Adhyaya 169

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् । माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा

श्रीमार्कण्डेय उवाच। ततः परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनं गच्छेत्, यत्र माण्डव्यो ऋषिः संसिद्धो नारायणस्तथा।

Verse 2

नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा । तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्

नारायणेन शूलस्थेन पुरा तत्र शुश्रूषा कृता। तत्र स्नात्वा महाराज पापकञ्चुकात् मुच्यते।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने । न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्

युधिष्ठिर उवाच—मुने, त्वया यत् कथितं तद् लोकेष्वपि महदाश्चर्यम्। तात, शूलस्थेन तपः कृतमिति न मया दृष्टं न श्रुतं च।

Verse 4

एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्

ऋषिभिः सहितस्य मम समक्षं सर्वमेतद् विस्तरेण कथय। माण्डव्यस्य कुतूहलात् अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं च मे ब्रूहि।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ । लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः

श्रीमार्कण्डेय उवाच—राजन्, शृणु यथावृत्तं पुरा त्रेतायुगे क्षितौ। लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः आसीत्।

Verse 6

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा । प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्

धर्मज्ञः कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा। स यत्नेन प्रजाः ररक्ष पिता पुत्रानिवौरसान्।

Verse 7

दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा । हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता

तस्य राज्ञः प्रिया भार्या दात्यायनी वशानुगा। हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता बभूव।

Verse 8

परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप । वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्

परस्परं तयोः प्रीतिरनुदिनं नृप वर्धते। वंशस्तम्भ इव स्थितो राजा पृथिवीमिमां सुशासति॥

Verse 9

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् । अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां सेनां धनवाहनसंयुताम्। सर्वगुणैरलंकृतोऽपि स महीपतिरनपत्य एवाभवत्॥

Verse 10

दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना । स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत

सन्ततिं विना महादुःखेनाविष्टः संतप्तः सदा। स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत॥

Verse 11

व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् । आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्

व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान्। आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्॥

Verse 12

स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना । जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने

स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना। ‘जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने’ इति स्तुतवान्॥

Verse 13

ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि

ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवि रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि ॥

Verse 14

नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्

नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत् ॥

Verse 15

वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्

वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम् ॥

Verse 16

देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर

देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर ॥

Verse 17

सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि

सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि ॥

Verse 18

पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह । क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा

तस्य पितरः नाश्नन्ति, देवता ऋषिभिः सह न; अहर्निशं क्रियमाणेऽपि श्राद्धे, मत्पितरः सदा तृप्तिं न यान्ति।

Verse 19

दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम । इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता

स्वप्ने मम पितरः क्षुत्पीडिताः सदात्मानं दर्शयन्ति। इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता।

Verse 20

दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्

दिव्येन चक्षुषा देवी त्रैलोक्यं सचराचरं दृष्ट्वा, प्रसन्नवदना राजानमिदमब्रवीत्।

Verse 21

सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा

राजन्, त्रैलोक्ये सचराचरे ते सन्तानं नास्ति। अतः यज्ञपुरुषं यजस्व; अन्यथा तेऽपत्यं न भविष्यति।

Verse 22

मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा । एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्

महीपाल, मया दिव्यचक्षुषा त्रैलोक्यं दृष्टम्। एवमुक्त्वा देवी गता; राजा स्वगृहमागमत्।

Verse 23

इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः । तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा

स यज्ञपुरुषं सम्यगर्चयामास; ततः कन्या समजायत। सा तेजस्विनी रूपवती च सर्वलोकमनोहरा बभूव॥

Verse 24

देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी । तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी

देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी कामिनी नाभूत्। पित्रा हर्षात् तस्या नाम ‘कामप्रमोदिनी’ इति कृतम्॥

Verse 25

ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता

सा कालेन ववृधे, रूपेण जगदिव स्तम्भयामास। हंसलीलागतिः सुभ्रूः, स्तनभारावनामिता चाभवत्॥

Verse 26

रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला । दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता

रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला। दिव्यानुलेपनवती, सखीभिः सा सुरक्षिता॥

Verse 27

कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते । भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी

कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते। भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी॥

Verse 28

कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः । चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्

कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां सा कामिनोऽपि दृष्ट्या पिबन्तीवाभात्। चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैः सा मन्मथमप्याकर्षन्तीव बभूव॥

Verse 29

कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा । निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा

कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा। निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा॥

Verse 30

मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी । एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता

मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी। एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता॥

Verse 31

चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता । गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने

चन्दनागरुताम्बूलधूपसौमनसाञ्चिता। गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने॥

Verse 32

तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् । चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा

तडागतटमुत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान्। चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा॥

Verse 33

क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्

क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत् ॥

Verse 34

गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि

गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि ॥

Verse 35

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः ॥

Verse 36

माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे

माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे ॥

Verse 37

तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्

तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम् ॥

Verse 169

। अध्याय

॥ अध्यायः ॥ (अध्यायविभागसूचकः लेख्यचिह्नः)