Adhyaya 149
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 149

Adhyaya 149

मार्कण्डेयः लिङ्गेश्वरनाम तीर्थस्य माहात्म्यं वर्णयति। तत्र देवदेवस्य दर्शनमात्रेण पापक्षयः स्यात् इति प्रसिद्धम्। विष्णोः रक्षणशक्तिः, वराहावतारस्य स्मरणं च कृत्वा, तीर्थे स्नानं, देवतापूजनं, ब्राह्मणानां सत्कारः—दानैः, नमस्कारैः, भोजनेन च—इति तीर्थयात्राविधिं निर्दिशति। अनन्तरं द्वादश्यां व्रत-नियमयुक्तः सुगन्ध-पुष्पमालाभिः भगवन्तं पूजयेत्, पितृदेवताभ्यः तर्पणं कुर्यात्, द्वादश दिव्यनामानि कीर्तयेत् इति विधानम्। चान्द्रमासानुसारं केशवादिदामोदरान्तं विष्णोर्नामानि नियोज्य, नामकीर्तनं वाङ्मनःकायिकदोषनाशकं पावनं कर्म इति प्रतिपाद्यते। भक्तानां सौभाग्यं, अभक्तजीवनस्य आध्यात्मिकहानिः च निगद्यते। ग्रहणेऽष्टकासु च तिलमिश्रितोदकेन पितृतर्पणस्य निर्देशः, अन्ते वराहरूपिणो हरेः शान्त्यर्थं मङ्गलदर्शनरूपा स्तुतिः च समापयति।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तीर्थं लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम् । दर्शनाद्देवदेवस्य यत्र पापं प्रणश्यति

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तीर्थं लिङ्गेश्वरमिति श्रुतम् । दर्शनाद्देवदेवस्य यत्र पापं प्रणश्यति ॥

Verse 2

कृत्वा तु कदनं घोरं दानवानां युधिष्ठिर । वाराहं रूपमास्थाय नर्मदायां व्यवस्थितः

कृत्वा तु कदनं घोरं दानवानां युधिष्ठिर । वाराहं रूपमास्थाय नर्मदायां व्यवस्थितः ॥

Verse 3

तत्र तीर्थे तु यः स्नानं कृत्वा देवं नमस्यति । स मुच्यते नृपश्रेष्ठ महापापैः पुराकृतैः

तस्मिन् तीर्थे यः स्नात्वा देवं नमस्करोति, स नृपश्रेष्ठ पुराकृतैर्महापापैः प्रमुच्यते।

Verse 4

द्वादश्यां कृष्णपक्षस्य शुक्ले च समुपोषितः । गन्धमाल्यैर्जगन्नाथं पूजयेत्पाण्डुनन्दन

कृष्णपक्षे शुक्लपक्षे च द्वादश्यां समुपोषितः; गन्धमाल्यैर्जगन्नाथं पूजयेत्, पाण्डुनन्दन।

Verse 5

ब्राह्मणांश्च महाभाग दानसंमानभोजनैः । पूजयेत्परया भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

ब्राह्मणांश्च महाभाग दानसंमानभोजनैः; परया भक्त्या पूजयेत्—तस्य पुण्यफलं शृणु।

Verse 6

सत्रयाजिफलं जन्तुर्लभते द्वादशाब्दकैः । ब्राह्मणान्भोजयंस्तत्र तदेव लभते फलम्

द्वादशाब्दकैः सत्रयाजिफलं जन्तुर्लभते; तत्र ब्राह्मणान् भोजयन् तदेव फलम् अवाप्नुयात्।

Verse 7

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् स्नात्वा तद्गतमानसः । जपेद्द्वादशनामानि देवस्य पुरतः स्थितः

पितॄन् देवान् च तर्पयित्वा स्नात्वा तद्गतमानसः; देवस्य पुरतः स्थितो द्वादशनामानि जपेत्।

Verse 8

मासि मासि निराहारो द्वादश्यां कुरुनन्दन । केशवं पूजयेन्नित्यं मासि मार्गशिरे बुधः

मासे मासे निराहारः द्वादश्यां कुरुनन्दन। मार्गशीर्षे तु मासे बुधः केशवं नित्यपूजयेत्॥

Verse 9

पौषे नारायणं देवं माघमासे तु माधवम् । गोविन्दं फाल्गुने मासि विष्णुं चैत्रे समर्चयेत्

पौषे नारायणं देवं माघे माधवमेव च। फाल्गुने गोविन्दं चैत्रे विष्णुं समर्चयेत्॥

Verse 10

वैशाखे मधुहन्तारं ज्येष्ठे देवं त्रिविक्रमम् । वामनं तु तथाषाढे श्रावणे श्रीधरं स्मरेत्

वैशाखे मधुहन्तारं ज्येष्ठे त्रिविक्रमं हरिम्। आषाढे वामनं स्मृत्वा श्रावणे श्रीधरं स्मरेत्॥

Verse 11

हृषीकेशं भाद्रपदे पद्मनाभं तथाश्विने । दामोदरं कार्त्तिके तु कीर्तयन्नावसीदति

भाद्रपदे हृषीकेशं तथाश्विनि पद्मनाभम्। कार्त्तिके दामोदरं कीर्तयन् नावसीदति॥

Verse 12

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । तन्नश्यति न सन्देहो मासनामानुकीर्तनात्

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम्। मासनामानुकीर्तनात् तन्नश्यति न संशयः॥

Verse 13

स्वयं विनुद्धः सततमुन्मिषन्निमिषंस्तथा । शीघ्रं प्रपश्य भुञ्जानो मन्त्रहीनं समुद्गिरेत्

स्वयं विनुद्धोऽपि सततमुन्मिषन्निमिषंस्तथा। भुञ्जानोऽपि शीघ्रं प्रपश्य मन्त्रहीनं नाम समुद्गिरेत्॥

Verse 14

परमापद्गतस्यापि जन्तोरेषा प्रतिक्रिया । यन्मासाधिपतेर्विष्णोर्मासनामानुकीर्तनम्

परमापद्गतस्यापि जन्तोरेषा प्रतिक्रिया। यन्मासाधिपतेर्विष्णोर्मासनामानुकीर्तनम्॥

Verse 15

ता निशास्ते च दिवसास्ते मासास्ते च वत्सराः । नराणां सफला येषु चिन्तितो भगवान्हरिः

ता निशास्ते च दिवसास्ते मासास्ते च वत्सराः। नराणां सफला येषु चिन्तितो भगवान्हरिः॥

Verse 16

परमापद्गतस्यापि यस्य देवो जनार्दनः । नावसर्पति हृत्पद्मात्स योगी नात्र संशयः

परमापद्गतस्यापि यस्य देवो जनार्दनः। नावसर्पति हृत्पद्मात्स योगी नात्र संशयः॥

Verse 17

ते भाग्यहीना मनुजाः सुशोच्यास्ते भूमिभाराय कृतावताराः । अचेतनास्ते पशुभिः समाना ये भक्तिहीना भगवत्यनन्ते

ते भाग्यहीना मनुजाः सुशोच्यास्ते भूमिभाराय कृतावताराः। अचेतनास्ते पशुभिः समाना ये भक्तिहीना भगवत्यनन्ते॥

Verse 18

ते पूर्णकार्याः पुरुषाः पृथिव्यां ते स्वाङ्गपाताद्भुवनं पुनन्ति । विचक्षणा विश्वविभूषणास्ते ये भक्तियुक्ता भगवत्यनन्ते

ते एव पृथिव्यां पूर्णकार्याः पुरुषाः; स्वाङ्गपातेनापि भुवनं पुनन्ति। विचक्षणा विश्वविभूषणाश्च ते, ये भक्तियुक्ता भगवत्यनन्ते॥

Verse 19

स एव सुकृती तेन लब्धं जन्मतरोः फलम् । चित्ते वचसि काये च यस्य देवो जनार्दनः

स एव सुकृती; तेन लब्धं जन्मतरोः फलम्। चित्ते वचसि काये च यस्य देवो जनार्दनः॥

Verse 20

एतत्तीर्थवरं पुण्यं लिङ्गो यत्र जनार्दनः । वञ्चयित्वा रिपून्संख्ये क्रोधो भूत्वा सनातनः

एतत्तीर्थवरं पुण्यं, यत्र लिङ्गो जनार्दनः। वञ्चयित्वा रिपून्संख्ये, क्रोधो भूत्वा सनातनः॥

Verse 21

उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च यो ह्यष्टकानामयनद्वये च । पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः

उपप्लवे चन्द्रमसो रवेश्च, यो ह्यष्टकानामयनद्वये च। पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं, दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः॥

Verse 22

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः । फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये

घोणोन्मीलितमेरुरन्ध्रनिवहो दुःखाब्धिमज्जत्प्लवः प्रादुर्भूतरसातलोदरबृहत्पङ्कार्धमग्नक्षुरः। फूत्कारोत्करनुन्नवातविदलद्दिग्दन्तिनादश्रुतिन्यस्तस्तब्धवपुः श्रुतिर्भवतु वः क्रोडो हरिः शान्तये॥

Verse 149

अध्याय

अध्यायः — इति विभागसूचकः।