Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—एवं मुनिपुङ्गवैः स्तुता सा पुण्या भगवती चिन्तयामास—‘सर्वेषां वरमुत्तमं दास्यामि’।

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

ततः रात्रौ तान् प्रसुप्तान् ज्ञात्वा देवी जगाम; चारुहासिनी सा एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं ददौ।

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्ते सा जलमध्यादुत्थिता । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता ॥

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक् ॥

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम् ॥

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम् ॥

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना ॥

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

अस्मभ्यं निर्भयत्वं प्रदत्तं, सिद्धिरप्यचिरेण भविष्यति। नर्मदायाः तस्याः दर्शनं परमं प्रशस्तं, न संशयः॥

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

अथान्यस्मिन् दिने राजन्, ते सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ मत्स्यानां रूपमुत्तमं पश्यन्ति स्म॥

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

तान् मत्स्यान् तत्र दृष्ट्वा महर्षयः विस्मयाविष्टाः, अव्यग्राः सन्तो देवताः हव्यकव्येन पूजयामासुः॥

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

तान् मत्स्यसङ्घान् महादेव्याः प्रसादतः सम्प्राप्य, ते सपुत्रदारभृत्याः पृथक्पृथक् वर्तयन्ति स्म॥

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

दिने दिने तथैव आश्रमेषु द्विजातयः मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा तदा विस्मिताः अभवन्॥

Verse 13

अध्याय

अध्यायः। (इति अध्याय-शीर्षकम्)

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

तदा नर्मदातीरवासिनो मुनयः सर्वे हृष्टाः पुष्टाश्चाभवन्; क्षुत्तृषोद्भवं भयं सर्वे तत्यजुः।

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

भरतर्षभ! नर्मदातटमाश्रितास्ते जपन्तस्तपन्तश्च तत्रैव तिष्ठन्ति; पितॄन्देवान् च अर्चयन्ति।

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

तैः सततं जपद्भिस्तपद्भिश्च द्विजसत्तमैः सा सरिच्छ्रेष्ठा भ्राजते—ताराभिर्ग्रहैरिव द्यौः।

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

तत्र बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः नर्मदा धर्मदा पूर्वं यथाक्रमं संविभक्ता।

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरनिवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम् ॥

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी ॥

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी ॥

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पितॄन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत ॥

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

विद्युत्पुञ्जसमप्रख्या व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तदा ऋषीनुवाच सा ॥

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

आगच्छत मुनिगणा विशत मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ ॥

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम् ॥

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशत समाहिताः ॥

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः ॥

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

सर्वभूतानां संहारः कल्पदाहः सुदारुणः; तस्मिन् महाघोरे जनक्षये पूर्वम् एकाहम् एवाभवम्।

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्वे एव क्षयंगताः; महेशस्य वरदानात् तेनाहं न क्षयं गता।

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः; स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद् द्विजोत्तमाः।

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

एवमुक्त्वा ऋषीन् रेवा ततः जलं प्रविवेश; करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी।

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः; अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः।

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

क्षम्यतां नः यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये। गृहान् त्यक्त्वा महाभाग, सशिष्याः सहबान्धवाः समागताः स्मः॥

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म, हृदि ध्यात्वा महेश्वरम्। मन्त्रपूताभिरद्भिश्च स्नात्वा, जितव्रताः समभवन्॥

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः। कुशहस्ताः सहाग्रयः सर्वा दिशो द्योतयन्त इव॥

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

गतेषु तेषु राजेन्द्र, अहमेकः स्थितस्तदा। अमरेशं समासाद्य, पूजयन्नर्मदां नदीम्॥

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

अनुभूताः सप्तकल्पा मया नृप, मायूराद्या यथाक्रमम्। प्रसादाद्वेधसः सर्वे, रेवया सह भारत॥

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

जन्मतः अद्यदिनं यावत् न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्; यदा रेवाऽनर्मदा न स्यात्, तादृशं कालमपि न वेद्मि।

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

इयं हि शाङ्करी शक्तिः शम्भोः कलैव इलाह्वया; नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी।

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

यदहं नापि अभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव, चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता।

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

चतुर्दश पुरा कल्पा येषु नर्मदा न मृता; तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी यथा मम प्राह।

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम्; ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्।

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम् ॥

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम् ॥

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम् ॥

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः ॥

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते ॥