Adhyaya 167

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले त्वच्चिह्नेनोपलक्षितम् । तीर्थमेतन्ममाख्याहि सम्भवं च महामुने

युधिष्ठिर उवाच— नर्मदादक्षिणे कूले त्वच्चिह्नेनोपलक्षितम्। तीर्थमेतन्ममाख्याहि सम्भवं च महामुने॥

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ दक्षिणे गिरिमुत्तमम् । विन्ध्यं सर्वगुणोपेतं नियतो नियताशनः

मार्कण्डेय उवाच— पुरा कृतयुगस्यादौ दक्षिणे गिरिमुत्तमम्। विन्ध्यं सर्वगुणोपेतं नियतो नियताशनः॥

Verse 3

ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम् । उषित्वा सुचिरं कालं वर्षाणामयुतं सुखी

ऋषिसङ्घैः कृतातिथ्यो दण्डके न्यवसं चिरम्। उषित्वा सुचिरं कालं वर्षाणामयुतं सुखी॥

Verse 4

तानृषीन् समनुज्ञाप्य शिष्यैरनुगतस्ततः । निवृत्तः सुमहाभाग नर्मदाकूलमागतः

तानृषीन् समनुज्ञाप्य शिष्यैः सह ततः परम् । निवृत्तोऽहं महाभाग नर्मदातटमागतः ॥

Verse 5

पुण्यं च रमणीयं च सर्वपापविनाशनम् । कृत्वाहमास्पदं तत्र द्विजसंघसमायुतः

पुण्ये रमणिये देशे सर्वपापप्रणाशने । तत्राहमास्पदं कृत्वा द्विजसंघसमायुतः ॥

Verse 6

ब्रह्मचारिभिराकीर्णं गार्हस्थ्ये सुप्रतिष्ठितैः । वानप्रस्थैश्च यतिभिर्यताहारैर्यतात्मभिः

ब्रह्मचारिभिराकीर्णं गार्हस्थ्ये सुप्रतिष्ठितैः । वानप्रस्थैश्च यतिभिर्यताहारैर्यतात्मभिः ॥

Verse 7

तपस्विभिर्महाभागैः कामक्रोधविवर्जितैः । तत्राहं वर्षमयुतं तपः कृत्वा सुदारुणम्

तपस्विभिर्महाभागैः कामक्रोधविवर्जितैः । तत्राहं वर्षमयुतं तपः कृत्वा सुदारुणम् ॥

Verse 8

आराधयं वासुदेवं प्रभुं कर्तारमीश्वरम् । जपंस्तपोभिर्नियमैर्नर्मदाकूलमाश्रितः

आराधयं वासुदेवं प्रभुं कर्तारमीश्वरम् । जपंस्तपोभिर्नियमैर्नर्मदातटमाश्रितः ॥

Verse 9

ततस्तौ वरदौ देवौ समायातौ युधिष्ठिर । प्रत्यक्षौ भास्करौ राजन्नुमाश्रीभ्यां विभूषितौ

ततः वरदौ तौ देवौ समायातौ, हे युधिष्ठिर; प्रत्यक्षौ भास्करप्रख्यौ, राजन्, उमाश्रीभ्यां विभूषितौ।

Verse 10

प्रणम्याहं ततो देवौ भक्तियुक्तो वचोऽब्रुवम् । भवन्तौ प्रार्थयामि स्म वरार्हौ वरदौ शिवौ

ततोऽहं भक्तियुक्तः प्रणम्य तौ देवौ वचोऽब्रुवम्—भवन्तौ प्रार्थयामि स्म वरार्हौ वरदौ शिवौ।

Verse 11

धर्मस्थितिं महाभागौ भक्तिं वानुत्तमां युवाम् । अजरो व्याधिरहितः पञ्चविंशतिवर्षवत् । अस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं सह देवैरसंशयम्

महाभागौ, युवां मे धर्मस्थितिं चानुत्तमां भक्तिं च प्रयच्छतम्। अजरः व्याधिरहितः पञ्चविंशतिवर्षवत् स्याम्। अस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं सह देवैरसंशयम्।

Verse 12

एवमुक्तौ मया पार्थ तौ देवौ कृष्णशङ्करौ । मामूचतुः प्रहृष्टौ तौ निवासार्थं युधिष्ठिर

एवमुक्तौ मया, हे पार्थ, तौ देवौ कृष्णशङ्करौ प्रहृष्टौ मामूचतुः—निवासार्थं, हे युधिष्ठिर।

Verse 13

देवावूचतुः । अस्मिन्स्थाने स्थितौ विद्धि सह देवैः सवासवैः । एवमुक्त्वा ततो देवौ तत्रैवान्तरधीयताम्

देवावूचतुः—अस्मिन्स्थाने स्थितौ विद्धि सह देवैः सवासवैः। एवमुक्त्वा ततो देवौ तत्रैवान्तरधीयताम्।

Verse 14

अहं च स्थापयित्वा तौ शङ्करं कृष्णमव्ययम् । कृतकृत्यस्ततो जातः सम्पूज्य सुसमाहितः

अहं तौ शङ्करं चाव्ययं कृष्णं च प्रतिष्ठाप्य कृतकृत्योऽभवं; ततः सुसमाहितचित्तः सम्यक् सम्पूज्य तौ।

Verse 15

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । मार्कण्डेश्वरनाम्ना वै विष्णुं त्रिभुवनेश्वरम्

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा परमेेश्वरं पूजयेत्; त्रिभुवनेश्वरं विष्णुं मार्कण्डेश्वरनाम्ना प्रसिद्धम्।

Verse 16

स गच्छेत्परमं स्थानं वैष्णवं शैवमेव च । घृतेन पयसा वाथ दध्ना च मधुना तथा

एवं पूजया स वैष्णवं शैवमेव च परमं स्थानं गच्छेत्; घृतेन पयसा वाथ दध्ना मधुना तथा (पूजनं कुर्यात्)।

Verse 17

नार्मदेनोदकेनाथ गन्धधूपैः सुशोभनैः । पुष्पोपहारैश्च तथा नैवेद्यैर्नियतात्मवान्

नर्मदाजलेनाथ सुशोभनैर्गन्धधूपैः, पुष्पोपहारैस्तथा नैवेद्यैश्च; नियतात्मवान् (पूजां कुर्यात्)।

Verse 18

एवं विष्णोः प्रकुर्वीत जागरं भक्तितत्परः । स्नानादीनि तथा राजन्प्रयतः शुचिमानसः

एवं भक्तितत्परः विष्णोः जागरं प्रकुर्वीत; तथा राजन् प्रयतः शुचिमानसः स्नानादीनि च समाचरेत्।

Verse 19

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । द्वादश्यां कारयेद्देवपूजनं वैष्णवो नरः

ज्येष्ठमासे शुक्लपक्षे चतुर्दश्यामुपोष्य वैष्णवो नरः द्वादश्यां देवस्य पूजनं सम्यक् कारयेत्।

Verse 20

एवं कृत्वा चतुर्दश्यामेकादश्यां नरोत्तम । वैष्णवं लोकमाप्नोति विष्णुतुल्यो भवेन्नरः

एवं चतुर्दश्यामेकादश्यां च कृत्वा, नरोत्तमः वैष्णवं लोकमाप्नोति, स च नरः विष्णुतुल्यो भवति।

Verse 21

माहेश्वरे च राजेन्द्र गणवन्मोदते पुरे । श्राद्धं च कुरुते तत्र पितॄनुद्दिश्य सुस्थिरः

माहेश्वरे, हे राजेन्द्र, स गणवद् पुरे मोदते; तत्र सुस्थिरः पितॄनुद्दिश्य श्राद्धं च करोति।

Verse 22

तस्य ते ह्यक्षयां तृप्तिं प्राप्नुवन्ति न संशयः । नर्मदायां द्विजः स्नात्वा मौनी नियतमानसः

तस्य पितरस्ते ह्यक्षयां तृप्तिं प्राप्नुवन्ति, न संशयः। नर्मदायां स्नात्वा द्विजो मौनी नियतमानसः।

Verse 23

उपास्य सन्ध्यां तत्रस्थो जपं कृत्वा सुशोभनम् । तर्पयित्वा पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाविधि

तत्रस्थः सन्ध्यामुपास्य, सुशोभनं जपं कृत्वा, विधिवत् पितॄन् देवान् मनुष्यांश्च तर्पयित्वा।

Verse 24

कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा मार्कण्डेशस्य वा पुनः । ऋग्यजुःसाममन्त्रांश्च जपेदत्र प्रयत्नतः

कृष्णस्य पुरतः स्थित्वा, अथवा पुनर्मार्कण्डेशस्य पुरतः, अत्र प्रयत्नतः ऋग्यजुःसामवेदमन्त्रांश्च जपेत्।

Verse 25

ऋचमेकां जपेद्यस्तु ऋग्वेदस्य फलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा साम्ना सामफलं लभेत्

ऋग्वेदस्यैकामपि ऋचं यो जपेत् स ऋग्वेदफलं लभेत्; यजुषा यजुर्वेदफलं, साम्ना च सामवेदफलं लभेत्।

Verse 26

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । मृतप्रजा तु या नारी वन्ध्या स्त्रीजननी तथा

एकस्मिन्विप्रे विधिवद्भोजिते कोटिर्भवति भोजिता; मृतप्रजा या नारी, वन्ध्या च स्त्री, तथा सन्तानलाभाय योग्या भवति।

Verse 27

रुद्रांस्तु विधिवज्जप्त्वा ब्राह्मणो वेदतत्त्ववित् । लिङ्गस्य दक्षिणे पार्श्वे स्थापयेत्कलशं शिवम्

रुद्रान् विधिवज्जप्त्वा वेदतत्त्ववित् ब्राह्मणः; लिङ्गस्य दक्षिणपार्श्वे शिवकलशं स्थापयेत्।

Verse 28

रुद्रैकादशभिर्मन्त्रैः स्नापयेत्कलशाम्भसा । पुत्रमाप्नोति राजेन्द्र दीर्घायुषमकल्मषम्

रुद्रैकादशमन्त्रैः कलशाम्भसा स्नापयेत्; राजेन्द्र, स दीर्घायुषं निरकल्मषं पुत्रं प्राप्नोति।

Verse 29

मार्कण्डेश्वरवृक्षान्यो दूरस्थानपि पश्यति । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते शङ्करोऽब्रवीत्

मार्कण्डेश्वरवृक्षस्य प्रसादेन दूरस्थमपि पश्यति; ब्रह्महत्यादिपापेभ्यः प्रमुच्यते—इति शङ्करः प्रोवाच।

Verse 30

य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा नृपसत्तम । सर्वपापविशुद्धात्मा जायते नात्र संशयः

य इदं भक्त्या शृणुयात् पठेद्वापि नृपसत्तम, स सर्वपापविशुद्धात्मा जायते—नात्र संशयः।

Verse 31

इदं यशस्यमायुष्यं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । पठतां शृण्वतां वापि सर्वपापप्रमोचनम्

इदं यशस्यमायुष्यं धन्यं दुःखप्रणाशनम्; पठतां शृण्वतां वापि सर्वपापप्रमोचनम्।

Verse 167

। अध्याय

इति अध्यायः समाप्तः।