Adhyaya 178

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गङ्गावाहकमुत्तमम् । नर्मदायां महापुण्यं भृगुतीर्थसमीपतः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र गङ्गावाहकमुत्तमम्। नर्मदायां महापुण्यं भृगुतीर्थसमीपतः॥

Verse 2

तत्र गङ्गा महापुण्या चचार विपुलं तपः । पुरा वर्षशतं साग्रं परमं व्रतमास्थिता

तत्र गङ्गा महापुण्या चचार विपुलं तपः। पुरा वर्षशतं साग्रं परमं व्रतमास्थिता॥

Verse 3

ध्यात्वा देवं जगद्योनिं नारायणमकल्मषम् । आत्मानं परमं धाम सरित्सा जगतीपते

ध्यात्वा देवं जगद्योनिं नारायणमकल्मषम्। आत्मानं परमं धाम सरित्सा जगतीपते॥

Verse 4

ततो जनार्दनो देव आगत्येदमुवाच ह

ततो जनार्दनो देव आगत्येदमुवाच ह॥

Verse 5

विष्णुरुवाच । तपसा तव तुष्टोऽहं मत्पादाम्बुजसम्भवे । मत्तः किमिच्छसे देवि ब्रूहि किं करवाणि ते

विष्णुरुवाच—तव तपसा अहं तुष्टोऽस्मि, मत्पादाम्बुजसम्भवे देवि। मत्तः किं इच्छसि? ब्रूहि, किं ते करवाणि॥

Verse 6

गङ्गोवाच । त्वत्पादकमलाद्भ्रष्टा गङ्गा सहचरा विभो । यदृच्छया त्रिलोकेश वन्द्यमाना दिवौकसैः

गङ्गोवाच—त्वत्पादकमलाद्भ्रष्टा अहं गङ्गा, तव सहचरी, विभो। यदृच्छया त्रिलोकेश, दिवौकसैर्वन्द्यमाना (इह) जाता॥

Verse 7

नृपो भगीरथस्तस्मात्तपः कृत्वा सुदुष्करम् । समाराध्य जगन्नाथं शङ्करं लोकशङ्करम्

तस्मान्नृपो भगीरथः सुदुष्करं तपः कृत्वा, जगन्नाथं लोकशङ्करं शङ्करं सम्यक् समाराधयामास॥

Verse 8

अवतारयामास हि मां पृथिव्यां धरणीधर । मया वै युवयोर्वाक्यादवतारः कृतो भुवि

स हि मां पृथिव्यां अवतारयामास, धरणीधर। युवयोर्वाक्यादेव मया भुवि अवतारः कृतः॥

Verse 9

वैष्णवीमिति मां मत्वा जनः सर्वाप्लुतो मयि । ये वै ब्रह्मणो लोके ये च वै गुरुतल्पगाः

मां वैष्णवीमिति मत्वा जनाः सर्वे मयि आप्लवन्ते। ब्रह्महत्याकृतो ये लोके, ये च गुरुतल्पगाः (अपि)॥

Verse 10

त्यागिनः पितृमातृभ्यां ये च स्वर्णहरा नराः । गोघ्ना ये मनुजा लोके तथा ये प्राणिहिंसकाः

ये पितृमातृत्यागिनः, ये च स्वर्णहराः नराः; ये गोघ्ना मनुजा लोके, तथा ये प्राणिहिंसकाः—(तेऽपि मम पावनत्वं श्रद्धाय स्नानं कुर्वन्ति)।

Verse 11

अगम्यागामिनो ये च ह्यभक्ष्यस्य च भक्षकाः । ये चानृतप्रवक्तारो ये च विश्वासघातकाः

ये चागम्यागामिनः, ये चाभक्ष्यस्य भक्षकाः; ये चानृतप्रवक्तारः, ये च विश्वासघातकाः—(तेऽपि मम पावनत्वं मन्यन्ते)।

Verse 12

देवब्राह्मणवित्तानां हर्तारो ये नराधमाः । देवब्रह्मगुरुस्त्रीणां ये च निन्दाकरा नराः

देवब्राह्मणवित्तानां हर्तारो ये नराधमाः; देवब्रह्मगुरुस्त्रीणां ये च निन्दाकरा नराः—(तेऽपि पापिनोऽत्र परिगृह्यन्ते)।

Verse 13

ब्रह्मशापप्रदग्धा ये ये चैवात्महनो द्विजाः । भ्रष्टानशनसंन्यासनियतव्रतचारिणः

ब्रह्मशापप्रदग्धा ये, ये चैवात्महनो द्विजाः; भ्रष्टानशनसंन्यासनियतव्रतचारिणः—(तेऽपि अत्र परिगण्यन्ते)।

Verse 14

तथैवापेयपेयाश्च ये च स्वगुरुनिन्दकाः । निषेधका ये दानानां पात्रदानपराङ्मुखाः

तथैवापेयपेयाश्च, ये च स्वगुरुनिन्दकाः; निषेधका ये दानानां, पात्रदानपराङ्मुखाः—(तेऽपि अत्र समाविशन्ति)।

Verse 15

ऋतुघ्ना ये स्वपत्नीनां पित्रोः सेहपरा न हि । बान्धवेषु च दीनेषु करुणा यस्य नास्ति वै

ये स्वपत्नीनामृतुकालं हन्ति, ये पितृमातृभ्यां स्नेहसेवापराः न भवन्ति, ये च बान्धवेषु दीनेषु करुणारहिताः—तेऽपि गणिताः।

Verse 16

क्षेत्रसेतुविभेदी च पूर्वमार्गप्रलोपकः । नास्तिकः शास्त्रहीनस्तु विप्रः सन्ध्याविवर्जितः

क्षेत्रसेतुविभेदी, पूर्वमार्गप्रलोपकः, नास्तिकः, शास्त्रहीनो विप्रः, सन्ध्याविवर्जितो विप्रश्च—एतेऽपि समाविष्टाः।

Verse 17

अहुताशी ह्यसंतुष्टः सर्वाशी सर्वविक्रयी । कदर्या नास्तिकाः क्रूराः कृतघ्ना ये द्विजायः

अहुताशी, असन्तुष्टः, सर्वाशी, सर्वविक्रयी, कदर्यः, नास्तिकः, क्रूरः, कृतघ्नश्च—एते पतिता द्विजाः।

Verse 18

पैशुन्या रसविक्रेयाः सर्वकालविनाकृताः । स्वगोत्रां परगोत्रां वा ये भुञ्जन्ति द्विजाधमाः

पैशुन्यपराः, रसविक्रेयाः, सर्वकालविनाकृताः, स्वगोत्रां परगोत्रां वा स्त्रियं भुञ्जन्ति ये—ते द्विजाधमाः।

Verse 19

ते मां प्राप्य विमुच्यन्ते पापसङ्घैः सुसंचितैः । तत्पापक्षारतप्ताया न शर्म मम विद्यते

ते मामुपेत्य सुसञ्चितैः पापसङ्घैर्विमुच्यन्ते; तथापि तत्पापक्षारतप्ताया मम न किञ्चित् शर्म विद्यते।

Verse 20

तथा कुरु जगन्नाथ यथाहं शर्म चाप्नुयाम् । एवमुक्तस्तु देवेशस्तुष्टः प्रोवाच जाह्नवीम्

तथा कुरु जगन्नाथ यथाहं शर्म चाप्नुयाम्। एवमुक्तस्तु देवेशस्तुष्टः प्रोवाच जाह्नवीम्॥

Verse 21

विष्णुरुवाच । अहमत्र वसिष्यामि गङ्गाधरसहायवान् । प्रविशस्व सदा रेवां त्वमत्रैव च मूर्तिना

विष्णुरुवाच। अहमत्र वसिष्यामि गङ्गाधरसहायवान्। प्रविशस्व सदा रेवां त्वमत्रैव च मूर्तिना॥

Verse 22

मम पादतलं प्राप्य वह त्रिपथगामिनि । यदा बहूदककाले नर्मदाजलसंभृता

मम पादतलं प्राप्य वह त्रिपथगामिनि। यदा बहूदककाले नर्मदाजलसंभृता॥

Verse 23

प्रावृट्कालं समासाद्य भविष्यति जलाकुला । प्लाव्योभयतटं देवी प्राप्य मामुत्तरस्थितम्

प्रावृट्कालं समासाद्य भविष्यति जलाकुला। प्लाव्योभयतटं देवी प्राप्य मामुत्तरस्थितम्॥

Verse 24

प्लावयिष्यति तोयेन यदा शङ्खं करे स्थितम् । तदा पर्वशतोद्युक्तं वैष्णवं पर्वसंज्ञितम्

प्लावयिष्यति तोयेन यदा शङ्खं करे स्थितम्। तदा पर्वशतोद्युक्तं वैष्णवं पर्वसंज्ञितम्॥

Verse 25

न तेन सदृशं किंचिद्व्यतीपातादिसंक्रमम् । अयने द्वे च न तथा पुण्यात्पुण्यतरं यथा

न तेन सदृशं किञ्चिद् व्यतीपातादिसंक्रमं, न चायने द्वेऽपि; यतः स पुण्यात् अपि पुण्यतरम्।

Verse 26

तस्मिन्पर्वणि देवेशि शङ्खं संस्पृश्य मानवः । स्नानमाचरते तोये मिश्रे गाङ्गेयनार्मदे

तस्मिन् पर्वणि देवेशि शङ्खं संस्पृश्य मानवः, मिश्रे गाङ्गेयनार्मदे तोये स्नानम् आचरेत्।

Verse 27

पुण्यं त्वशेषपुण्यानां मङ्गलानां च मङ्गलम् । विष्णुना विधृतो येन तस्माच्छान्तिः प्रचक्रमे

पुण्यं त्वशेषपुण्यानां मङ्गलानां च मङ्गलम्; विष्णुना विधृतं येन तस्माच्छान्तिः प्रचक्रमे।

Verse 28

तत्रान्तं पापसङ्घस्य ध्रुवमाप्नोति मानवः । शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

तत्र पापसङ्घस्यान्तं ध्रुवमाप्नोति मानवः; शङ्खोद्धारे स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः।

Verse 29

तृप्तास्ते द्वादशाब्दानि सिद्धिं च सार्वकामिकीम् । गङ्गावहे तु यः श्राद्धं शङ्खोद्धारे प्रदास्यति

तृप्तास्ते द्वादशाब्दानि सिद्धिं च सार्वकामिकीम्; गङ्गावहे यः श्राद्धं शङ्खोद्धारे प्रदास्यति।

Verse 30

तेन पिण्डप्रदानेन नृत्यन्ति पितरस्तथा । शङ्खोद्धारे नरः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ

तेन पिण्डप्रदानेन पितरः प्रमुदा यथा नृत्यन्ति। शङ्खोद्धारे स्नात्वा नरः बलकेशवौ भक्त्या पूजयेत्॥

Verse 31

रात्रौ जागरणं कृत्वा शुद्धो भवति जाह्नवि । यत्त्वं लोककृतं कर्म मन्यसे भुवि दुःसहम्

रात्रौ जागरणं कृत्वा शुद्धो भवति जाह्नवि। यत्त्वं लोककृतं कर्म मन्यसे भुवि दुःसहम्॥

Verse 32

तस्मिन्पर्वणि तत्सर्वं तत्र स्नात्वा व्यपोहय । एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ विष्णुश्चान्तरधीयत

तस्मिन्पर्वणि तत्सर्वं तत्र स्नात्वा व्यपोहय। एवमुक्त्वा नरश्रेष्ठ विष्णुश्चान्तरधीयत॥

Verse 33

तदाप्रभृति तत्तीर्थं गङ्गावाहकमुत्तमम् । ब्रह्माद्यैरृषिभिस्तात पारम्पर्यक्रमागतैः

तदाप्रभृति तत्तीर्थं गङ्गावाहकमुत्तमम्। ब्रह्माद्यैरृषिभिस्तात पारम्पर्यक्रमागतैः॥

Verse 34

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्तिभावेन भारत । गङ्गातीर्थे तु स स्नातः समस्तेषु न संशयः

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्तिभावेन भारत। गङ्गातीर्थे तु स स्नातः समस्तेषु न संशयः॥

Verse 35

तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गतिस्तेषां विष्णुलोकात्कदाचन

तस्मिन् तीर्थे भावितात्मनां नराणां मृतानां तु अनिवर्तिका गतिः; ते विष्णुलोकात् कदाचन न निवर्तन्ते।