
मārkaṇḍeyaḥ अहल्येश्वरतीर्थस्य माहात्म्यं कथयति। गौतमो नाम ब्राह्मणतपस्वी धर्मनिष्ठः, अहल्या च रूपयौवनसम्पन्ना प्रसिद्धा। शक्रः कामवशात् गौतमवेषं धृत्वा आश्रमसमीपे अहल्यामुपसर्पति। गौतम आगत्य अपराधं ज्ञात्वा इन्द्रं शशाप; तस्य शरीरे बहुभगप्रादुर्भावचिह्नं जातम्, स च राज्यं त्यक्त्वा तपश्चर्यां चकार। अहल्यापि शापेन शिलाभूता, सहस्रवर्षपर्यन्तं स्थित्वा, विश्वामित्रसहितेन तीर्थयात्रायां आगतेन रामेण दर्शनमात्रेण शुद्धा विमुक्ता चाभवत्। ततः सा नर्मदातीरे तीर्थे स्नानं कृत्वा चान्द्रायणादिकृच्छ्रैः तपः समाचरत्। महादेवः प्रसन्नः वरं ददौ; अहल्या ‘अहल्येश्वर’नाम्ना शिवं प्रतिष्ठापयामास। अन्ते फलश्रुतिः—यः तत्र तीर्थे स्नात्वा परमेेश्वरं पूजयति, स स्वर्गं प्राप्नोति, पुनर्मनुष्यत्वे धनविद्याआरोग्यदीर्घायुः कुलसन्ततिं च लभते।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चाहल्येश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा त्वहल्या तापसी पुरा
श्रीमार्कण्डेय उवाच। ततो गच्छेन्महीपाल चाहल्येश्वरमुत्तमम्। यत्र सिद्धा महाभागा त्वहल्या तापसी पुरा॥
Verse 2
गौतमो ब्राह्मणस्त्वासीत्साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः । सत्यधर्मसमायुक्तो वानप्रस्थाश्रमे रतः
गौतमो ब्राह्मणस्त्वासीत्साक्षाद्ब्रह्मेव चापरः। सत्यधर्मसमायुक्तो वानप्रस्थाश्रमे रतः॥
Verse 3
तस्य पत्नी महाभागा ह्यहल्या नाम विश्रुता । रूपयौवनसम्पन्ना त्रिषु लोकेषु विश्रुता
तस्य पत्नी महाभागा ह्यहल्या नाम विश्रुता। रूपयौवनसम्पन्ना त्रिषु लोकेषु विश्रुता॥
Verse 4
अस्या अप्यतिरूपेण देवराजः शतक्रतुः । मोहितो लोभयामास ह्यहल्यां बलसूदनः
अस्याः अतिरूपेण मोहितो देवराजः शतक्रतुः । बलसूदनः शक्रो ह्यहल्यां लोभयामास ॥
Verse 5
मां भजस्व वरारोहे देवराजमनिन्दिते । क्रीडयस्व मया सार्द्धं त्रिषु लोकेषु पूजिता
मां भजस्व वरारोहे देवराजमनिन्दिते । मया सार्धं क्रीडयस्व त्रिषु लोकेषु पूजिता ॥
Verse 6
किं करिष्यसि विप्रेण शौचाचारकृशेन तु । तपःस्वाध्यायशीलेन क्लिश्यन्तीव सुलोचने
किं करिष्यसि विप्रेण शौचाचारकृशेन तु । तपःस्वाध्यायशीलेन क्लिश्यन्तीव सुलोचने ॥
Verse 7
एवमुक्ता वरारोहा स्त्रीस्वभावात्सुचञ्चला । मनसाध्याय शक्रं सा कामेन कलुषीकृता
एवमुक्ता वरारोहा स्त्रीस्वभावात्सुचञ्चला । मनसा ध्याय शक्रं सा कामेन कलुषीकृता ॥
Verse 8
तस्या विदित्वा तं भावं स देवः पाकशासनः । गौतमं वञ्चयामास दुष्टभावेन भावितः
तस्या विदित्वा तं भावं स देवः पाकशासनः । गौतमं वञ्चयामास दुष्टभावेन भावितः ॥
Verse 9
विदित्वा चान्तरं तस्य गृहीत्वा वेषमुत्तमम् । अहल्यां रमयामास विश्वस्तां मन्दिरान्तिके
तस्यावसरं विदित्वा स उत्तमं वेषं गृहीत्वा, विश्वस्तां अहल्यां मन्दिरसमीपे रमयामास।
Verse 10
क्षणमात्रान्तरे तत्र देवराजस्य भारत । आजगाम मुनिश्रेष्ठो मन्दिरं त्वरयान्वितः
क्षणमात्रान्तरे तत्र, हे भारत, देवराजस्य मन्दिरं प्रति मुनिश्रेष्ठो गौतमः त्वरयान्वितोऽजगाम।
Verse 11
आगतं गौतमं दृष्ट्वा भीतभीतः पुरंदरः । निर्गतः स ततो दृष्ट्वा शक्रोऽयमिति चिन्तयन्
आगतं गौतमं दृष्ट्वा भीतभीतः पुरन्दरः। निर्गतः स ततो दृष्ट्वा गौतमः शक्रोऽयमिति चिन्तयन्॥
Verse 12
ततः शशाप देवेन्द्रं गौतमः क्रोधमूर्छितः । अजितेन्द्रियोऽसि यस्मात्त्वं तस्माद्बहुभगो भव
ततः क्रोधमूर्छितो गौतमो देवेन्द्रं शशाप—‘यस्मात् त्वम् अजितेन्द्रियः, तस्मात् बहुभगो भव।’
Verse 13
एवमुक्तस्तु देवेन्द्रस्तत्क्षणादेव भारत । भगानां तु सहस्रेण तत्क्षणादेव वेष्टितः
एवमुक्तो देवेन्द्रः, हे भारत, तत्क्षणादेव भगानां सहस्रेण समन्ताद् वेष्टितोऽभवत्।
Verse 14
त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्द्धं गतश्रीको जगाम ह । तपश्चचार विपुलं गौतमेन महीतले
त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं गतश्रीको जगाम ह । गौतमं प्रति महीतले विपुलं तपश्चकार सः ॥
Verse 15
अहल्यापि ततः शप्ता यस्मात्त्वं दुष्टचारिणी । प्रेक्ष्य मां रमसे शक्रं तस्मादश्ममयी भव
अहल्यापि ततः शप्ता—‘यस्मात्त्वं दुष्टचारिणी । मां प्रेक्ष्य शक्रे रमसे, तस्मादश्ममयी भव’ ॥
Verse 16
गते वर्षसहस्रान्ते रामं दृष्ट्वा यशस्विनम् । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन धौतपापा भविष्यसि
गते वर्षसहस्रान्ते रामं दृष्ट्वा यशस्विनम् । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन धौतपापा भविष्यसि ॥
Verse 17
एवं गते ततः काले दृष्टा रामेण धीमता । विश्वामित्रसहायेन त्यक्त्वा साश्ममयीं तनुम्
एवं गते ततः काले दृष्टा रामेण धीमता । विश्वामित्रसहायेन त्यक्त्वा साश्ममयीं तनुम् ॥
Verse 18
पूजयित्वा यथान्यायं गतपापा विमत्सरा । आगता नर्मदातीरे तीर्थे स्नात्वा यथाविधि
पूजयित्वा यथान्यायं गतपापा विमत्सरा । आगता नर्मदातीरे तीर्थे स्नात्वा यथाविधि ॥
Verse 19
कृतं चान्द्रायणं मासं कृच्छ्रं चान्यं ततः परम् । ततस्तुष्टो महादेवो दत्त्वा वरमनुत्तमम्
सा मासमेकं चान्द्रायणव्रतं कृतवती, ततः परं चान्यं कृच्छ्रतपः समाचरितवती। ततो महादेवः प्रसन्नः सन् अनुत्तमं वरं दत्त्वा तामनुगृहीतवान्।
Verse 20
जगामादर्शनं भूयो रेमे चोमापतिश्चिरम् । अहल्या तु गते देवे स्थापयित्वा जगद्गुरुम्
भूयः स अदर्शनं जगाम, उमापतिश्चिरं सुखेन रेमे। देवे गते तु अहल्या जगद्गुरुं स्थापयित्वा (प्रतिष्ठाप्य) तदनन्तरं…
Verse 21
अहल्येश्वरनामानं स्वगृहे चागमत्पुनः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम्
अहल्येश्वरनामानं कृत्वा सा पुनः स्वगृहं जगाम। तत्र तीर्थे यः स्नात्वा परमेश्वरं पूजयेत्…
Verse 22
स मृतः स्वर्गमाप्नोति यत्र देवो महेश्वरः । क्रीडयित्वा यथाकामं तत्र लोके महातपाः
स मृतः स्वर्गमाप्नोति, यत्र देवो महेश्वरः। तत्र लोके यथाकामं क्रीडयित्वा महातपाः…
Verse 23
गते वर्षसहस्रान्ते मानुष्यं लभते पुनः । धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितः
वर्षसहस्रान्ते गते स पुनर्मानुष्यं लभते। धनधान्यचयोपेतः पुत्रपौत्रसमन्वितश्च भवति।
Verse 24
वेदविद्याश्रयो धीमाञ्जायते विमले कुले । रूपसौभाग्यसम्पन्नः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रमहल्यातीर्थसेवनात्
अहल्यातीर्थसेवनात् विमले कुले धीमान् वेदविद्याश्रयः जायते, रूपसौभाग्यसम्पन्नः सर्वव्याधिविवर्जितश्च; साग्रं वर्षशतं जीवति।
Verse 136
। अध्याय
अध्यायः—इति अध्यायसमाप्तिसूचकः कोलोफोन्-चिह्नः।