Adhyaya 183
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 183

Adhyaya 183

अध्यायः १८३ संवादरूपेण प्रवर्तते। मार्कण्डेयः युधिष्ठिरं प्रति केदारसंज्ञे तीर्थे यात्राक्रमं विधिं च कथयति—केदारं गत्वा श्राद्धं कुर्यात्, तीर्थवारि पिबेत्, देवदेवेशं पूजयेत्; एवं केदारसमुद्भवं पुण्यं लभते। ततः युधिष्ठिरः नर्मदाया उत्तरतीरे केदारस्य प्रतिष्ठाकथां विस्तरेण पृच्छति। मार्कण्डेयः कृतयुगादौ पद्मा/श्रीसम्बद्धशापेन भृगुक्षेत्रं मलिनं वेदविहीनं च जातमिति निवेदयति। भृगुः सहस्रवर्षपर्यन्तं तपः कृत्वा शिवं प्रसादयति; शिवः पातालस्तरभेदेन उद्भूतलिङ्गरूपेण प्रादुर्भवति। भृगुः स्थाणुं त्र्यम्बकं च स्तुत्वा क्षेत्रशुद्धिं याचते। शिवः ‘आदिलिङ्ग’रूपेण केदारनाम्ना प्रतिष्ठां करोति, ततो दशान्यलिङ्गानि, मध्ये चैकादशं अदृश्यं सन्निधिं क्षेत्रशोधकं निर्दिशति। तत्र द्वादशादित्याः, अष्टादश दुर्गाः, षोडश क्षेत्रपालाः, वीरभद्रसम्बद्धा मातरश्च रक्षासंरक्षणजालरूपेण वसन्तीति कथ्यते। अन्ते फलश्रुतिः—नाघमासे नियमेन प्रातःस्नानं, केदारपूजनं, तीर्थे विधिवत् श्राद्धं च पितॄन् तर्पयति; पापक्षयकरं शोकनाशकं च महत्फलं ददाति।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं महाराज गच्छेत्केदारसंज्ञकम् । यत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा पिबेज्जलम् । सम्पूज्य देवदेवेशं केदारोत्थं फलं लभेत्

श्रीमर्कण्डेय उवाच—अतः परं महाराज केदारसंज्ञकं तीर्थं गच्छेत्। तत्र गत्वा महाराज श्राद्धं कृत्वा जलं पिबेत्; देवदेवेशं सम्यक् सम्पूज्य केदारोत्थं फलं लभेत्।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्थितः स्वयम् । उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद

युधिष्ठिर उवाच—कथमत्र सुरश्रेष्ठ केदाराख्यः स्वयमेव स्थितः? उत्तरे नर्मदाकूले एतद्विस्तरतो वद।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करस्तु महेश्वरः । भृगुणाराधितः शप्तः श्रिया च भृगुकच्छके

श्रीमर्कण्डेय उवाच—पुरा कृतयुगस्यादौ शङ्करो महेश्वरः भृगुणा समाराधितः; भृगुकच्छके च श्रिया शप्तोऽभवत्।

Verse 4

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यति नृपश्रेष्ठ गतेत्युक्त्वा हरिप्रिया

अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितं भविष्यति, नृपश्रेष्ठ—इत्युक्त्वा हरिप्रिया गतवती।

Verse 5

तपश्चचार विपुलं भृगुर्वर्षसहस्रकम् । वायुभक्षो निराहारश्चिरं धमनिसंततः

ततः भृगुर्विपुलं तपश्चकार वर्षसहस्रकम्। वायुभक्षो निराहारः चिरं धमनिसंततः स्थितः।

Verse 6

ततः प्रत्यक्षतामागाल्लिङ्गीभूतो महेश्वरः । प्रादुर्भूतस्तु सहसा भित्त्वा पातालसप्तकम्

ततः प्रत्यक्षतामगात् लिङ्गीभूतो महेश्वरः। सहसा प्रादुर्भूतो भित्त्वा पातालसप्तकम्॥

Verse 7

ददर्शाथ भृगुर्देवमौत्पलीं केलिकामिव । स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकेति च

अथ भृगुर्ददर्श देवं केलिकामिवौत्पलीम्। स्तुतिं चक्रे स देवाय स्थाणवे त्र्यम्बकाय च॥

Verse 8

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव । पुनः पुनर्भृगुं मत्तः किंतु प्रार्थयसे मुने

एवं स्तुतः स भगवान् प्रोवाच प्रहसन्निव। पुनः पुनर्भृगुं—मत्तः किं तु प्रार्थयसे मुने॥

Verse 9

भृगुरुवाच । पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो । उपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितम् । भविष्यतीति च प्रोच्य गता देवी विदं प्रति

भृगुरुवाच—पञ्चक्रोशमिदं क्षेत्रं पद्मया शापितं विभो। अपवित्रमिदं क्षेत्रं सर्ववेदविवर्जितं भविष्यतीति प्रोच्य देवी विदं प्रति गता॥

Verse 10

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम् । तथा कुरु महेशान प्रसन्नो यदि शङ्कर

पुनः पवित्रतां याति यथेदं क्षेत्रमुत्तमम्। तथा कुरु महेशान, प्रसन्नो यदि शङ्कर॥

Verse 11

ईश्वर उवाच । केदाराख्यमिदं ब्रह्मंल्लिङ्गमाद्यं भविष्यति । कृत्वेदमादिलिङ्गानि भविष्यन्ति दशैव हि

ईश्वर उवाच—हे ब्रह्मन्, इदं केदाराख्यं आद्यं लिङ्गं भविष्यति। एतत् प्रतिष्ठाप्य दशैव आदिलिङ्गानि ततः प्रादुर्भविष्यन्ति॥

Verse 12

एकादशमदृश्यं हि क्षेत्रमध्ये भविष्यति । पावयिष्यति तत्क्षेत्रमेकादशः स्वयं विभुः

एकादशं तु लिङ्गं ह्यदृश्यं क्षेत्रमध्ये भविष्यति। स एवैकादशो विभुः स्वयमेव तत्क्षेत्रं पावयिष्यति॥

Verse 13

तथा वै द्वादशादित्या मत्प्रसादात्तु मूर्तितः । वसिष्यन्ति भृगुक्षेत्रे रोगदुःखनिबर्हणाः

तथा द्वादशादित्याः मत्प्रसादात् मूर्तितः। भृगुक्षेत्रे वसिष्यन्ति रोगदुःखनिबर्हणाः॥

Verse 14

दुर्गाः ह्यष्टादश तथा क्षेत्रपालास्तु षोडश । भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः

अष्टादश दुर्गाः तथा षोडश क्षेत्रपालकाः। भृगुक्षेत्रे भविष्यन्ति वीरभद्राश्च मातरः॥

Verse 15

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति। नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः॥

Verse 16

यः पूजयति केदारं स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पित्ःनुद्दिश्य भारत । श्राद्धं ददाति विधिवत्तस्य प्रीताः पितामहाः

यः केदारं पूजयति स शिवमन्दिरं गच्छति। हे भारत, तस्मिंस्तीर्थे स्नात्वा पितॄन् उद्दिश्य यो विधिवत् श्राद्धं ददाति, तस्य पितामहाः प्रीयन्ते।

Verse 17

इति ते कथितं सम्यक्केदाराख्यं सविस्तरम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वदुःखप्रणाशनम्

इति ते सम्यक् सविस्तरं केदाराख्यं कथितम्। तत् पुण्यं सर्वपापहरं सर्वदुःखप्रणाशनम्।

Verse 183

अध्याय

अध्यायः। इदं प्रकरणं समाप्तम्।