Adhyaya 172

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः । माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे

श्रीमार्कण्डेय उवाच। अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः। माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे॥

Verse 2

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकानां प्रज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन दिव्ययोषितो नृत्यन्ति स्म ॥

Verse 3

कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्

कथानकैः स्तुवन्त्यन्ये तं शूलाग्रधारिणम् । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम् ॥

Verse 4

समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः

समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तेऽपि दिदृक्षया ययुः । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः ॥

Verse 5

मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः

मातरः मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपालाः विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः ॥

Verse 6

ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह

ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह ॥

Verse 7

दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः

दृष्ट्वा तत्र कौतूहलं व्याकुलीकृतमानसाः । भयवित्रस्तहृदयाः सर्वे स्थाणुवत् समास्थिताः ॥

Verse 8

तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् । भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्तेऽमरैः सह

तस्मिन् दिव्यसमागमे ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । ऊचुः—भो माण्डव्य महासत्त्व, वरदाः स्मोऽमरैः सह ॥

Verse 9

अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते

अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यन्मनसि तव रोचते ॥

Verse 10

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयामो द्विजोत्तम ॥

Verse 11

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम् ॥

Verse 12

माण्डव्य उवाच । यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह । त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यमृषिभिः सह

माण्डव्य उवाच—यदि मे देवाः प्रसन्नाः सुरैः सह समायाताः, तर्हि यूयं मुनिभिः सह अस्मिन् तीर्थे त्रिकालं स्थातव्यम्।

Verse 13

भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा । एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव

भवतां प्रसादेन मे रुजा सदा शाम्यताम्। इति श्रुत्वा देवेशाः ‘एवमस्तु’ इति प्रत्युवाचुः, यावज्जल्पन्ति, हे पाण्डव।

Verse 14

तावद्रक्षो गृहीत्वाऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् । उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम

तावद् रक्षः कामप्रमोदिनीं कन्यां गृहीत्वाऽग्रे धारयन् उवाच—‘भगवन्, पुरा उर्वशी मम शापं दत्तवती।’

Verse 15

यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति । तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना

‘यदा रक्षः कन्यां हरति, तदा ते शापान्तो भविष्यति।’ तेन शापेन मे बुद्धिराकुला, गर्हिते कर्मणि प्रवृत्तोऽहम्।

Verse 16

क्षन्तव्यमिति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः । गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा

‘क्षन्तव्यम्’ इति चोक्त्वा स पुनरदर्शनं गतः। गते तस्मिन् पद्मदलेक्षणा सा कन्या दृष्ट्वा (तत्सर्वम्)…

Verse 17

मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर्दत्ता माण्डव्यधीमते । तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर्नर्मदोदकैः

सर्वैः सुरैः समालोच्य सा माण्डव्यधीमते दत्ता। तां वज्रशूलिकां पवित्रैर्नर्मदोदकैः प्लावयामास॥

Verse 18

माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः

जयशब्दादिमङ्गलैर्माण्डव्यमृषिमुत्तार्य। माण्डव्यर्षिपुङ्गवस्तां कन्यां विधिवद्विवाहयामास॥

Verse 19

अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः । अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि

दानसन्मानगौरवैः सर्वान् तानभिवाद्य च। अथ समीपस्थो राजा विविधरत्नैरपि (तान्) पूजयामास॥

Verse 20

धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः । राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः

धिग्वादैः सर्वैर्जनैर्निन्दितोऽपि स पुनर्भूषितः। राज्ञा च सर्वे ब्राह्मणाः भूषणाच्छादनाशनैः सम्यक् पूजिताः॥

Verse 21

सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः । वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्

सुवर्णकोटिदानेन तान् तुष्टान् कृत्वा क्षमापितवान्। वृत्ते विवाहे शाण्डिलीं तामाहूयाथाब्रवीत्॥

Verse 22

मानयस्व इमान् विप्रान्मोचयस्व दिवाकरम् । अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते

इमान् विप्रान् मानयस्व, दिवाकरं मोचयस्व। येन तमोऽपहृत्य कृपा सद्य एव प्रवर्तते॥

Verse 23

ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् । उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः

ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिता अब्रवीत्। उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः॥

Verse 24

तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनोऽनिष्टसिद्धये । क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः

तं कथं मोचयाम्यहं, आत्मनोऽनिष्टसिद्धये? क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः॥

Verse 25

निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् । तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्

निःपुंसी स्त्री ह्यनाथा अहं भवामि, भवतो मतम्। तिष्ठ त्वमन्धकारे तु; नेच्छामि रविणोदयम्॥

Verse 26

तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः । शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्

तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः। शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्॥

Verse 27

पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने । मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्

पतिव्रते महाभागे तपोधने मम वाक्यं शृणु। यदि त्वं नः सर्वान् अनुमन्यसे, तर्हि यद् वयं वदामः तत् वचनं कुरु॥

Verse 28

शाण्डिल्युवाच । येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्

शाण्डिल्युवाच—येन मे भर्ता न मरेत्, येन मुनेर्वचः सत्यं भवेत्, तत् विचार्याशु कुरुध्वं; येन सुखं संवर्धते॥

Verse 29

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्

तस्याः तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिः स्वप्नावस्थाकृत इव हृषितः। मुहूर्तं चान्तर्हितोऽभूत्, शाण्डिल्या तं प्रपश्यन्ती॥

Verse 30

पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुं स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः

पुनस्ते सर्वे तमादाय निर्व्रणसत्तनुं कृत्वा, नर्मदातोये स्नापयित्वा, शाण्डिल्यायै समर्पयामासुः॥

Verse 31

ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्

ततः सा हृष्टमनसा तैजसं पतिं दृष्ट्वा, तानृषीन् देवान् च प्रणम्य, विमलार्कं जगत्कृतं च नमस्कृतवती॥

Verse 32

क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्

क्रियया प्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टाः समस्ताश्च स्वस्वमहदाश्रमपदं गताः ॥

Verse 33

पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्

पतिव्रता सा स्वभर्त्रा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता नत्वा ययौ स्वमाश्रमम् ॥

Verse 34

गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्

गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायणं स्मृतं हरिम् ॥

Verse 35

दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । गतोऽसावृषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम्

दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । ततः स ऋषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम् ययौ ॥

Verse 36

तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्

तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम् ॥

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्

तत्र तीर्थे यः स्नात्वा पितृदेवताभ्यस्तर्पणं ददाति, तस्य पितरः पिण्डदानदशवर्षकृत्यफलवत् तृप्यन्ति।

Verse 38

देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् । गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्

देवगृहे पक्षादौ यः विलेपनं करोति, तस्य गोदानशतसाहस्रप्रदानसमं फलं भवति।

Verse 39

उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् । दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्

उपलेपनेन पुण्यं द्विगुणं भवति, अर्चने चतुर्गुणं; दीपप्रज्वलने तु पुण्यमष्टधा इति परिकीर्तितम्।

Verse 40

दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे । दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः

दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे, दध्ना मधुघृतैः पयसा च नर्मदोदकैश्च देवं स्नापयेत्।

Verse 41

स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः । येऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्

ये पुष्पमालाविलेपनैः सह देवं स्नपनं प्रकुर्वन्ति, ये च विरूपाक्षं नारायणं हरिं देवं अर्चयन्ति।

Verse 42

तेऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया । दीपाष्टकं तु यः कुर्यादष्टमीं च चतुर्दशीम्

तेऽपि दिव्यविमानेन कल्पसंख्यया क्रीडन्ति। यः अष्टम्यां च चतुर्दश्यां च दीपाष्टकं करोति—

Verse 43

एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते । फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर्यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्

कृष्णस्यैकादश्यां ते यमं न पश्यन्ति। यः शुभ्रैर्नानाविधैः फलैर्लिङ्गपूरणं करोति—

Verse 44

तेऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः । घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका

तेऽपि सिद्धचारणसेविता विमानेन यान्ति। विमाने घण्टा पताका च पुष्पमालिका च—

Verse 45

वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् । देवालयं तु यः कुर्याद्वैष्णवं माण्डवेश्वरम्

यथार्हाणि वादित्राणि, प्रान्ते शिवं गच्छति। यः माण्डवेश्वरे वैष्णवं देवालयं करोति—

Verse 46

स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् । माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयतेऽग्रतः

धर्मात्मा स्वर्गे वसति यावदाभूतसम्प्लवम्। माण्डव्यनारायणाख्ये अग्रतो विप्रान् भोजयति—

Verse 47

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता। आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्॥

Verse 48

कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च । दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः

कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च। दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः॥

Verse 49

नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः । प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप

नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः। प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप॥

Verse 50

अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम्। सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते॥

Verse 51

अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि । श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च

अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि। श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च॥

Verse 52

शिवरात्रिसमं पुण्यमित्येवं शिवभाषितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा

शिवरात्रिसमं पुण्यमिति शिवेनैवोदितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां तुल्यं फलं भवत्येव नान्यथा ॥

Verse 53

दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्

दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥

Verse 54

कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप

कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप ॥

Verse 55

अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्

अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम् ॥

Verse 56

नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः

नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः ॥

Verse 57

देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा

देवालये तु राजेन्द्र यः प्रदक्षिणां करोति, तेन ससागरधरा समग्रैव धरा प्रदक्षिणीकृता भवति।

Verse 58

सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद्बहिः । तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम

मल्लिकाभवनाद्बहिः सार्द्धं शतं तीर्थानि सन्ति; तस्य तीर्थस्य प्रमाणं विस्तरं च, राजसत्तम, शृणु।

Verse 59

सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् । अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु

सूत्रेण क्षेत्रं वा शिवमन्दिरं वा शिवलिङ्गं वा वेष्टयेत्; तस्य पुण्यफलं शृणु।

Verse 60

जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ । शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा

जम्बूद्वीपः कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ, शाकपुष्करगोमेदैः सह—एवं सप्तद्वीपा वसुंधरा।

Verse 61

भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना । रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः

एवं सा धरा राजेन्द्र सशैलवनकानना भूषिता; रेवायाः दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः।

Verse 62

देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि । तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः

देवखातं महापुण्यं त्रिदशैः स्वयमेव निर्मितम्। तत्र यः स्नानमाचरति स सर्वपातकैः प्रमुच्यते॥

Verse 63

पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्

पूर्णिमायाममावास्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे। तत्र संग्रहतः श्राद्धं कृत्वा परमां गतिं व्रजेत्॥

Verse 64

देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह

देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः। ऋषिभिः सह तिष्ठन्ति पितृदेवगणैः सह॥

Verse 65

तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः । वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह

तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः। वायुमार्गस्थितः शक्रो दैवतैः सह तिष्ठति॥

Verse 66

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा । विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा। तानि विंशतिसंख्यानि देवखाते दिनद्वयम्॥

Verse 67

गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

गयाशिरे यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे ॥

Verse 68

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे ॥

Verse 69

उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्

उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम् ॥

Verse 70

इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः

इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पितॄन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः ॥

Verse 71

चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्

चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम् ॥

Verse 72

स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः । प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः

विविधैः स्नानैः पुष्पैश्चागरुविलेपनैश्च देवं समर्चयेत्। पौर्णमास्यां प्रभाते स्नानपूर्वकं विधिवत्तर्पणादिकं च कुर्यात्॥

Verse 73

श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च । अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः

हव्यकव्यसमन्वितेन श्राद्धेन, शिवस्य पूजाऽर्चनेन च। अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवत् कृतैः सम्यग्दक्षिणायुतैः॥

Verse 74

धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् । गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत

धौतपापो विशुद्धात्मा स उत्तमं फलमश्नुते। गोसहस्रप्रदानेन यत् फलं तदिह भवति, भारत॥

Verse 75

स्नानाद्यैर्विधिवत्तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ । हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्

तत्र स्नानादिकं विधिवत् कृत्वा तद्दिने शिवसन्निधौ। हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयं च दद्यात्॥

Verse 76

शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात्सुरूपिणे । पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी

शिवमुद्दिश्य सुरूपिणे पात्राय वस्त्रयुग्मं दद्यात्। पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी च॥

Verse 77

होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् । ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा

होमं जप्यं तथा दानं सर्वमेवाक्षयं भवेत् । ऋग्वेदे तु ऋचमेकां यजुर्वेदे यजुस्तथा जपेत् ॥

Verse 78

सामैकं सामवेदे तु जपेद्देवाग्रसंस्थितः । सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

सामवेदे तु सामैकं जपेद्देवाग्रसंस्थितः । तस्य सम्यग्वेदफलं भवेद्वै नात्र संशयः ॥

Verse 79

गायत्रीजाप्यमात्रस्तु वेदत्रयफलं लभेत् । कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्

गायत्रीजाप्यमात्रेण वेदत्रयफलं लभेत् । शिवार्चनात् कुलकोटिशतं साग्रं लभते ध्रुवम् ॥

Verse 80

स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन

स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । तस्य गतिरनिवर्तिका शिवलोकात्कदाचन ॥

Verse 81

कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः

कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः ॥

Verse 82

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे

स साग्रं वर्षशतं जीवति पुत्रपौत्रधनसमन्वितः। तत् तीर्थं पुनः स्मृत्वा अन्ते महेश्वरे लीयते॥

Verse 83

उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि । साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैर्लभते फलमुत्तमम्

यस्तु वै तस्मिंस्तीर्थे पर्वणि सन्ध्यामुपास्ते, स साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैः तुल्यं परमं फलमवाप्नोति॥

Verse 84

तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः । न संचरेद्भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप

तत्र शिवक्षेत्रात् समन्ततः शरपातपर्यन्तं ब्रह्महत्या भयोद्विग्ना न संचरति, नराधिप॥

Verse 85

यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः । विविधैः पातकैर्मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

यत्र तत्र स्थितोऽपि तीर्थतत्परो यः वृक्षान् पश्यति, स विविधैः पातकैर्मुक्तो भवति—नात्र संशयः॥

Verse 86

श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते । कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्

तत्र महाराज जलमध्ये ‘श्वभ्री’ नाम कूपिका प्रदृश्यते। पुराणोक्ता कथानिका—वानरी तीर्थसेवनात् शुद्धिमवाप॥

Verse 87

तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः । शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्

तत्र, महाराज, देवनिर्मितः कूपः तिष्ठति। शिवस्य पश्चिमभागेऽनुत्तमं शिवक्षेत्रं विद्यते॥

Verse 88

वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया

नराधिप, यः तस्मिंस्तीर्थे वृषोत्सर्गं कुर्यात्, तस्य पितरः स्वर्गलोके यथेष्टं क्रीडन्ति॥

Verse 89

अगम्यागमने पापमयाज्ययाजने कृते । स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् । तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै

अगम्यागमने, अयाज्ययाजने, स्तेये, ब्रह्मगोहत्यायां, गुरुघाते च यत् पातकं भवति—तत्सर्वं वृषोत्सर्गे कृते नश्यति वै॥

Verse 90

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

यः माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं समाधिना शृणोति, स सर्वपापेभ्यः मुच्यते; अत्र विचारणा न कार्या॥

Verse 172

अध्याय

अध्यायः—इति अध्यायसमाप्तिसूचकं पदम्।