
अध्यायेऽस्मिन् मार्कण्डेयः ‘अयोनिज’ नाम परमं तीर्थं वर्णयति—योनिसङ्कटेन पीडितानां शमनं पावनं च। तत्र गत्वा स्नानं कृत्वा योनिदुःखबुद्धेः भारस्य च नाशः कथ्यते। ततः ईश्वरस्य/महादेवस्य पूजा कर्तव्या, ‘सम्भवात् योनिसङ्कटाच्च मां मोचय’ इति याचकवाक्येन सह; गन्ध-पुष्प-धूपाद्युपहारैः पापक्शयः। भक्त्या लिङ्गपूरणं कृत्वा देवदेवसमीपे दीर्घवासफलम् ‘सिक्थसङ्ख्या’ इव अतिशयोक्त्या निर्दिश्यते। सुगन्धितोदकेन मधु-दुग्ध-दधिभिश्च महादेवाभिषेकः ‘विपुलां श्रीम्’ ददाति। शुक्लपक्षे विशेषतः चतुर्दश्यां गीत-वाद्यसहितं पूजनं प्रशस्यते; प्रदक्षिणा च निरन्तरं तेनैव प्रार्थनापदेन सह। अन्ते षडक्षरस्य ‘नमः शिवाय’ इत्यस्य महत्त्वं प्रतिपाद्यते—बहुमन्त्रविस्तारात् परं, तस्य जप एव अध्ययन-श्रवण-क्रियासमाप्तिरूपः। शिवयोगिनां सेवा, दान्त-जितेन्द्रिय-तपस्विनां भोजनं, दानं जलप्रदानं च स्नानपूजयोः पूरकं; तेषां पुण्यं मेरु-सागरप्रमाणमिव उपमीयते।
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र परं तीर्थमयोनिजम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र न पश्येद्योनिसङ्कटम्
मार्कण्डेय उवाच—ततो राजेन्द्र परं तीर्थम् ‘अयोनिज’ इति विख्यातं गच्छेत्। तत्र स्नातमात्रो नरः पुनर्योनिसङ्कटं न पश्यति।
Verse 2
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । अयोनिजो महादेव यथा त्वं परमेश्वर
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ईश्वरं देवमीश्वरम् । पूजयेत् प्रार्थयन्— “अयोनिजो महादेव, यथा त्वं परमेश्वरः…”
Verse 3
तथा मोचय मां देव सम्भवाद्योनिसङ्कटात् । गन्धपुष्पादिधूपैश्च स मुच्येत्सर्वपातकैः
तथा मोचय मां देव सम्भवाद्योनिसङ्कटात् । गन्धपुष्पादिधूपैश्च स मुच्येत् सर्वपातकैः ॥
Verse 4
तस्य देवस्य यो भक्त्या कुरुते लिङ्गपूरणम् । स वसेद्देवदेवस्य यावत्सिक्थस्य संख्यया
तस्य देवस्य यो भक्त्या कुरुते लिङ्गपूरणम् । स वसेद् देवदेवस्य यावत् सिक्थस्य संख्यया ॥
Verse 5
अयोनिजे महादेवं स्नापयेद्गन्धवारिणा । मधुक्षीरेण दध्ना वा स लभेद्विपुलां श्रियम्
अयोनिजे महादेवं स्नापयेद् गन्धवारिणा । मधुक्षीरेण दध्ना वा स लभेद् विपुलां श्रियम् ॥
Verse 6
अष्टभ्यां च सिते पक्षे असितां वा चतुर्दशीम् । पूजयित्वा महादेवं प्रीणयेद्गीतवाद्यकैः
अष्टम्यां च सिते पक्षे असितां वा चतुर्दशीम् । पूजयित्वा महादेवं प्रीणयेद् गीतवाद्यकैः ॥
Verse 7
वसेत्स च शिवे लोके ये कुर्वन्ति मनोहरम् । ते वसन्ति शिवे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्
ये मनोहरं शिवपूजनं कुर्वन्ति, ते शिवलोके वसन्ति; ते च शिवलोके यावदाभूतसम्प्लवं तिष्ठन्ति।
Verse 8
तस्य देवस्य भक्त्या तु यः करोति प्रदक्षिणाम् । विज्ञापयंश्च सततं मन्त्रेणानेन भारत
तस्य देवस्य भक्त्या यः प्रदक्षिणां करोति, मन्त्रेणानेन भारत, सततं विज्ञापयन्।
Verse 9
तस्य यत्फलमुद्दिष्टं पारम्पर्येण मानवैः । सकाशाद्देवदेवस्य तच्छृणुष्व समाधिना
तस्य यत्फलमुद्दिष्टं मानवैः पारम्पर्येण, देवदेवस्य संनिधौ सकाशात्; तत् समाधिना शृणुष्व।
Verse 10
अयोनिजो महादेव यथा त्वं परमेश्वर । तथा मोचय मां शर्व सम्भवाद्योनिसङ्कटात्
अयोनिज महादेव, यथा त्वं परमेश्वरः; तथा शर्व, मां सम्भवाद्योनिसङ्कटात् मोचय।
Verse 11
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः कंठशोषणतत्परैः । येनौंनमः शिवायेति प्रोक्तं देवस्य संनिधौ
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः कण्ठशोषणतत्परैः? येन देवस्य संनिधौ ‘ॐ नमः शिवाय’ इति प्रोक्तम्।
Verse 12
तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । येनौंनमः शिवायेति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः
येनाधीतं श्रुतं सर्वं येन सर्वमनुष्ठितम्। येन ‘ॐ नमः शिवाय’ इति मन्त्राभ्यासः सुदृढः कृतः॥
Verse 13
न तत्फलमवाप्नोति सर्वदेवेषु वै द्विजः । यत्फलं समवाप्नोति षडक्षर उदीरणात्
सर्वदेवेषु द्विजो न तत्फलमवाप्नुयात्। यत्फलं षडक्षरोच्चारणेन समश्नुते॥
Verse 14
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छिवयोगिनम् । द्विजानामयुतं साग्रं स लभेत्फलमुत्तमम्
तस्मिंस्तीर्थे स्नात्वा यः पूजयेत् शिवयोगिनम्। स द्विजानामयुतं साग्रं पूजाफलसमं लभेत्॥
Verse 15
अथवा भक्तियुक्तस्तु तेषां दान्ते जितेन्द्रिये । संस्कृत्य ददते भिक्षां फलं तस्य ततोऽधिकम्
अथवा भक्तिसंयुक्तः दान्तानां जितेन्द्रियाणाम्। संस्कृत्य भिक्षां यो दद्यात् तस्य फलं ततोऽधिकम्॥
Verse 16
यतिहस्ते जलं दद्याद्भिक्षां दत्त्वा पुनर्जलम् । सा भिक्षा मेरुणा तुल्या तज्जलं सागरोपमम्
यतिहस्ते जलं दद्याद् भिक्षां दत्त्वा पुनर्जलम्। सा भिक्षा मेरुतुल्या स्यात् तज्जलं सागरोपमम्॥
Verse 126
। अध्याय
॥ इति अध्यायः समाप्तः ॥