Adhyaya 143
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 143

Adhyaya 143

अध्यायेऽस्मिन् श्रीमार्कण्डेयेन राज्ञे तीर्थमाहात्म्यं कथ्यते। योजनेश्वरं नाम परमं पुण्यतीर्थं निर्दिश्यते, यत्र नरनारायणौ ऋषी तपः कृत्वा देवदानवयुद्धे देवतानां जयम् अजनयताम्। युगानुक्रमेण तस्यैव देवतत्त्वस्य प्रभावः संक्षेपेण निरूप्यते—त्रेतायां रामलक्ष्मणयोः रूपेण, तत्र तीर्थस्नानानन्तरं रावणवधेन धर्मस्य प्रतिष्ठा जाता। कलौ तु वासुदेवकुले जातौ बलकेशवौ (बलरामकृष्णौ) दुष्कराणि कर्माणि कृत्वा कंसचाणूरमुष्टिकशिशुपालजरासन्धादीन् निहन्ति, तथा धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे युद्धेऽपि दिव्यशक्त्या प्रमुखवीराणां पतनं निर्णायकं भवतीति सूच्यते। ततः विधयः प्रदर्श्यन्ते—तीर्थे स्नानं, बलकेशवयोः पूजनं, उपवासः, प्रजागरः, भक्तिगीतकीर्तनं, ब्राह्मणानां सत्कारश्च। फलश्रुतौ पापनाशः, महापातकक्षयः, तत्र कृतदानपूजादीनामक्षयत्वं, तथा धर्मिष्ठानां श्रवणपठनपारायणैः पापविमोचनं मोक्षप्राप्तिश्च प्रतिपाद्यते।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज योजनेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धौ पुरा कल्पे नरनारायणावृषी

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः, हे महाराज, योजनेश्वरं नामोत्तमं तीर्थं गच्छेत्; यत्र पुरा कल्पे नरनारायणौ ऋषी सिद्धिं प्राप्तवन्तौ।

Verse 2

तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा सङ्ग्रामे देवदानवैः । जयं प्राप्तौ महात्मानौ नरनारायणावुभौ

तत्र तीर्थे तपः तप्त्वा, देवदानवैः सह सङ्ग्रामे, महात्मानौ नरनारायणावुभौ जयम् अवापतुः।

Verse 3

पुनस्त्रेतायुगे प्राप्ते तौ देवौ रामलक्ष्मणौ । तत्र तीर्थे पुनः स्नात्वा रावणो दुर्जयो हतः

पुनः त्रेतायुगं प्राप्ते, तौ देवौ रामलक्ष्मणौ अभवताम्; तत्र तीर्थे पुनः स्नात्वा, दुर्जयो रावणो हतः।

Verse 4

पुनः पार्थ कलौ प्राप्ते तौ देवौ बलकेशवौ । वसुदेवकुले जातौ दुष्करं कर्म चक्रतुः

पुनः पार्थ कलौ प्राप्ते तौ देवौ बलकेशवौ । वसुदेवकुले जातौ दुष्करं कर्म चक्रतुः ॥

Verse 5

नरकं कालनेमिं च कंसं चाणूरमुष्टिकौ । शिशुपालं जरासंधं जघ्नतुर्बलकेशवौ

नरकं कालनेमिं च कंसं चाणूरमुष्टिकौ । शिशुपालं जरासंधं जघ्नतुर्बलकेशवौ ॥

Verse 6

ततस्तत्र रिपून्संख्ये भीष्मद्रोणपुरःसरान् । कर्णदुर्योधनादींश्च निहनिष्यति स प्रभुः

ततस्तत्र रिपून्संख्ये भीष्मद्रोणपुरःसरान् । कर्णदुर्योधनादींश्च निहनिष्यति स प्रभुः ॥

Verse 7

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे तत्र युध्यन्ति ते क्षणम् । भीमार्जुननिमित्तेन शिष्यौ कृत्वा परस्परम्

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे तत्र युध्यन्ति ते क्षणम् । भीमार्जुननिमित्तेन शिष्यौ कृत्वा परस्परम् ॥

Verse 8

तत्र तीर्थे पुनर्गत्वा तपः कृत्वा सुदुष्करम् । पूजयित्वा द्विजान्भक्त्या यास्येते द्वारकां पुनः

तत्र तीर्थे पुनर्गत्वा तपः कृत्वा सुदुष्करम् । पूजयित्वा द्विजान्भक्त्या यास्येते द्वारकां पुनः ॥

Verse 9

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्

तत्र तीर्थे यः स्नात्वा बलकेशवौ पूजयति, तेन त्रिगुणात्मा जगद्धाता देवः सम्यक् पूजितो भवति।

Verse 10

उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रजागरम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो गायंस्तस्य शुभां कथाम्

उपवासं कृत्वा यो नरः प्रजागरं कुर्यात्, स तस्य शुभां कथां गायन् सर्वपापेभ्यः प्रमुच्यते।

Verse 11

यावतस्तत्र तीर्थे तु वृक्षान् पश्यन्ति मानवाः । ब्रह्महत्यादिकं पापं तावदेषां प्रणश्यति

तत्र तीर्थे ये यावत् वृक्षान् पश्यन्ति मानवाः, तावत् ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषां प्रणश्यति।

Verse 12

प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेनैव सदृशाः सर्वे देवदेवेन चक्रिणा

प्रातरुत्थाय ये बलकेशवौ पश्यन्ति, तेनैव ते सर्वे चक्रिणा देवदेवेन सदृशा भवन्ति।

Verse 13

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगत्पूज्यं देवं नारायणं हरिम्

ते पूज्याः ते नमस्कार्याः तेषां जन्म सुजीवितम्—ये जगत्पूज्यं देवं नारायणं हरिं नमन्ति।

Verse 14

तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । क्रियते तत्फलं सर्वमक्षयायोपकल्पते

तत्र तीर्थे यत् दानं स्नानं देवार्चनं च, हे नृप, क्रियते—तत्सर्वस्य फलम् अक्षयत्वायैवोपकल्पते।

Verse 15

अग्नेरपत्यं प्रथमं सुवर्णं भूर्वैष्णवी सूर्यसुताश्च गावः । लोकास्त्रयस्तेन भवन्ति दत्ता यः काञ्चनं गां च भुवं च दद्यात्

अग्नेः प्रथममपत्यं सुवर्णं, भूर्वैष्णवी, गावः सूर्यसुताः इति कथ्यन्ते। यः काञ्चनं गां च भुवं च दद्यात्, तेन लोकास्त्रयः दत्ताः इव भवन्ति।

Verse 16

एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । अतीतं च भविष्यच्च वर्तमानं महाबलम्

एतत् ते सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमं कथितम्; अतीते भविष्यति वर्तमानें च महाबलं प्रभावं च।

Verse 17

श्रुत्वा वापि पठित्वेदं श्रावयिपत्वाथ धार्मिकान् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

एतद् श्रुत्वा वा पठित्वा वा, ततः धार्मिकान् श्रावयित्वा, सर्वपापेभ्यः मुच्यते; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 143

। अध्याय

अध्यायसमाप्तिः।