
अस्मिन्नध्याये शुक्लतीर्थसमीपे राजानं प्रति मार्कण्डेयस्योपदेशः प्रवर्तते। स रेवातटे नर्मदायां प्रसिद्धं वासुदेवतीर्थं वर्णयति। “हूङ्कार” इत्युच्चारणमात्रेण नदी क्रोशमात्रं चलिता इति पौराणिकी कथा कथ्यते; तस्मात् तत्स्थानं विद्वद्भिः “हूङ्कार” इति, स्नानस्थानं च “हूङ्कारतीर्थम्” इति ख्यातम्। हूङ्कारतीर्थे स्नात्वा अक्षयम् अच्युतं दृष्ट्वा बहुजन्मसंचितं पापं विनश्यतीति वैष्णवभक्त्या तीर्थयात्राविधिः प्रतिपाद्यते। संसारमग्नानां न नारायणात् परो रक्षकः; हरौ नियोजिता जिह्वा मनश्च हस्ताश्च प्रशस्यन्ते, हृदि हरिं निधाय ये वसन्ति तेषां सर्वमङ्गलमिति चोच्यते। अन्यदेवताराधनया यत्फलं प्रार्थ्यते तत् हरये अष्टाङ्गनमस्कारमात्रेणापि लभ्यते इति निगद्यते। देवालयरजःस्पर्शः, मार्जन-प्रोक्षण-लेपनादिकं वा पापक्षयकरं; असत्यश्रद्धया कृतोऽपि नमस्कारः शीघ्रं दोषान् विलापयित्वा विष्णुलोकप्राप्तिं ददातीत्यपि फलश्रुतिरुच्यते। अन्ते हूङ्कारतीर्थे कृतानि कर्माणि शुभान्यशुभानि वा स्थिरफलानि भवन्तीति तस्य तीर्थस्य तीव्रमोरल-याज्ञिकप्रभावः प्रतिपाद्यते।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं राजञ्छुक्लतीर्थसमीपतः । वासुदेवस्य तीर्थं तु सर्वलोकेषु पूजितम्
श्रीमार्कण्डेय उवाच। तस्यैवानन्तरं राजन्, शुक्लतीर्थसमीपतः। वासुदेवस्य तीर्थं तु सर्वलोकेषु पूजितम्॥
Verse 2
तद्धि पुण्यं सुविख्यातं नर्मदायां पुरातनम् । यत्र हुङ्कारमात्रेण रेवा क्रोशं जगाम सा
तद्धि पुण्यं सुविख्यातं नर्मदायां पुरातनम्। यत्र हुङ्कारमात्रेण रेवा क्रोशं जगाम सा॥
Verse 3
यदा प्रभृति राजेन्द्र हुङ्कारेण गता सरित् । तदाप्रभृति स स्वामी हुङ्कारः शब्दितो बुधैः
यदा प्रभृति राजेन्द्र, ‘हुं’ इति निनादेन सा सरित् प्रस्थितवती; तदा प्रभृति तत्रस्थः स्वामी ‘हुङ्कारः’ इति बुधैः प्रसिद्धः।
Verse 4
हुङ्कारतीर्थे यः स्नात्वा पश्यत्यव्ययमच्युतम् । स मुच्यते नरः पापैः सप्तजन्म कृतैरपि
हुङ्कारतीर्थे यः स्नात्वा अव्ययम् अच्युतं पश्यति, स नरः सप्तजन्मकृतैरपि पापैः मुच्यते।
Verse 5
संसारार्णवमग्नानां नराणां पापकर्मिणाम् । नैवोद्धर्ता जगन्नाथं विना नारायणं परः
संसारार्णवे मग्नानां पापकर्मिणां नराणां, जगन्नाथं नारायणं विना अन्यः परः उद्धर्ता नास्ति।
Verse 6
सा जिह्वा या हरिं स्तौति तच्चित्तं यत्तदर्पितम् । तावेव केवलौ श्लाघ्यौ यौ तत्पूजाकरौ करौ
सा जिह्वैव श्लाघ्या या हरिं स्तौति; तच्चित्तमेव श्लाघ्यं यत् तस्मै अर्पितम्। तौ करावेव श्लाघ्यौ यौ तस्य पूजां कुर्वतः।
Verse 7
सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममङ्गलम् । येषां हृदिस्थो भगवान्मङ्गलायतनो हरिः
सर्वदा सर्वकार्येषु तेषाम् अमङ्गलं नास्ति, येषां हृदि मङ्गलायतनः भगवान् हरिः नित्यं स्थितः।
Verse 8
यदन्यद्देवतार्चायाः फलं प्राप्नोति मानवः । साष्टाङ्गप्रणिपातेन तत्फलं लभते हरेः
यदन्यदेवतार्चायाः फलं मानवः प्राप्नोति, तत्सर्वं हरेः साष्टाङ्गप्रणिपातमात्रेणैव लभते।
Verse 9
रेणुगुण्ठितगात्रस्य यावन्तोऽस्य रजःकणाः । तावद्वर्षसहस्राणि विष्णुलोके महीयते
रेणुगुण्ठितगात्रस्य यावन्तो रजःकणाः स्युः, तावद्वर्षसहस्राणि स विष्णुलोके महीयते।
Verse 10
सम्मार्जनाभ्युक्षणलेपनेन तदालये नश्यति सर्वपापम् । नारी नराणां परया तु भक्त्या दृष्ट्वा तु रेवां नरसत्तमस्य
तदालये सम्मार्जनाभ्युक्षणलेपनेन सर्वपापं नश्यति। रेवां दृष्ट्वा तु नारी परया भक्त्या, हे नरसत्तम, पुण्यं लभते।
Verse 11
येनार्चितो भगवान्वासुदेवो जन्मार्जितं नश्यति तस्य पापम् । स याति लोकं गरुडध्वजस्य विधूतपापः सुरसङ्घपूज्यताम्
येन भगवान् वासुदेवोऽर्चितः, तस्य जन्मार्जितं पापं नश्यति। स विधूतपापो गरुडध्वजस्य लोकं याति, सुरसङ्घैः पूज्यतां च लभते।
Verse 12
शाठ्येनापि नमस्कारं प्रयुञ्जंश्चक्रपाणिनः । सप्तजन्मार्जितं पापं गच्छत्याशु न संशयः
शाठ्येनापि चक्रपाणये नमस्कारं प्रयुञ्जानस्य सप्तजन्मार्जितं पापमाशु गच्छति, न संशयः।
Verse 13
पूजायां प्रीयते रुद्रो जपहोमैर्दिवाकरः । शङ्खचक्रगदापाणिः प्रणिपातेन तुष्यति
पूजया रुद्रः प्रीयते; जपहोमैः दिवाकरः प्रीयते। शङ्खचक्रगदाधरः प्रभुः प्रणिपातेन तुष्यति॥
Verse 14
भवजलधिगतानां द्वन्द्ववाताहतानां सुतदुहितृकलत्रत्राणभारार्दितानाम् । विषमविषयतोये मज्जतामप्लवानां भवति शरणमेको विष्णुपोतो नराणाम्
भवजलधौ पतितानां द्वन्द्ववातैः प्रहतानां सुतदुहितृकलत्ररक्षणभारार्दितानाम्। विषमविषयतोयेऽप्लवानां मज्जतां नराणां शरणमेकः विष्णुपोत एव भवति॥
Verse 15
हुङ्कारतीर्थे राजेन्द्र शुभं वा यदि वाशुभम् । यत्कृतं पुरुषव्याघ्र तन्नश्यति न कर्हिचित्
हुङ्कारतीर्थे राजेन्द्र शुभं वा यदि वाशुभम्। यत्कृतं पुरुषव्याघ्र तन्न कर्हिचिन्नश्यति॥
Verse 157
। अध्याय
इत्यध्यायः समाप्तः॥