
अध्यायः १६१ मध्ये मर्कण्डेयः युधिष्ठिरं सर्पतीर्थस्य दर्शनविधिं कथयति। एतत् तीर्थं परमविशिष्टं, यत्र महान्तो नागाः घोरतपसा सिद्धिं प्राप्तवन्तः। वासुकि-तक्षक-ऐरावत-कालिय-कर्कोटक-धनञ्जय-शङ्खचूड-धृतराष्ट्र-कुलिक-वामनादयः तथा तेषां वंशपरम्पराश्च निर्दिश्यन्ते; तपःसिद्ध्या भोगः सम्मानश्च लभ्यते इति तीर्थस्य माहात्म्यं प्रकाश्यते। ततः कर्मधर्मोपदेशः—सर्पतीर्थे स्नानं कृत्वा पितृदेवताभ्यः तर्पणं दत्त्वा, शङ्करस्य पूर्वोक्त्या, वाजपेययज्ञसमं पुण्यं भवतीति। अत्र स्नातानां सर्प-वृश्चिकादिभयाभावोऽपि रक्षणधर्मरूपेण वर्ण्यते। मार्गशीर्षकृष्णाष्टम्यां विशेषव्रतम्—उपवासः शौचं च कृत्वा तिलैः लिङ्गं पूरयित्वा गन्धपुष्पैः पूजनं, ततः प्रणामः क्षमाप्रार्थना च। फलश्रुतौ तिलदानपूजाद्यनुसारं स्वर्गभोगः, अनन्तरं शुद्धकुले पुनर्जन्म, सौन्दर्य-श्री-धनसमृद्धिश्च प्रतिज्ञायते।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज सर्पतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महासर्पास्तपस्तप्त्वा युधिष्ठिर
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः गच्छेन्महाराज सर्पतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महासर्पास्तपस्तप्त्वा युधिष्ठिर ॥
Verse 2
वासुकिस्तक्षको घोरः सार्प ऐरावतस्तथा । कालियश्च महाभागः कर्कोटकधनंजयौ
वासुकिस्तक्षकश्चैव घोरः सार्प ऐरावतस्तथा । कालियश्च महाभागः कर्कोटकधनंजयौ ॥
Verse 3
शङ्खचूडो महातेजा धृतराष्ट्रो वृकोदरः । कुलिको वामनश्चैव तेषां ये पुत्रपौत्रिणः
शङ्खचूडो महातेजाः धृतराष्ट्रो वृकोदरः । कुलिको वामनश्चैव तथा तेषां सुतपौत्रिणः ॥
Verse 4
तत्र तीर्थे महापुण्ये तपस्तप्त्वा सुदुष्करम् । भुञ्जन्ति विविधान्भोगान्क्रीडन्ति च यथासुखम्
तत्र तीर्थे महापुण्ये तपस्तप्त्वा सुदुष्करम् । भुञ्जन्ति विविधान्भोगान्क्रीडन्ति च यथासुखम् ॥
Verse 5
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । वाजपेयफलं तस्य पुरा प्रोवाच शङ्करः
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । वाजपेयफलं तस्य पुरा प्रोवाच शङ्करः ॥
Verse 6
स्नातानां सर्पतीर्थे तु नराणां भुवि भारत । सर्पवृश्चिकजातिभ्यो न भयं विद्यते क्वचित्
स्नातानां सर्पतीर्थे तु नराणां भुवि भारत । सर्पवृश्चिकजातिभ्यो न भयं विद्यते क्वचित् ॥
Verse 7
मृतो भोगवतीं गत्वा पूज्यमानो महोरगैः । नागकन्यापरिवृतो महाभोगपतिर्भवेत्
मृतो भोगवतीं गत्वा पूज्यमानो महोरगैः । नागकन्यापरिवृतो महाभोगपतिर्भवेत् ॥
Verse 8
मार्गशीर्षस्य मासस्य कृष्णपक्षे च याष्टमी । सोपवासः शुचिर्भूत्वा लिङ्गं सम्पूरयेत्तिलैः । यथाविभवसारेण गन्धपुष्पैः समर्चयेत्
मार्गशीर्षमासस्य कृष्णपक्षेऽष्टम्यां सोपवासः शुचिर्भूत्वा शिवलिङ्गे तिलान् सम्पूर्य यथाविभवसारेण गन्धपुष्पैः सम्यक् समर्चयेत्।
Verse 9
एवं विधाय विधिवत्प्रणिपत्य क्षमापयेत् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं तच्छृणुष्व नरेश्वर
एवं विधिवदनुष्ठाय प्रणिपत्य क्षमां याचेत्। तस्योक्तं यत्फलम्, तच्छृणुष्व नरेश्वर।
Verse 10
तिलास्तत्र च यत्संख्याः पत्रपुष्पफलानि च । तावत्स्वर्गपुरे राजन्मोदते कालमीप्सितम्
तत्र यावन्ति तिलसंख्याः पत्रपुष्पफलानि च, तावद् एव स्वर्गपुरे राजन् मोदतेऽभीष्टकालम्।
Verse 11
ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टो जायते विमले कुले । सुरूपः सुभगश्चैव धनकोटिपतिर्भवेत्
ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो विमले कुले जायते। सुरूपः सुभगश्चैव धनकोटिपतिर्भवेत्।
Verse 161
। अध्याय
अध्यायः समाप्तः।