Adhyaya 129
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 129

Adhyaya 129

अध्यायेऽस्मिन् श्रीमार्कण्डेयेन नृपाय तीर्थमाहात्म्योपदेशः कृतः। स ब्रह्मतीर्थं नर्मदातटे स्थितं सर्वतीर्थोत्तमं, अन्यतीर्थेभ्योऽपि श्रेष्ठं च निरूप्यते; तत्र ब्रह्मा देवोऽधिष्ठाता इति प्रसिद्धिः। दर्शनमात्रेणापि शुद्धिः स्यादिति प्रतिपाद्य, पापं वाङ्मनःकायजभेदेन क्रमशः परिशोध्यं इति कथ्यते। ये स्नात्वा श्रुतिस्मृत्युक्तविधीननुतिष्ठन्ति ते प्रायश्चित्तं कृत्वा स्वर्गवासं लभन्ते; ये तु कामलोभवशात् शास्त्रं परित्यजन्ति ते निन्द्याः, सम्यक्प्रायश्चित्तमार्गात् पतिता इति दर्श्यते। स्नानानन्तरं पितृदेवपूजनं कृतं अग्निष्टोमसमं पुण्यं जनयतीति, ब्रह्मणे दत्तं दानं अक्षयमिति चोच्यते; संक्षिप्तोऽपि गायत्रीजपः ऋग्यजुःसामफलसम्पन्न इति महिम्ना वर्ण्यते। अन्ते तीर्थे मरणं ब्रह्मलोकगमनं पुनरावृत्तिरहितं भवतीति, तत्र देहावशेषसम्बन्धोऽपि पुण्यकर इति च फलश्रुतिः। तदनुग्रहेण ब्रह्मविद्या-सम्पन्नः, विद्वान्, मान्यः, निरामयः, दीर्घायुष्मान् च भवतीति, महात्मानः आगताः ‘अमृतत्वम्’ इव परमं पदं प्राप्नुवन्तीति निष्कर्षः।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम् । अन्येषां चैव तीर्थानां परात्परतरं महत्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः, हे महीपाल, अनुत्तमं ब्रह्मतीर्थं गच्छेत्; यत् अन्येषां सर्वतीर्थानां मध्ये परात्परतरं महन्महत्त्वेन विराजते।

Verse 2

तत्र तीर्थे सुरश्रेष्ठो ब्रह्मा लोकपितामहः । चतुर्णामपि वर्णानां नर्मदातटमाश्रितः

तत्र तीर्थे सुरश्रेष्ठो ब्रह्मा लोकपितामहः नर्मदातटमाश्रित्य तिष्ठति; स चतुर्णामपि वर्णानां आश्रयभूतः।

Verse 3

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । तत्क्षालयति देवेशो दर्शनादेव पातकम्

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं च यत् पुराकृतम्—तत् सर्वं देवेशो दर्शनमात्रेणैव क्षालयति; पातककल्मषो नश्यति।

Verse 4

श्रुतिस्मृत्युदितान्येव तत्र स्नात्वा द्विजर्षभाः । प्रायश्चित्तानि कुर्वन्ति तेषां वासस्त्रिविष्टपे

हे द्विजर्षभाः, तत्र स्नात्वा श्रुतिस्मृत्युदितानि प्रायश्चित्तानि कुर्वन्ति; तेषां त्रिविष्टपे वासो भवति।

Verse 5

ये पुनः शास्त्रमुत्सृज्य कामलोभप्रपीडिताः । प्रायश्चित्तं वदिष्यन्ति ते वै निरयगामिनः

ये पुनः शास्त्रमुत्सृज्य कामलोभप्रपीडिताः प्रायश्चित्तं वदन्ति—ते खलु निरयगामिनो भवन्ति।

Verse 6

स्नात्वादौ पातकी ब्रह्मन्नत्वा तु कीर्तयेदघम् । तस्य तन्नश्यते क्षिप्रं तमः सूर्योदये यथा

ब्रह्मन्, पातकीऽपि तत्रादौ स्नात्वा ततः प्रणम्य स्वापराधं कीर्तयेत्; तस्य पापं क्षिप्रं नश्यति, यथा सूर्योदये तमः।

Verse 7

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य स लभेत्फलमुत्तमम्

तत्र तीर्थे यः स्नात्वा पितृदेवताः पूजयेत्, स अग्निष्टोमयज्ञस्य उत्तमं फलं लभते।

Verse 8

तत्र तीर्थे तु यद्दानं ब्रह्मोद्दिश्य प्रयच्छति । तदक्षयफलं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

तत्र तीर्थे ब्रह्मोद्दिश्य यद्दानं प्रयच्छति, तत्सर्वम् अक्षयफलं भवतीति शङ्करोऽब्रवीत्।

Verse 9

गायत्रीसारमात्रोऽपि तत्र यः क्रियते जपः । ऋग्यजुःसामसहितः स भवेन्नात्र संशयः

तत्र गायत्रीसारमात्रोऽपि यो जपः क्रियते, स ऋग्यजुःसामशक्तिसहितो भवति—नात्र संशयः।

Verse 10

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या त्यजेद्देहं सुदुस्त्यजम् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य ब्रह्मलोकान्न संशयः

तत्र तीर्थे यो भक्त्या सुदुस्त्यजं देहं त्यजति, तस्य अनिवर्तिका गतिः ब्रह्मलोकः—न संशयः।

Verse 11

यावदस्थीनि तिष्ठन्ति ब्रह्मतीर्थे च देहिनाम् । तावद्वर्षसहस्राणि देवलोके महीयते

यावद् ब्रह्मतीर्थे देहिनाम् अस्थीनि तिष्ठन्ति, तावद् वर्षसहस्राणि स देवलोके महीयते।

Verse 12

अवतीर्णस्ततो लोके ब्रह्मज्ञो जायते कुले । उत्तमः सर्ववर्णानां देवानामिव देवता

ततः पुनर्लोकेऽवतीर्णः स ब्रह्मज्ञः कुले जायते; सर्ववर्णेषु उत्तमः, देवानामिव देवता।

Verse 13

विद्यास्थानानि सर्वाणि वेत्ति वेदाङ्गपारगः । जायते पूजितो लोके राजभिः स न संशयः

स सर्वाणि विद्यास्थानानि वेत्ति, वेदाङ्गपारगः भवति; लोके पूजितो जायते, राजभिरपि—न संशयः।

Verse 14

पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं ब्रह्मतीर्थप्रभावतः

पुत्रपौत्रसमोपेतः सर्वव्याधिविवर्जितः; ब्रह्मतीर्थप्रभावतः साग्रं वर्षशतं जीवेत्।

Verse 15

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थं ज्ञानवतां वरम् । ये पश्यन्ति महात्मानो ह्यमृतत्वं प्रयान्ति ते

एतत् तीर्थं पुण्यं पापहरं, ज्ञानवतां वरम्; ये महात्मानः पश्यन्ति, ते हि अमृतत्वं प्रयान्ति।

Verse 129

। अध्याय

इत्यध्यायः समाप्तः।