नारीणां तु सदा कामोऽधिकः पुनरपि वर्धते । विशेषेण ऋतुकाले स कामसायकैर्भिद्यते ॥

Verse 11

परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नः कुलमुत्तममाकुलीकरोति ॥

Verse 12

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । जातमात्रेण पतन्ति तेनासौ कुलट इति स्मृतः ॥

Verse 13

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशी ह्यभूत् । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशीऽभवत् । त्यक्त्वा सुरेन्द्रलोकं स मर्त्यलोकमुपागतः ॥

Verse 14

तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमित्वा नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशिनीम्

तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च परिभ्रम्य, अन्ते सर्वपापप्रणाशिनीं नर्मदां प्राप्तवान्।

Verse 15

उपवासस्तु दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

उपवासदानव्रतनियमादीन् द्वादशाब्दानि चचार; ततः स किल्बिषैर्मुक्तोऽभवत्।

Verse 16

स्थापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः सोमलोकमनुत्तमम्

सर्वपातकनाशनं महादेवं स्थापयित्वा, प्रभया पूर्णः स सोमलोकमनुत्तमं जगाम।

Verse 17

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते

येनैव देवः स्थापितः स वर्षसंख्यया यावत् पूज्यते, तावत् युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते।

Verse 18

तेन देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्फलं भवति नान्यथा

तस्मान्नरा भुवि विधानोक्तान् देवान् स्थापयन्ति; यस्मादस्य फलमक्षयमव्ययं भवति, नान्यथा।

Verse 19

सोमतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । जायते स नरो भूत्वा सोमवित्प्रियदर्शनः

सोमतीर्थे यः स्नात्वा ईश्वरं देवं सम्यक् पूजयति, स पुनर्नरत्वं प्राप्य सोमविद् प्रियदर्शनश्च जायते।

Verse 20

चन्द्रप्रभासे यो गत्वा स्नानं विधिवदाचरेत् । व्याधिना नाभिभूतः स्यात्क्षयरोगेण वा युतः

यः चन्द्रप्रभासं गत्वा विधिवत् स्नानं आचरति, स व्याधिना नाभिभूयते, न च क्षयरोगेण युज्यते।

Verse 21

चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्

नरेश्वर, चन्द्रहास्ये द्वादश्यां स्नात्वा, चतुर्दश्यां तूपोष्य, क्षीरचरुं वह्नौ जुहुयात्।

Verse 22

मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्

पञ्चभिर्मन्त्रैः ईशानं त्र्यम्बकं पुरुषं यजेत्; हविःशेषं स्वयं प्राश्य, चन्द्रहास्येशं पश्येत्।

Verse 23

अनेन विधिना राजंस्तुष्टो देवो महेश्वरः । विधिना तीर्थयोगेन क्षयरोगाद्विमुच्यते

राजन्, अनेन विधिना महेश्वरो देवः तुष्टो भवति; विधिना तीर्थयोगेन च क्षयरोगाद्विमुच्यते।

Verse 24

सप्तभिः सोमवारैर्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । स वै कर्णकृताद्रोगान्मुच्यते पूजयञ्छिवम्

यः सप्तभिः सोमवारैः तत्र स्नानं समाचरेत्, स शिवं पूजयन् कर्णकृतरोगेभ्यः प्रमुच्यते।

Verse 25

अक्षिरोगस्तथा राजंश्चन्द्रहास्ये विनश्यति । चन्द्रहास्ये तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

अक्षिरोगस्तथा राजन् चन्द्रहास्ये विनश्यति। चन्द्रसूर्यग्रहणे चन्द्रहास्यं गत्वा यो भक्त्या स्नानं समाचरेत्, स सर्वपातकैः प्रमुच्यते।

Verse 26

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहास्ये शुभशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

चन्द्रहास्ये तत्र स्नानं दानं च शुभाशुभं यत्कृतम्, नृपवरश्रेष्ठ, तत्सर्वं फलतः अक्षयं भवति।

Verse 27

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहास्ये तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

धन्यास्ते महात्मानः, तेषां जन्म सुजीवितम्; ये नराः चन्द्रहास्ये स्नात्वा ग्रहणं पश्यन्ति।

Verse 28

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । स्नानमात्रात्तु राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं च यत्पुरा कृतम्, राजेन्द्र, तत्र तीर्थे स्नानमात्रेणैव प्रणश्यति।

Verse 29

बहवस्तन्न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थ इव सर्वेषां परमात्मेव संस्थितम्

बहवो महामोहसमन्विताः तद् न जानन्ति; यत् सर्वेषां देहस्थमिव स्थितं परमात्मेव संस्थितम्।

Verse 30

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहास्ये न संशयः

पश्चिमसागरे गत्वा सोमतीर्थे यत्फलं लभ्यते, तत्समग्रं चन्द्रहास्येऽवाप्नोति—न संशयः।

Verse 31

संक्रान्तौ च व्यतीपाते विषुवे चायने तथा । चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

संक्रान्तौ व्यतीपाते विषुवेऽयने तथा; चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 32

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहास्यं न जानन्ति नर्मदायां व्यवस्थितम्

ते मूढा दुराचाराश्च; तेषां जन्म निरर्थकम्—ये नर्मदायां व्यवस्थितं चन्द्रहास्यं न जानन्ति।

Verse 33

चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन

नृप, चन्द्रहास्ये यः कश्चित् संन्यासं करोति; तस्य गतिरनिवर्तिका, स सोमलोकात् कदाचन न निवर्तते।

Verse 190

अध्याय

अध्यायः (अध्यायचिह्नम्)।