Adhyaya 156

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नास्ति लोकेषु तत्तीर्थं पृथिव्यां यन्नरेश्वर । शुक्लतीर्थेन सदृशमुपमानेन गीयते

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नास्ति लोकेषु तत्तीर्थं पृथिव्यां यन्नरेश्वर । शुक्लतीर्थेन सदृशं यदुपमानेन गीयते ॥

Verse 2

शुक्लतीर्थं महातीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । प्रागुदक्प्रवणे देशे मुनिसङ्घनिषेवितम्

शुक्लतीर्थं महातीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम् । प्रागुदक्प्रवणे देशे मुनिसङ्घनिषेवितम् ॥

Verse 3

वैशाखे च तथा मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशी । कैलासादुमया सार्द्धं स्वयमायाति शङ्करः

वैशाखमासे कृष्णपक्षस्य चतुर्दश्यां कैलासात् उमया सह स्वयं शङ्कर आगच्छति।

Verse 4

मध्याह्नसमये स्नात्वा पश्यत्यात्मानमात्मना । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः शुक्लतीर्थे समाहितः

मध्याह्ने स्नात्वा आत्मना आत्मानं पश्यति; ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसहितः शुक्लतीर्थे समाहितो भवति।

Verse 5

कार्त्तिक्यां तु विशेषेण वैशाख्यां च नरोत्तम । ब्रह्मविष्णुमहादेवान् स्नात्वा पश्यति तद्दिने

कार्त्तिक्यां विशेषेण वैशाख्यां च नरोत्तम, तस्मिन् दिने स्नात्वा ब्रह्मविष्णुमहादेवान् पश्यति।

Verse 6

देवराजः सुरैः सार्द्धं वायुमार्गव्यवस्थितः । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नात्वा पश्यति शङ्करम्

देवराज इन्द्रः सुरैः सार्धं वायुमार्गे व्यवस्थितः; कृष्णपक्षचतुर्दश्यां स्नात्वा शङ्करं पश्यति।

Verse 7

गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः सिद्धविद्याधरोरगाः । तद्दिने तेऽपि देवेशं दृष्ट्वा मुञ्चन्ति किल्बिषम्

गन्धर्वाप्सरसो यक्षाः सिद्धविद्याधरोरगाः; तद्दिने तेऽपि देवेशं दृष्ट्वा किल्बिषं मुञ्चन्ति।

Verse 8

अर्धयोजनविस्तारं तदर्द्धेनैव चायतम् । शुक्लतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम्

अर्धयोजनविस्तारं तदर्धेनैव चायतम् । शुक्लतीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम् ॥

Verse 9

यत्र स्थितैः प्रदृश्यन्ते वृक्षाग्राणि नरोत्तमैः । तत्र स्थिता महापापैर्मुच्यन्ते पूर्वसंचितैः

यत्र स्थितैः प्रदृश्यन्ते वृक्षाग्राणि नरोत्तमैः । तत्र स्थिता महापापैर्मुच्यन्ते पूर्वसंचितैः ॥

Verse 10

पापोपपातकैर्युक्तो नरः स्नात्वा प्रमुच्यते । उपार्जिता विनश्येत भ्रूणहत्यापि दुस्त्यजा

पापोपपातकैर्युक्तो नरः स्नात्वा प्रमुच्यते । उपार्जिता विनश्येत भ्रूणहत्यापि दुस्त्यजा ॥

Verse 11

यस्मात्तत्रैव देवेश उमया सह तिष्ठति । वैशाख्यां च विशेषेण कैलासादेति शङ्करः

यस्मात्तत्रैव देवेश उमया सह तिष्ठति । वैशाख्यां च विशेषेण कैलासादेति शङ्करः ॥

Verse 12

तेन तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् । कथितं ब्रह्मणा पूर्वं मया तव तथा नृप

तेन तीर्थं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् । कथितं ब्रह्मणा पूर्वं मया तव तथा नृप ॥

Verse 13

रजकेन यथा धौतं वस्त्रं भवति निर्मलम् । तथा तत्र वपुःस्नानं पुरुषस्य भवेच्छुचि

रजकेन यथा धौतं वस्त्रं निर्मलं भवति, तथा तत्र वपुःस्नानं कृत्वा पुरुषः शुचिर्भवति।

Verse 14

पूर्वे वयसि पापानि कृत्वा पुष्टानि मानवः । अहोरात्रोषितो भूत्वा शुक्लतीर्थे व्यपोहति

पूर्ववयसि कृतानि पुष्टानि पापानि मानवः; अहोरात्रोषितो भूत्वा शुक्लतीर्थे तानि व्यपोहति।

Verse 15

शुक्लतीर्थे महाराज राकां रेवाजलाञ्जलिम् । कल्पकोटिसहस्राणि दत्त्वा स्युः पितरः शिवाः

शुक्लतीर्थे महाराज, राकायां रेवाजलाञ्जलिं दत्त्वा, कल्पकोटिसहस्राणि दत्तवतां फलमिव; पितरः शिवाः सन्ति तृप्ताः।

Verse 16

न माता न पिता बन्धुः पतनं नरकार्णवे । उद्धरन्ति यथा पुण्यं शुक्लतीर्थे नरेश्वर

न माता न पिता बन्धुः पतन्तं नरकार्णवे उद्धरितुं शक्नुवन्ति; यथा शुक्लतीर्थे पुण्यं नरेश्वर तं समुद्धरेत्।

Verse 17

तपसा ब्रह्मचर्येण न तां गच्छन्ति सद्गतिम् । शुक्लतीर्थे मृतो जन्तुर्देहत्यागेन यां लभेत्

तपसा ब्रह्मचर्येण च न तां सद्गतिं जनाः प्राप्नुवन्ति; शुक्लतीर्थे मृतो जन्तुः देहत्यागेन यां गच्छेत्।

Verse 18

कार्त्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । घृतेन स्नापयेद्देवमुपोष्य प्रयतो नरः

कार्त्तिकमासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां व्रती नरः उपोष्य प्रयतः सन् घृतेन देवम् अभिषिञ्चेत्।

Verse 19

स्नात्वा प्रभाते रेवायां दद्यात्सघृतकम्बलम् । सहिरण्यं यथाशक्ति देवमुद्दिश्य शङ्करं

प्रातः रेवायां स्नात्वा सघृतकम्बलं सहिरण्यं यथाशक्ति शङ्करं देवम् उद्दिश्य दद्यात्।

Verse 20

देवस्य पूरणं कुर्याद्घृतेन घृतकम्बलम् । स गच्छति महातेजाः शिवलोकं मृतो नरः

देवस्य पूरणं कुर्यात्—घृतेन घृतकम्बलम्; स महातेजाः नरः मृतः शिवलोकं गच्छति।

Verse 21

एकविंशकुलोपेतो यावदाभूतसम्प्लवम् । शुक्लतीर्थे नरः स्नात्वा ह्युमां रुद्रं च योऽर्चयेत्

शुक्लतीर्थे नरः स्नात्वा य उमा-रुद्रौ च अर्चयेत्, स एकविंशत्कुलोपेतः यावदाभूतसम्प्लवम्।

Verse 22

गन्धपुष्पादिधूपैश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत् । मासोपवासं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरेश्वर

गन्धपुष्पादिधूपैश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत्; नरेश्वर, यस्तत्र तीर्थे मासोपवासं कुर्यात्।

Verse 23

मुच्यते स महत्पापैः सप्तजन्मसुसंचितैः । उष्ट्रीक्षीरमविक्षीरं नवश्राद्धे च भोजनम्

स महत्पापैः सप्तजन्मसु सञ्चितैः मुच्यते—उष्ट्रीक्षीरपानं, अविक्षीरपानं, नवश्राद्धे च भोजनं च यानि पापानि।

Verse 24

वृषलीगमनं चैव तथाभक्ष्यस्य भक्षणम् । अविक्रयेऽनृते पापं माहिषेऽयाज्ययाजके

वृषलीगमनं, अभक्ष्यभक्षणं, अविक्रयेऽनृतजन्यं पापं, माहिषे तथा अयाज्ययाजके च दोषाः—एतेषु पापेषु शुद्धिः भवति।

Verse 25

वार्द्धुष्ये पङ्क्तिगरदे देवब्राह्मणदूषके । एवमादीनि पापानि तथान्यान्यपि भारत

वार्द्धुष्ये पापं, पङ्क्तिगरदः, देवब्राह्मणदूषणं—एवमादीनि पापानि तथान्यान्यपि, हे भारत, अत्रोक्तानि।

Verse 26

चान्द्रायणेन नश्यन्ति शुक्लतीर्थे न संशयः । शुक्लतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

चान्द्रायणेन नश्यन्ति शुक्लतीर्थे न संशयः। शुक्लतीर्थे तु यः स्नात्वा पितृदेवताः तर्पयेत्।

Verse 27

तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति सुतर्पिताः । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यामासनमेव च

तस्य ते पितरः सुतर्पिताः द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति। पादुकोपानहौ छत्रं शय्यामासनमेव च (दानार्थम्)।

Verse 28

सुवर्णं धनधान्यं च श्राद्धं युक्तहलं तथा । अन्नं पानीयसंहितं तस्मिंस्तीर्थे ददन्ति ये

ये तस्मिंस्तीर्थे सुवर्णं धनधान्यं च, श्राद्धं च कुर्वन्ति, युक्तहलं तथा अन्नं पानीयसंहितं ददति—

Verse 29

हृष्टाः पुष्टा मृता यान्ति शिवलोकं न संशयः । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या शिवमुद्दिश्य भारत

हृष्टाः पुष्टाः सन्तो मृता शिवलोकं यान्ति, न संशयः। भारत, तत्र तीर्थे यो भक्त्या शिवमुद्दिश्य—

Verse 30

भिक्षामात्रं तथान्नं ये तेऽपि स्वर्यान्ति वै नराः । यज्विनां व्रतिनां चैव तत्र तीर्थनिवासिनाम्

भिक्षामात्रं तथान्नं ये ददति, तेऽपि नराः स्वर्गं यान्ति। यज्विनां व्रतिनां चैव तत्र तीर्थनिवासिनाम्—

Verse 31

अपि वालाग्रमात्रं हि दत्तं भवति चाक्षयम् । अग्निप्रवेशं यः कुर्याच्छुक्लतीर्थे समाहितः

अपि वालाग्रमात्रं दत्तं हि अक्षयं भवति। यः समाहितः शुक्लतीर्थे अग्निप्रवेशं कुर्यात्—

Verse 32

रागद्वेषविनिर्मुक्तो हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । सर्वकामसुसम्पूर्णः स गच्छेद्वारुणं पुरम्

रागद्वेषविनिर्मुक्तः हृदि जनार्दनं ध्यात्वा, सर्वकामैः सुसम्पूर्णः स वारुणं पुरं गच्छेत्।

Verse 33

न रोगो न जरा तत्र यत्र देवोऽंभसां पतिः । अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे युधिष्ठिर

न रोगो न जरा तत्र, यत्र वरुणोऽम्भसां पतिः देवः निवसति। युधिष्ठिर, यस्तस्मिंस्तीर्थे अनाशकव्रतं करोति—

Verse 34

अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम् । अवशः स्ववशो वापि जन्तुस्तत्क्षेत्रमण्डले

तस्य गतिरनिवर्तिका भवति, रुद्रलोकादपि निःसन्देहम्। अवशो वा स्ववशो वा, यः कश्चिज्जन्तुः तत्क्षेत्रमण्डले—

Verse 35

मृतः स तु न सन्देहो रुद्रस्यानुचरो भवेत् । शुक्लतीर्थे तु यः कन्यां शक्त्या दद्यादलंकृताम्

मृतः स निःसन्देहो रुद्रस्यानुचरो भवेत्। शुक्लतीर्थे च यः शक्त्या कन्यां अलङ्कृतां दद्यात्—

Verse 36

विधिना यो नृपश्रेष्ठ कुरुते वृषमोक्षणम् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं पुराणे रुद्रभाषितम्

नृपश्रेष्ठ, यो विधिना वृषमोक्षणं करोति, तस्य यत्फलम् पुराणे रुद्रभाषितम् उद्दिष्टं—तदेव स लभते।

Verse 37

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमना नृप । यावन्तो रोमकूपाः स्युः सर्वाङ्गेषु पृथक्पृथक्

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि; नृप, एकमना भूत्वा शृणु। यावन्तो रोमकूपाः स्युः, सर्वाङ्गेषु पृथक्पृथक्—

Verse 38

तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । शुक्लतीर्थे तु यद्दत्तं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः

तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते। शुक्लतीर्थे तु यद्दत्तं ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः॥

Verse 39

वर्धते तद्गुणं तावद्दिनानि दश पञ्च च । शुक्लतीर्थे शुचिर्भूत्वा यः करोति प्रदक्षिणम्

वर्धते तद्गुणं तावद्दिनानि दश पञ्च च। शुक्लतीर्थे शुचिर्भूत्वा यः करोति प्रदक्षिणम्॥

Verse 40

पृथ्वी प्रदक्षिणा तेन कृता यत्तस्य तत्फलम् । शोभनं मिथुनं यस्तु रुद्रमुद्दिश्य पूजयेत्

पृथ्वी प्रदक्षिणा तेन कृता यत्तस्य तत्फलम्। शोभनं मिथुनं यस्तु रुद्रमुद्दिश्य पूजयेत्॥

Verse 41

सप्त जन्मानि तस्यैव वियोगो न च वै क्वचित् । एतत्ते कथितं राजन् संक्षेपेण फलं महत्

सप्त जन्मानि तस्यैव वियोगो न च वै क्वचित्। एतत्ते कथितं राजन् संक्षेपेण फलं महत्॥

Verse 42

शुक्लतीर्थस्य यत्पुण्यं यथा देवाच्छ्रुतं मया । य इदं शृणुयाद्भक्त्या पुराणे विहितं फलम्

शुक्लतीर्थस्य यत्पुण्यं यथा देवाच्छ्रुतं मया। य इदं शृणुयाद्भक्त्या पुराणे विहितं फलम्॥

Verse 43

स लभेन्नात्र सन्देहः सत्यं सत्यं पुनः पुनः । पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम्

स नूनं प्राप्नोति, नात्र संशयः; सत्यं सत्यं पुनः पुनः। पुत्रार्थी पुत्रं लभते, धनार्थी धनं लभते॥

Verse 44

मोक्षार्थी लभते मोक्षं स्नानदानफलं महत्

मोक्षार्थी मोक्षं लभते; स्नानदानयोः फलं महत्॥

Verse 156

। अध्याय

अध्यायः॥ (अध्याय-शीर्षकचिह्नम्)