Adhyaya 16

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । समातृभिर्भूतगणश्च घोरैर्वृतः समन्तात्स ननर्त शूली । गजेन्द्रचर्मावरणे वसानः संहर्तुकामश्च जगत्समस्तम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच । मातृभिः सह घोरैर्भूतगणैः समन्ताद्वृतः शूली ननर्त । गजेन्द्रचर्मावरणधरो जगत्समस्तं संहर्तुकामो बभूव ॥

Verse 2

महेश्वरः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैरनेकेखबद्धमाली । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहे प्रणनर्त शम्भुः

महेश्वरः शम्भुः सर्वसुरेश्वराणां मन्त्रैः अनेकाक्षरबद्धमालां धारयन् । मेदोवसारक्तविचर्चिताङ्गस्त्रैलोक्यदाहाय प्रणनर्त ॥

Verse 3

स कालरात्र्या सहितो महात्मा काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः

स महात्मा कालरात्र्या सहितः काले त्रिलोकीं सकलां जहार । संवर्तकाख्यः सहभानुभावः शम्भुर्महात्मा जगतो वरिष्ठः ॥

Verse 4

स विस्फुलिङ्गोत्करधूममिश्रं महोल्कवज्राशनिवाततुल्यम् । ततोऽट्टहासं प्रमुमोच घोरं विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभम्

ततः स वडवामुखाग्निसदृशं विवृतवक्त्रं कृत्वा, विस्फुलिङ्गवृष्टिधूमसंमिश्रं महोल्कावज्राशनिवाततुल्यं घोरमट्टहासं प्रमुमोच।

Verse 5

सहस्रवज्राशनिसंनिभेन तेनाट्टहासेन हरोद्गतेन । आपूरितास्तत्र दिशो दशैव संक्षोभिताः सर्वमहार्णवाश्च

हरोद्गतेन तेन सहस्रवज्राशनिसंनिभेन अट्टहासेन दश दिशः समन्तात् आपूरिताः, सर्वे च महारणवाः संक्षोभिताः।

Verse 6

स ब्रह्मलोकं प्रजगाम शब्दो ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल सर्वम् । किमेतदित्याकुलचेतनास्ते वित्रस्तरूपा ऋषयो बभूवुः

स शब्दो ब्रह्मलोकं ययौ; सर्वं ब्रह्माण्डभाण्डं प्रचचाल। ‘किमेतत्’ इति आकुलचित्ताः ते ऋषयः वित्रस्तरूपा बभूवुः।

Verse 7

प्रणम्य सर्वे सहसैव भीता ब्रह्माणमूचुः परमेश्वरेशम् । भीताश्च सर्वे ऋषयस्ततस्ते सुरासुरैश्चैव महोरगैश्च

ते सर्वे भीताः सहसैव प्रणम्य परमेश्वरेशं ब्रह्माणम् ऊचुः; ततः ते ऋषयः सुरासुरैः सह महोरगैश्च सर्वेऽपि भीताः।

Verse 8

विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष चिक्रीडति भूतलस्थः । कालानलं गात्रमिदं दधानो यस्याट्टहासेन जगद्विमूढम्

‘विद्युत्प्रभाभासुरभीषणाङ्गः क एष भूतलस्थः क्रीडति? कालानलसदृशं गात्रं दधानः, यस्य घोराट्टहासेन जगद् विमूढं जातम्।’

Verse 9

वित्रस्तरूपं प्रबभौ क्षणेन संहर्तुमिच्छेत्किमयं त्रिलोकीम् । सार्धं त्वया सप्तभिरर्णकैश्च जनस्तपः सत्यमभिप्रयाति

वित्रस्तरूपं स क्षणेनैव प्रादुरभवत्—किमेष त्रैलोक्यं संहर्तुमिच्छति? त्वया सह सप्तभिरर्णकैश्च सर्वे जनास्तपः सत्यं च शरणत्वेनाभिप्रयान्ति।

Verse 10

संहर्तुकामो हि क एष देव एतत्समस्तं कथयाप्रमेय । न दृष्टमेतद्विषमं कदापि जानासि तत्त्वं परमो मतो नः

संहर्तुकामो हि क एष देवः? एतत्समस्तं कथय, अप्रमेय। कदापि न दृष्टमेतादृशं विषमं; तत्त्वं त्वमेव जानासि, अतस्त्वं नः परमो मतः।

Verse 11

निशम्य तद्वाक्यमथाबभाषे ब्रह्मा समाश्वास्य सुरादिसङ्घान्

तद्वाक्यं निशम्य ब्रह्मा ततः प्रत्युवाच, सुरादिसङ्घान् प्रथमं समाश्वास्य।

Verse 12

श्रीब्रह्मोवाच । स एष कालस्त्रिदिवं त्वशेषं संहर्तुकामो जगदक्षयात्मा । पूर्णे च शेते परिवत्सराणां भविष्यतीशानविभुर्न चित्रम्

श्रीब्रह्मोवाच—स एष कालः, जगदक्षयात्मा, त्रिदिवमशेषं संहर्तुकामः। परिवत्सराणां पूर्णे काले स ईशानविभुः भविष्यति; नात्र चित्रम्।

Verse 13

संवत्सरोऽयं परिवत्सरश्च उद्वत्सरो वत्सर एष देवः । दृष्टोऽप्यदृष्टः प्रहुतः प्रकाशी स्थूलश्च सूक्ष्मः परमाणुरेषः

स एव संवत्सरः परिवत्सरश्चोद्वत्सरो वत्सरश्च—एष देवः। दृष्टोऽप्यदृष्टः, प्रहुतोऽपि स्वयम्प्रकाशी; स्थूलः सूक्ष्मश्च, परमाणुरेवायम्।

Verse 14

नातः परं किंचिदिहास्ति लोके परापरोऽयं प्रभुरात्मवादी । तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुरेशः

नातः परं किञ्चिदिहास्ति लोके; परापरोऽयं प्रभुरात्मवादी। तुष्येत मे कालसमानरूप इत्येवमुक्त्वा भगवान् सुरेशः॥

Verse 15

सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः संतोषयामास ततो यतात्मा

सनत्कुमारप्रमुखैः समेतः सन्तोषयामास ततो यतात्मा॥

Verse 16

। अध्याय

अध्यायः। (लेखकचिह्नम्)

Verse 17

ओङ्कार हुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कार नमोनमस्ते । गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः

ओङ्कारहुङ्कारपरिष्कृताय स्वधावषट्कारनमोनमस्ते। गुणत्रयेशाय महेश्वराय ते त्रयीमयाय त्रिगुणात्मने नमः॥

Verse 18

त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरोऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः । त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः

त्वं शङ्करत्वं हि महेश्वरोऽसि प्रधानमग्र्यं त्वमसि प्रविष्टः। त्वं विष्णुरीशः प्रपितामहश्च त्वं सप्तजिह्वस्त्वमनन्तजिह्वः॥

Verse 19

स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम् । आहुर्द्विजा वेदविदो वरेण्यं परात्परस्त्वं परतः परोऽसि

स्रष्टासि सृष्टिश्च विभो त्वमेव; विश्वस्य वेद्यं च परं निधानम्। वेदविदो द्विजवराः त्वां वरेण्यं वदन्ति—परात्परस्त्वं परतः परोऽसि॥

Verse 20

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं प्रवदन्ति यच्च वाचो निवर्तन्ति मनो यतश्च

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं यदिति प्रवदन्ति; यतो वाचो निवर्तन्ति मनश्च यतः॥

Verse 21

श्रीमहादेव उवाच । त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने । ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्

श्रीमहादेव उवाच—त्वया स्तुतोऽहं विविधैश्च मन्त्रैः पुष्णामि शान्तिं तव पद्मयोने। ईक्षस्व मां लोकमिमं ज्वलन्तं वक्त्रैरनेकैः प्रसभं हरन्तम्॥

Verse 22

एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः । पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत

एवमुक्त्वा स देवेशो देव्या सह जगत्पतिः। पितामहं समाश्वास्य तत्रैवान्तरधीयत॥

Verse 23

इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते । पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः

इदं महत्पुण्यतमं वरिष्ठं स्तोत्रं निशम्येह गतिं लभन्ते। पापैरनेकैः परिवेष्टिता ये प्रयान्ति रुद्रं विमलैर्विमानैः॥

Verse 24

भयं च तेषां न भवेत्कदाचित्पठन्ति ये तात इदं द्विजाग्र्याः । सङ्ग्रामचौराग्निवने तथाब्धौ तेषां शिवस्त्राति न संशयोऽत्र

ये द्विजाग्र्याः, तात, इदं पठन्ति तेषां कदाचिदपि भयं न भवेत्। सङ्ग्रामे चौरमध्येऽग्नौ वनेऽब्धौ च शिव एव तान् त्राति—अत्र न संशयः।