Adhyaya 173
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 173

Adhyaya 173

मार्कण्डेयः राजानं नर्मदाया दक्षिणतीरे स्थितं परमपुण्यं तीर्थं बोधयति, यत् सर्वपापप्रणाशकं महापातकहरं च। तत्र कारणकथा—ब्रह्मणोऽसत्यवचननिमित्ते शिवः (त्रिशूलधृक्) ब्रह्मशिरश्छेदेन ब्रह्महत्यादोषं प्राप; कपालं तस्य हस्ते लीनं नापतत्। स वाराणसीं, सर्वदिग्भ्यः समुद्रं, बहूनि तीर्थानि च परिभ्रम्यापि न विमुक्तः, यावत् कुलकोटिसमीपे नर्मदातीरेऽस्मिन् तीर्थे प्रायश्चित्तं कृत्वा मलात् प्रमुक्तोऽभवत्। ततः प्रभृति तत्स्थानं ‘शुद्धरुद्र’ इति त्रैलोक्ये विख्यातं ब्रह्महत्यापहारकं परमं तीर्थमिति। अत्र विधिः—शुक्लपक्षस्य अमावास्यायां नियमेन स्नानं कृत्वा पितृदेवताभ्यस्तर्पणं दद्यात्, अन्तःसंस्कारयुक्तेन भावेन पिण्डं च निवेदयेत्। परमेेश्वरस्य गन्धधूपदीपैः पूजनं कार्यम्; देवः ‘शुद्धेश्वर’ इति नाम्ना प्रसिद्धः, शिवलोकेऽपि पूज्य इति कथ्यते। अस्य तीर्थस्य स्मरणानुष्ठानेन सर्वपापविमोक्षः, रुद्रलोकप्राप्तिश्च फलमिति।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापप्रणाशनम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः, हे राजेन्द्र, नर्मदाया दक्षिणकूले स्थितं परमशोभनं सर्वपापप्रणाशनं तीर्थं गच्छेत्।

Verse 2

सिद्धेश्वरमिति ख्यातं महापातकनाशनम् । यत्र शुद्धिं परां प्राप्तो देवदेवो महेश्वरः । पुरा हत्यायुतः पार्थ देवदेवस्त्रिशूलधृक्

तत् सिद्धेश्वरमिति ख्यातं महापातकनाशनम्। यत्र देवदेवो महेश्वरः परां शुद्धिं प्राप्तवान्; पुरा, हे पार्थ, त्रिशूलधृक् देवदेवः हत्यादोषयुक्तोऽभवत्।

Verse 3

पुरा पञ्चशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः । तेनानृतं वचश्चोक्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

पुरा लोकपितामहः ब्रह्मा पञ्चशिरा आसीत्। कस्मिंश्चित् कारणान्तरे तेनानृतं वचः उक्तम्।

Verse 4

तच्छ्रुत्वा सहसा तस्मै चुकोप परमेश्वरः । छेदयामास भगवान्मूर्धानं करजैस्तदा

तद् श्रुत्वा परमेश्वरः सहसा तस्मै चुकोप। तदा भगवान् करजैः मूर्धानं छेदयामास।

Verse 5

तस्य तत्करसंलग्नं च्यवते न कदाचन । ततो हि देवदेवेशः पर्यटन् पृथिवीमिमाम्

तस्य करसंलग्नं तत् (मूर्धा) कदाचन न च्यवते। ततो देवदेवेशः इमां पृथिवीं पर्यटन् प्रस्थितवान्।

Verse 6

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तस्यां तदपतच्छिरः । पतिते तु कपाले च ब्रह्महत्या न मुञ्चति

ततो वाराणसीं प्राप्य तस्यां तच्छिरः पपात ह । पतितेऽपि कपाले तु ब्रह्महत्यापराधो न व्यमुच्यत् ॥

Verse 7

ततस्तु सागरे गत्वा पूर्वे च दक्षिणे तथा । पश्चिमे चोत्तरे पार्थ देवदेवो महेश्वरः

ततोऽसौ सागरे गत्वा पूर्वे दक्षिण एव च । पश्चिमे चोत्तरे पार्थ विचचार महेश्वरः ॥

Verse 8

पर्यटन्सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । नर्मदादक्षिणे कूले सुतीर्थं प्राप्तवान् प्रभुः

पर्यटन् सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । नर्मदादक्षिणे कूले सुतीर्थं प्राप स प्रभुः ॥

Verse 9

कुलकोटिं समासाद्य प्रार्थयामास चात्मवान् । प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा बभूव गतकल्मषः

कुलकोटिं समासाद्य प्रार्थयामास चात्मवान् । प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा बभूव गतकल्मषः ॥

Verse 10

ततो निष्कल्मषो जातो देवदेवो महेश्वरः । हत्वा सुरेभ्यस्तत्स्थानं ततश्चान्तर्दधे प्रभुः

ततो निष्कल्मषो जातो देवदेवो महेश्वरः । सुरेभ्यस्तत्स्थानं कृत्वा ततश्चान्तर्दधे प्रभुः ॥

Verse 11

तदाप्रभृति तत्तीर्थं शुद्धरुद्रेति कीर्तितम् । विख्यातं त्रिषु लोके ब्रह्महत्याहरं परम्

तदाप्रभृति तत्तीर्थं शुद्धरुद्रेति कीर्तितम्। त्रिषु लोकेषु विख्यातं ब्रह्महत्याहरं परम्॥

Verse 12

मासे मासे सिते पक्षेऽमावास्यायां युधिष्ठिर । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

मासे मासे सिते पक्षेऽमावास्यायां युधिष्ठिर। स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः॥

Verse 13

दद्यात्पिण्डं पित्ःणां तु भावितेनान्तरात्मना । तस्य ते द्वादशाब्दानि सुतृप्ताः पितरो नृप

दद्यात्पिण्डं पितॄणां तु भावितेनान्तरात्मना। तस्य ते द्वादशाब्दानि सुतृप्ताः पितरो नृप॥

Verse 14

गन्धधूपप्रदीपाद्यैरभ्यर्च्य परमेश्वरम् । शुद्धेश्वराभिधानं तु शिवलोके महीयते

गन्धधूपप्रदीपाद्यैरभ्यर्च्य परमेश्वरम्। शुद्धेश्वराभिधानं तु शिवलोके महीयते॥

Verse 15

एतत्ते कथितं राजञ्छुद्धरुद्रमनुत्तमम् । मया श्रुतं यथा देवसकाशाच्छूलपाणिनः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

एतत्ते कथितं राजञ्छुद्धरुद्रमनुत्तमम्। मया श्रुतं यथा देवसकाशाच्छूलपाणिनः। मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति॥

Verse 173

अध्याय

अध्यायः (अध्यायविभागसूचकः)।