Adhyaya 153

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं चान्यद्रवितीर्थमनुत्तमम् । यस्य संदर्शनादेव मुच्यन्ते पातकैर्नराः

मार्कण्डेय उवाच—तस्यैवानन्तरं चान्यद् अनुत्तमं द्रवितीर्थं रवितीर्थं नाम; यस्य केवलदर्शनादेव नराः पातकैर्मुच्यन्ते।

Verse 2

रवितीर्थे तु यः स्नात्वा नरः पश्यति भास्करम् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं स्वयं देवेन तच्छृणु

रवितीर्थे तु यो नरः स्नात्वा भास्करं पश्यति, तस्य यत्फलम् स्वयं देवेनोद्दिष्टं तच्छृणु।

Verse 3

नान्धो न मूको बधिरः कुले भवति कश्चन । कुरूपः कुनखी वापि तस्य जन्मानि षोडश

तस्य वंशे षोडशजन्मसु कश्चन नान्धो न मूको न बधिरो भवति; न कुरूपो न कुनखी वापि।

Verse 4

दद्रुचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका । नश्यन्ति देवभक्तस्य षण्मासान्नात्र संशयः

दद्रु-चित्रक-कुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका च; देवभक्तस्य षण्मासान्नश्यन्ति, नात्र संशयः।

Verse 5

चरितं तस्य देवस्य पुराणे यच्छ्रुतं मया । न तत्कथयितुं शक्यं संक्षेपेण नृपोत्तम

नृपोत्तम, पुराणेषु मया श्रुतं तस्य देवस्य चरितं संक्षेपेण कथयितुं न शक्यते।

Verse 6

तत्र तीर्थे तु यद्दानं रविमुद्दिश्य दीयते । विधिना पात्रविप्राय तस्यान्तो नास्ति कर्हिचित्

तत्र तीर्थे यद् दानं रविमुद्दिश्य विधिना पात्रविप्राय दीयते, तस्य पुण्यस्य कदाचिदपि अन्तो न विद्यते।

Verse 7

अयने विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा । रवितीर्थे प्रदत्तानां दानानां फलमुत्तमम्

अयने विषुवे चन्द्रसूर्यग्रहे च रवितीर्थे प्रदत्तानां दानानां फलम् अत्युत्तमं भवति।

Verse 8

संक्रान्तौ यानि दानानि हव्यकव्यानि भारत । अपामिव समुद्रस्य तेषामन्तो न लभ्यते

भारत, संक्रान्तौ यानि दानानि हव्यकव्यानि च क्रियन्ते, तेषां पुण्यस्य अन्तो न लभ्यते—यथा समुद्रस्य अपां मर्यादा न दृश्यते।

Verse 9

येन येन यदा दत्तं येन येन यदा हुतम् । तस्य तस्य तदा काले सविता प्रतिदायकः

येन येन यदा दत्तं येन येन यदा हुतं, तस्य तस्य तदा काले सविता प्रतिदायकः भवति, तत्सदृशं फलम् प्रयच्छति।

Verse 10

सप्त जन्मानि तान्येव ददात्यर्कः पुनः पुनः । शतमिन्दुक्षये दानं सहस्रं तु दिनक्षये

सप्त जन्मानि अर्कः तान्येव फलानि पुनः पुनः ददाति। इन्दुक्षये दानं शतगुणं, दिनक्षये तु दानं सहस्रगुणं फलति।

Verse 11

संक्रान्तौ शतसाहस्रं व्यतीपाते त्वनन्तकम्

संक्रान्तौ पुण्यफलं शतसाहस्रगुणं भवति; व्यतीपाते तु तदनन्तं, अपरिमितमेव।

Verse 12

युधिष्ठिर उवाच । रवितीर्थं कथं तात पुण्यात्पुण्यतरं स्मृतम् । विस्तरेण ममाख्याहि श्रवणौ मम लम्पटौ

युधिष्ठिर उवाच—तात, रवितीर्थं कथं पुण्येभ्यः पुण्यतरं स्मृतम्? विस्तरेण मे ब्रूहि; श्रवणाय मम कर्णौ लोलौ।

Verse 13

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणुष्वावहितो भूत्वा ह्यादित्येश्वरमुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वव्याधिविनाशनम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—आवहितो भूत्वा शृणु; नर्मदाया उत्तरे तीरे स्थितं परममादित्येश्वरं, सर्वव्याधिविनाशनम्।

Verse 14

पुरा कृतयुगस्यादौ जाबालिर्ब्राह्मणोऽभवत् । वसिष्ठान्वयसम्भूतो वेदशास्त्रार्थपारगः

पुरा कृतयुगस्यादौ जाबालिर्नाम ब्राह्मणोऽभवत्; वसिष्ठान्वयसम्भूतः स वेदशास्त्रार्थपारगः।

Verse 15

पतिव्रता साधुशीला तस्य भार्या मनस्विनी । ऋतुकाले तु सा गत्वा भर्तारमिदमब्रवीत्

तस्य भार्या पतिव्रता साधुशीला मनस्विनी; ऋतुकाले सा गत्वा भर्तारमिदं जगाद।

Verse 16

वर्तते ऋतुकालो मे भर्तारं त्वामुपस्थिता । भज मां प्रीतिसंयुक्तः पुत्रकामां तु कामिनीम्

अद्य मे ऋतुकालः प्रवर्तते; अहं भर्तारं त्वामुपस्थिता। प्रीतिसंयुक्तो मां भज; पुत्रकामां कामिनीं माम्।

Verse 17

एवमुक्तो द्विजः प्राह प्रियेऽद्याहं व्रतान्वितः । गच्छेदानीं वरारोहे दास्य ऋत्वन्तरे पुनः

एवमुक्तो द्विजः प्राह—प्रिये, अद्याहं व्रतान्वितः। गच्छेदानीं वरारोहे; ऋत्वन्तरे पुनर्दास्ये।

Verse 18

पुनर्द्वितीये सम्प्राप्ते ऋतुकालेऽप्युपस्थिता । पुनः सा छन्दिता तेन व्रतस्थोऽद्येति भारत

पुनर्द्वितीये सम्प्राप्ते ऋतुकालेऽप्युपस्थिता। पुनः सा छन्दिता तेन—व्रतस्थोऽद्येति, भारत।

Verse 19

इत्थं वा बहुशस्तेन छन्दिता च पुनः पुनः । निराशा चाभवत्तत्र भर्तारं प्रति भामिनी

इत्थं बहुशस्तेन सा छन्दिता पुनः पुनः। तत्र भामिनी निराशा बभूव भर्तारं प्रति।

Verse 20

दुःखेन महताविष्टा विधायानशनं मृता । तेन भ्रूणहतेनैव पापेन सहसा द्विजः

दुःखेन महताविष्टा विधायानशनं मृता। तेन भ्रूणहतेनैव पापेन सहसा द्विजः।

Verse 21

शीर्णघ्राणाङ्घ्रिरभवत्तपः सर्वं ननाश च । दृष्ट्वात्मानं स कुष्ठेन व्याप्तं ब्राह्मणसत्तमः

शीर्णे घ्राणे च पादौ च तपः सर्वं विनाशितम् । आत्मानं कुष्ठव्याप्तं दृष्ट्वा ब्राह्मणसत्तमः शोकाकुलोऽभवत् ॥

Verse 22

विषादं परमं गत्वा नर्मदातटमाश्रितः । अपृच्छद्भास्करं तीर्थं द्विजेभ्यो द्विजसत्तमः

विषादं परमं गत्वा नर्मदातटमाश्रितः । भास्करं तीर्थमित्येतद् द्विजेभ्यः स अपृच्छत ॥

Verse 23

आरोग्यं भास्करादिच्छेदिति संचिन्त्य चेतसि । कुतस्तद्भास्करं तीर्थं भो द्विजाः कथ्यतां मम

भास्करादारोग्यमिच्छेयं इति सञ्चिन्त्य चेतसा । कुतो भास्करतीर्थं तत् भो द्विजाः कथ्यतां मम ॥

Verse 24

तपस्तप्याम्यहं गत्वा तस्मिंस्तीर्थे सुभावितः

तस्मिंस्तीर्थे गत्वा तपस्तप्यामि सुभावितः । इति निश्चयमास्थाय मनसा शुद्धिमिच्छया ॥

Verse 25

द्विजा ऊचुः । रेवाया उत्तरे कूले आदित्येश्वरनामतः । विद्यते भास्करं तीर्थं सर्वव्याधिविनाशनम्

द्विजा ऊचुः । रेवाया उत्तरे कूले आदित्येश्वरसंज्ञितः । तत्र भास्करतीर्थं स्यात् सर्वव्याधिविनाशनम् ॥

Verse 26

तत्र याह्यविचारेण गन्तुं चेच्छक्यते त्वया । एवमुक्तो द्विजैर्विप्रो गन्तुं तत्र प्रचक्रमे

तत्र त्वं निरविचारेण याहि, यदि गन्तुं शक्नोषि। इति द्विजैः प्रोक्तो विप्रः तत्र गन्तुं प्रचक्रमे।

Verse 27

व्याधिना परिभूतस्तु घोरेण प्राणहारिणा । यदा गन्तुं न शक्नोति तदा तेन विचिन्तितम्

घोरेण प्राणहारिणा व्याधिना स परिभूतः। यदा गन्तुं न शक्नोति तदा तेन विचिन्तितम्।

Verse 28

सामर्थ्यं ब्राह्मणानां हि विद्यते भुवनत्रये । लिङ्गपातः कृतो विप्रैर्देवदेवस्य शूलिनः

ब्राह्मणानां हि सामर्थ्यं भुवनत्रये प्रसिद्धम्। विप्रैः शूलिनो देवदेवस्य लिङ्गपातः कृतः।

Verse 29

समुद्रः शोषितो विप्रैर्विन्ध्यश्चापि निवारितः । अहमप्यत्र संस्थस्तु ह्यानयिष्यामि भास्करम्

विप्रैः समुद्रः शोषितो विन्ध्यश्चापि निवारितः। अहम् अप्यत्र संस्थः सन् भास्करम् आनयिष्यामि।

Verse 30

तपोबलेन महता ह्यादित्येश्वरसंज्ञितम् । इति निश्चित्य मनसा ह्युग्रे तपसि संस्थितः

महता तपोबलेन ‘आदित्येश्वरसंज्ञितं भविष्यति’ इति मनसा निश्चित्य स उग्रे तपसि संस्थितः।

Verse 31

वायुभक्षो निराहारो ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यगः । शिशिरे तोयमध्यस्थो वर्षास्वप्रावृताकृतिः

वायुमात्रभक्षः स निराहारः सन् ग्रीष्मकाले पञ्चाग्निमध्ये स्थितः। शिशिरकाले तोयमध्यस्थः, वर्षाकाले च अप्रावृतः आश्रयरहितोऽभवत्।

Verse 32

साग्रे वर्षशते पूर्णे रविस्तुष्टोऽब्रवीदिदम्

एवं पूर्णे साग्रे वर्षशते, रविः सन्तुष्टोऽब्रवीदिदम्।

Verse 33

सूर्य उवाच । वरं वरय भद्रं ते किं ते मनसि वाञ्छितम् । अदेयमपि दास्यामि ब्रूहि मां त्वं चिरं कृथाः

सूर्य उवाच—वरं वरय, भद्रं ते; किं ते मनसि वाञ्छितम्। अदेयमपि दास्यामि; ब्रूहि मां, त्वं चिरं तपः कृतवानसि।

Verse 34

किमसाध्यं हि ते विप्र इदानीं तपसि स्थितः

हे विप्र, इदानीं तपसि स्थितस्य ते किमसाध्यं भवेत्?

Verse 35

जाबालिरुवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । मम प्रतिज्ञा देवेश ह्यादित्येश्वरदर्शने

जाबालिरुवाच—यदि तुष्टोऽसि देवेश, यदि देयो वरो मम; मम प्रतिज्ञा देवेश, ह्यादित्येश्वरदर्शने।

Verse 36

कृता तां पारितुं देव न शक्तो व्याधिना वृतः । शुक्लतीर्थेऽत्र तिष्ठ त्वमादित्येश्वरमूर्तिधृक्

कृतां तां प्रतिज्ञां पारयितुं, देव, व्याधिना वृतोऽहं न शक्तः। अतः शुक्लतीर्थेऽत्र त्वं तिष्ठ, आदित्येश्वरमूर्तिं धारयन्॥

Verse 37

एवमुक्ते तु देवेशो बहुरूपो दिवाकरः । उत्तरे नर्मदाकूले क्षणादेव व्यदृश्यत

एवमुक्ते तु देवेशो बहुरूपो दिवाकरः। उत्तरे नर्मदाकूले क्षणादेव व्यदृश्यत॥

Verse 38

तदाप्रभृति भूपाल तद्धि तीर्थं प्रचक्षते । सर्वपापहरं प्रोक्तं सर्वदुःखविनाशनम्

तदाप्रभृति भूपाल तद्धि तीर्थं प्रचक्षते। सर्वपापहरं प्रोक्तं सर्वदुःखविनाशनम्॥

Verse 39

यस्तु संवत्सरं पूर्णं नित्यमादित्यवासरे । स्नात्वा प्रदक्षिणाः सप्त दत्त्वा पश्यति भास्करम्

यस्तु संवत्सरं पूर्णं नित्यमादित्यवासरे। स्नात्वा प्रदक्षिणाः सप्त दत्त्वा पश्यति भास्करम्॥

Verse 40

यत्फलं लभते तेन तच्छृणुष्व मयोदितम् । प्रसुप्तं मण्डलानीह दद्रुकुष्ठविचर्चिकाः

यत्फलं लभते तेन तच्छृणुष्व मयोदितम्। प्रसुप्तं मण्डलानीह दद्रुकुष्ठविचर्चिकाः॥

Verse 41

नश्यन्ति सत्वरं राजंस्तूलराशिरिवानले । धनपुत्रकलत्राणां पूरयेद्वत्सरत्रयात्

नश्यन्ति ते सत्वरं राजन्, तूलराशिरिवानले; वत्सरत्रयमात्रेण धनपुत्रकलत्रसमृद्धिः पूर्यते।

Verse 42

यस्तु श्राद्धप्रदस्तत्र पित्ःनुद्दिश्य संक्रमे । तृप्यन्ति पितरस्तस्य पितृदेवो हि भास्करः

यः तत्र संक्रमकाले पितॄन् उद्दिश्य श्राद्धं ददाति, तस्य पितरः तृप्यन्ति; भास्करः खलु पितृदेवः।

Verse 43

इति ते कथितं सर्वमादित्येश्वरमुत्तमम् । सर्वपापहरं दिव्यं सर्वरोगविनाशनम्

इति ते सर्वं कथितम् आदित्येश्वरमुत्तमम्; दिव्यं सर्वपापहरं सर्वरोगविनाशनम्।

Verse 153

। अध्याय

अध्यायः (इति अध्यायसमाप्तिसूचकः)।