
अध्यायः १३९ मārkaṇḍeyena कथ्यते। स सोमतीर्थं प्रति यात्रारूपेणोपदेशं ददाति—एतत् तीर्थं अनुपमं पुण्यस्थानं, यत्र सोमः तपः कृत्वा दिव्यं नक्षत्रमार्गं प्राप्तवान्। तत्र स्नानं कृत्वा यथाविधि आचमनं जपं च समाप्य रवौ (सूर्ये) ध्यानं कर्तव्यमिति क्रमः प्रदर्श्यते। अत्र कृतस्य साधनस्य फलं ऋग्यजुःसामत्रयपाठस्य तथा गायत्रीजपस्य फलैः तुल्यं इति महिमा वर्ण्यते। बह्वृचाध्वर्युच्छान्दोगादिवेदविदां, अध्ययनसमाप्तानां ब्राह्मणानां च भोजनं, अग्र्यब्राह्मणेभ्यः पादुका-छत्र-वस्त्र-कम्बल-अश्वादिदानं च ‘कोटि’प्रमाणपुण्येन प्रशंस्यते। यत्र मुनिः इन्द्रियाणि निगृह्णाति तत् स्थानं कुरुक्षेत्र-नैमिष-पुष्करसमं इति वैराग्यधर्मः प्रतिपाद्यते; ग्रहणे, सङ्क्रान्तौ, व्यतीपाते च योगिनां विशेषपूजनं विधीयते। अन्ते फलश्रुतिः—योऽस्मिन् तीर्थे संन्यासं गृह्णाति स विमानमारुह्य स्वर्गं याति, सोमस्य परिचरः सन् तेन सह दिव्यसौख्यं भुङ्क्ते।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज सोमतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सोमस्तपस्तप्त्वा नक्षत्रपथमास्थितः
श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः, हे महाराज, अनुत्तमं सोमतीर्थं गच्छेत्; यत्र सोमः तपस्तप्त्वा नक्षत्रपथं प्राप्तवान्।
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नायादाचम्य विधिपूर्वकम् । कृतजाप्यो रविं ध्यायेत्तस्य पुण्यफलं शृणु
तत्र तीर्थे यः स्नात्वा विधिपूर्वकमाचम्य, कृतजाप्यः सन् रविं ध्यायेत्; तस्य पुण्यफलं शृणु।
Verse 3
ऋग्वेदयजुर्वेदाभ्यां सामवेदेन भारत । जपतो यत्फलं प्रोक्तं गायत्र्या चात्र तत्फलम्
हे भारत, ऋग्यजुःसामवेदजपस्य यत् फलं प्रोक्तं, अत्र गायत्रीजपेनापि तत् एव फलं लभ्यते।
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेच्छुचिः । तेन सम्यग्विधानेन कोटिर्भवति भोजिता
तस्मिन् तीर्थे यः शुचिर्भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेत्, तेन सम्यग्विधिना कृतं कर्म कोटिभोजनफलप्रदम्।
Verse 5
पादुकोपानहौ छत्रं वस्त्रकम्बलवाजिनः । यो दत्ते विप्रमुख्याय तस्य तत्कोटिसंमितम्
पादुके चोपानहौ छत्रं वस्त्रकम्बलवाजिनः। यो ददाति विप्रमुख्याय तस्य पुण्यं कोटिसंमितम्॥
Verse 6
सहस्रं तु सहस्राणामनृचां यस्तु भोजयेत् । एकस्य मन्त्रयुक्तस्य कलां नार्हति षोडशीम्
सहस्राणि सहस्राणामनृचां योऽपि भोजयेत्। मन्त्रयुक्तस्यैकस्य षोडशीं कलामपि न अर्हति॥
Verse 7
एवं तु भोजयेत्तत्र बह्वृचं वेदपारगम् । शाखान्तर्गमथाध्वर्युं छन्दोगं वा समाप्तिगम्
तस्मिंस्तु तीर्थे बह्वृचं वेदपारगं भोजयेत्। तथा शाखान्तर्गमध्वर्युं छन्दोगं वा समाप्तिगम्॥
Verse 8
अग्निहोत्रसहस्रस्य यत्फलं प्राप्यते बुधैः । समं तद्वेदविदुषा तीर्थे सोमस्य तत्फलम्
अग्निहोत्रसहस्रस्य यत्फलं बुधैः प्राप्यते। तत्समं वेदविदुषा सोमतीर्थे फलं लभ्यते॥
Verse 9
भोजयेद्यः शतं तेषां सहस्रं लभते नरः । एकस्य योगयुक्तस्य तत्फलं कवयो विदुः
यो हि तेषां शतं भोजयेत्, स नरः सहस्रभोजनस्य फलं लभते। योगयुक्तस्य तु एकस्यैव भोजनफलं तदपि अधिकं इति कवयो विदुः॥
Verse 10
संनिरुध्येन्द्रियग्रामं यत्रयत्र वसेन्मुनिः । तत्रतत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च
इन्द्रियग्रामं संनिरुध्य यत्रयत्र वसेन्मुनिः। तत्रतत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च॥
Verse 11
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । संक्रान्तौ च व्यतीपाते योगी भोज्यो विशेषतः
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः। संक्रान्तौ च व्यतीपाते योगी भोज्यो विशेषतः॥
Verse 12
संन्यासं कुरुते यस्तु तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । विमानेन महाभागाः स याति त्रिदिवं नरः
यस्तु तत्र तीर्थे युधिष्ठिर संन्यासं कुरुते नरः। स महाभागो विमानेन त्रिदिवं याति॥
Verse 13
सोमस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते
सोमस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते॥
Verse 139
। अध्याय
अध्यायः । (इति अध्याय-समाप्तिसूचकः/शीर्षक-चिह्नः)