Adhyaya 121

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः

मार्कण्डेय उवाच । ततः परं महीपाल चन्द्रहासमताद्गच्छेत् । यत्र सोमराजः सुरोत्तमः परां सिद्धिं प्राप्तवान् ॥

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

युधिष्ठिर उवाच । कथं सोमनाथो जगत्पतिः परां सिद्धिं प्राप्तवान् । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ ॥

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा दक्षेण मुनीन्द्रेण शप्तोऽसि किल भारत । दाराणामसेवनाद्धि क्षयरोगी भविष्यसि ॥

Verse 4

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । तेषां नृणां या निष्ठा जायते तां शृणुष्व नराधिप ॥

Verse 5

ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्

ऋतौ ऋतौ हि नारीणां सम्यक् सेवनात् सुतो जायते। सुतात् स्वर्गोऽपि मोक्षोऽपि भवतीति श्रुतिराह॥

Verse 6

तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्

तत्कालोचितधर्मत्यागदोषेण वेष्टितः स रौरवे नरके पतति। तत्र पापी तस्याः रुधिरं दैवेन नियतं कालं पिबति॥

Verse 7

ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

ततः कालेन पुनरवतीर्णो यां यां योनिं प्रविशति। तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा नित्यं दुर्भग एव जायते॥

Verse 8

नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः

नारीणां हि सदा कामः प्रवर्धमानः पुनः पुनः परिवर्तते। विशेषतः ऋतुकाले ताः कामसायकैः पीड्यन्ते॥

Verse 9

परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

परिभूताः हितत्यक्ताः भर्त्रा स्त्रियोऽन्यं पतिं ध्यायन्ति। ततः सुतः समुत्पन्नः कुलमुत्तममपि भ्रमन् कलङ्कयति॥

Verse 10

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

तस्य जन्ममात्रेण स्वर्गस्थाः पितरः पूर्वजाः पितामहाश्च पतन्ति; अतः स कुलट इति, कुलद्रोहीति च कथ्यते।

Verse 11

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

तेन कर्मविपाकेन शशी क्षयरोगपीडितोऽभवत्; सुरेन्द्रलोकं त्यक्त्वा स मर्त्यलोकमुपागतः।

Verse 12

ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्

ततः स पुण्यतीर्थान्यनेकानि पवित्रायतनानि च भ्रमन्, सर्वपापप्रणाशिनीं नर्मदां प्राप्तवान्।

Verse 13

उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

स उपवासदानव्रतनियमादीनि द्वादशाब्दानि चचार; ततः स किल्बिषैर्मुक्तोऽभवत्।

Verse 14

स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्

महादेवं सर्वपातकनाशनं स्नापयित्वा, प्रभया पूर्णः स अनुत्तमं लोकं जगाम।

Verse 15

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते

येनैव देवः प्रतिष्ठापितः, यावत् वर्षसंख्यया पूज्यते; तावत् एव वर्षसहस्राणि स रुद्रलोके पूजितो भवति।

Verse 16

तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः

तस्माद् भुवि नरा देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति; यस्मात् तेन मानवाः अक्षयं चाव्ययं कालं (पुण्यफलम्) भुञ्जन्ति।

Verse 17

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा देवमीश्वरं पूजयेत्; स नरो लोके सोमवत् प्रियदर्शनः सन् भ्राजते।

Verse 18

चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

चन्द्रहासे तु यो गत्वा चन्द्रसूर्यग्रहणे, भक्त्या स्नानं समाचरेत्; स सर्वकिल्बिषैः मुच्यते।

Verse 19

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

तत्र चन्द्रहासे स्नानं दानं च शुभाशुभहेतुकं कृतम्; नृपवरश्रेष्ठ, तत् सर्वं चाक्षयं भवति।

Verse 20

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

ते धन्याः ते महात्मानः, तेषां जन्म सुजीवितम्। ये चन्द्रहासे स्नात्वा ग्रहणं पश्यन्ति नराः॥

Verse 21

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम्। स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति॥

Verse 22

बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्

बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः। देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्॥

Verse 23

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम्। तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः॥

Verse 24

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा। चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते॥

Verse 25

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम् ॥

Verse 26

चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः

चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः ॥

Verse 121

। अध्याय

॥ इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे एकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥