
मार्कण्डेयः राजानं उपदिशति—रेवातटे स्थितं शालग्रामनाम तीर्थं गच्छेत्। तत् सर्वदेवैः पूजितं, यत्र त्रिविक्रमो जनार्दनश्च वासुदेवो भगवानेव भूतहिताय नित्यं निवसतीति प्रसिद्धम्। तत्र द्विजानां साधकानां च यज्ञभूमिः प्रतिष्ठापिता, तपोवृत्तान्तैश्च तस्य माहात्म्यं प्रवर्धते। मार्गशीर्षशुक्लैकादश्यां रेवायां स्नात्वा उपवासं कुर्यात्, रात्रौ जागरणं कृत्वा जनार्दनं सम्यगर्चयेत्। अनन्तरं द्वादश्यां पुनः स्नानं कृत्वा देवान् पितॄंश्च तर्पयेत्, विधिवत् श्राद्धं समापयेत्। यथाशक्ति ब्राह्मणान् पूजयेत्—हिरण्यवस्त्रान्नादिदानैः, क्षमां याचेत्, खगध्वजादिनाम्ना देवमभक्त्या स्मरेत्। फलश्रुतिः—एवं कृतं दुःखशोकविनाशकं, ब्रह्महत्यादिदारुणपापमोचकं च। शालग्रामदर्शनस्य पुनःपुनः करणेन नारायणस्मरणेन च मोक्षाभिमुखी स्थितिः लभ्यते; ध्याननिष्ठा यतयः अपि तत्र मुरारेश्च परमं पदं प्राप्नुवन्ति।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः परं महाराज चत्वारिंशत्क्रमान्तरे । शालग्रामं ततो गच्छेत्सर्वदैवतपूजितम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः परं महाराज, चत्वारिंशत्क्रमान्तरे, सर्वदैवतपूजितं शालग्रामं ततो गच्छेत्।
Verse 2
यत्रादिदेवो भगवान्वासुदेवस्त्रिविक्रमः । स्वयं तिष्ठति लोकात्मा सर्वेषां हितकाम्यया
यत्र आदिदेवो भगवान् वासुदेवस्त्रिविक्रमः, लोकात्मा स्वयं तिष्ठति, सर्वेषां हितकाम्यया।
Verse 3
नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्
नारदेन तपस्तप्त्वा द्विजन्मनाम् कृता शाला; रेवातटे स्वयम् सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं चेति ज्ञात्वा।
Verse 4
शालग्रामाभिधो देवो विप्राणां त्वधिवासितः । साधूनां चोपकाराय वासुदेवः प्रतिष्ठितः
शालग्रामाभिधो देवो विप्राणां त्वधिवासितः; साधूनां चोपकाराय वासुदेवः प्रतिष्ठितः।
Verse 5
योगिनामुपकाराय योगिध्येयो जनार्दनः । शालग्रामेति तेनैव नर्मदातटमाश्रितः
योगिनामुपकाराय योगिध्येयो जनार्दनः; शालग्रामेति तेनैव नर्मदातटमाश्रितः।
Verse 6
मासि मार्गशिरे शुक्ला भवत्येकादशी यदा । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तद्दिनं समुपोषयेत्
मार्गशीर्षमासे शुक्लपक्षे यदा एकादशी भवति, तदा पुण्ये रेवाजले स्नात्वा तस्मिन् दिने उपवासं सम्यक् आचरेत्।
Verse 7
रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य च जनार्दनम् । पुनः प्रभातसमये द्वादश्यां नर्मदाजले
रात्रौ जागरणं कुर्यात्, जनार्दनं सम्यक् सम्पूज्य; पुनः प्रभाते द्वादश्यां नर्मदाजले (स्नानादि) कुर्यात्।
Verse 8
स्नात्वा संतर्प्य देवांश्च पितॄन्मातॄंस्तथैव च । श्राद्धं कृत्वा ततः पश्चात्पितृभ्यो विधिपूर्वकम्
स्नात्वा देवांश्च पितॄन् मातॄंश्च संतर्प्य, श्राद्धं कृत्वा, ततः पश्चात् पितृभ्यः विधिपूर्वकं दानादि समर्पयेत्।
Verse 9
शक्तितो ब्राह्मणान्पूज्य स्वर्णवस्त्रान्नदानतः । क्षमापयित्वा तान्विप्रांस्तथा देवं खगध्वजम्
शक्तितः ब्राह्मणान् पूजयेत्, स्वर्ण-वस्त्र-अन्नदानैः; तान् विप्रान् क्षमापयित्वा, तथा खगध्वजं देवं प्रसादयेत्।
Verse 10
एवं कृते महाराज यत्पुण्यं च भवेन्नॄणाम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा तत्पुण्यं नृपसत्तम
एवं कृते, महाराज, नॄणां यत् पुण्यं भवति; तत् पुण्यं त्वम् अवहितो भूत्वा शृणु, नृपसत्तम।
Verse 11
न शोकदुःखे प्रतिपत्स्यतीह जीवन्मृतो याति मुरारिसाम्यम् । महान्ति पापानि विसृज्य दुग्धं पुनर्न मातुः पिबते स्तनोद्यत्
न शोकदुःखयोः पतति; जीवन्नेव मृतवत् सन् मुरारिसाम्यं प्राप्नोति। महापापानि परित्यज्य पुनर्मातुः स्तनोद्यतं दुग्धं न पिबति, पुनर्जन्मविमुक्तः।
Verse 12
शालग्रामं पश्यते यो हि नित्यं स्नात्वा जले नार्मदेऽघौघहारे । स मुच्यते ब्रह्महत्यादिपापैर्नारायणानुस्मरणेन तेन
यो हि नित्यं नार्मदजले स्नात्वा—अघौघहारे—शालग्रामं पश्यति, स तेनैव नारायणानुस्मरणेन ब्रह्महत्यादिपापैः प्रमुच्यते।
Verse 13
वसन्ति ये संन्यसित्वा च तत्र निगृह्य दुःखानि विमुक्तसङ्घाः । ध्यायन्तो वै सांख्यवृत्त्या तुरीयं पदं मुरारेस्तेऽपि तत्रैव यान्ति
ये तत्र संन्यस्य वसन्ति, दुःखानि निगृह्य जित्वा, सङ्गविमुक्ताः; ते सांख्यवृत्त्या तुरीयं पदं मुरारेः ध्यायन्तः, तत्रैव तदेव लक्ष्यं यान्ति।
Verse 188
अध्याय
अध्यायः। (प्रकरणशीर्षकम्)