
अस्मिन्नध्याये मार्कण्डेयः राजानं प्रति तीर्थोपदेशं करोति। स नर्मदाया उत्तरतीरे स्थितं पापहरं परमं शैवं तीर्थं कर्कटेश्वरं दर्शयति। विधिपूर्वकस्नानं कृत्वा शिवपूजनं यः करोति, स मृत्योः परं रुद्रलोकं प्रति अनिवर्तनीं गतिं प्राप्नोति। तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं संक्षेपेण वक्तुं न शक्यमिति कथयन् स मुख्यं सिद्धान्तं प्रकाशयति—तत्र कृतं शुभाशुभं कर्म “अक्षयं” भवति, पवित्रदेशे कर्मफलस्य दृढता विशेषेण वर्धते। वलखिल्यऋषयः, मरीचिसम्बद्धा तपस्विनश्च स्वेच्छया तत्र रमन्ते; देवी नारायणी च तत्र घोरं तपः निरन्तरं चरति। अन्ते पितृतर्पणविधानं निर्दिश्यते—यः स्नात्वा तर्पणं करोति, स द्वादशवर्षपर्यन्तं पितॄन् तृप्यति। एवं स्वात्मकल्याणं, धर्माचरणं, कुलकर्तव्यं च एकस्मिन् तीर्थकर्मणि समन्वितं भवति।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । धर्मपुत्र ततो गच्छेत्कर्कटेश्वरमुत्तमम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम्
मार्कण्डेय उवाच—धर्मपुत्र! ततः उत्तरे नर्मदाकूले स्थितं सर्वपापक्षयङ्करं उत्तमं कर्कटेश्वरं गच्छेत्।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन यस्तु पूजयते शिवम् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्
तत्र विधानेन स्नात्वा यः शिवं पूजयति, तस्य अनिवर्तिका गतिः; रुद्रलोकं निःसन्देहं प्राप्नोति।
Verse 3
तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं पुराणे यच्छ्रुतं मया । न तद्वर्णयितुं शक्यं संक्षेपेण वदाम्यतः
तस्य तीर्थस्य माहात्म्यं पुराणेषु यच्छ्रुतं मया, तत् सम्यक् वर्णयितुं न शक्यते; अतः संक्षेपेण एव वदामि।
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यः कुर्यात्किंचित्कर्म शुभाशुभम् । हर्षान्मदान्महाराज तत्सर्वं जायतेऽक्षयम्
तत्र तीर्थे यः कश्चित् शुभाशुभं कर्म किंचिदपि करोति, महाराज, हर्षात् प्रमादाद्वा कृतं तत्सर्वम् अक्षयफलप्रदं भवति।
Verse 5
तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा वालखिल्या मरीचयः । रमन्तेऽद्यापि लोकेषु स्वेच्छया कुरुनन्दन
तत्र तीर्थे तपः कृत्वा वालखिल्याः मरीचयश्च, कुरुनन्दन, अद्यापि स्वेच्छया लोकेषु विचरन्तो रमन्ते।
Verse 6
तत्रस्थास्तन्न जानन्ति नराज्ञानबहिष्कृताः । शरीरस्थमिवात्मानमक्षयं ज्योतिरव्ययम्
तत्रस्थाः तद् न जानन्ति, अज्ञानबहिष्कृताः; यथा शरीरस्थमपि आत्मानम्—अक्षयं ज्योतिरव्ययं—न पश्यन्ति।
Verse 7
तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ देवी नारायणी पुरा । अद्यापि तपते घोरं तपो यावत्किलार्बुदम्
तत्र तीर्थे, नृपश्रेष्ठ, देवी नारायणी पुरा घोरं तपः अकरोत्; अद्यापि किलार्बुदपर्यन्तं तीव्रं तपः तपते।
Verse 8
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः
तत्र तीर्थे यः स्नात्वा पितृदेवताः तर्पयेत्, तस्य पितामहाः द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति।
Verse 137
। अध्याय
इति अध्यायः ।