Adhyaya 109
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 109

Adhyaya 109

अस्याध्याये मार्कण्डेयेन सेनापुरे स्थितस्य चक्रतीर्थस्य माहात्म्यं कथ्यते। तत् तीर्थं पापप्रशमनं, दोषशुद्धिकरं, सर्वतीर्थेष्वतिशयेन पावनमिति निर्दिश्यते। महासनस्य सेनापत्याभिषेकसमये इन्द्रप्रमुखा देवाः दानवानां निग्रहाय देवसेनाविजयाय च समागताः; तत्र रुरुनाम दानवः विघ्नं कृत्वा महायुद्धं प्रवर्तयति, शस्त्रास्त्रव्यूहवर्णनैः पुराणोक्तरीत्या संग्रामः प्रदर्श्यते। युद्धे निर्णायकक्षणे विष्णोः सुदर्शनचक्रं प्रेषितं रुरोः शिरश्छित्त्वा विघ्नं नाशयति। ततः मुक्तं चक्रं दानवं विदार्य शुद्धसलिले पतति; तेन तस्य तीर्थस्य ‘चक्रतीर्थ’ इति नाम, पावनकार्यं च प्रतिष्ठितं भवति। उत्तरार्धे फलश्रुतिः—तत्र स्नानं अच्युतपूजनं च पुण्डरीकयज्ञफलप्रदं; स्नात्वा नियमिनः ब्राह्मणान् पूजयतः कोटिगुणं पुण्यं; भक्त्या तत्र देहत्यागे विष्णुलोकप्राप्तिः, ततः शुभभोगानन्तरं श्रेष्ठकुले पुनर्जन्म च। अन्ते तीर्थं धन्यं दुःखनाशनं पापनिवारकं चेति निरूप्य, परोपदेशानुक्रमः सूचितः।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चक्रतीर्थमनुत्तमम् । सेनापुरमितिख्यातं सर्वपापक्षयंकरम्

श्रीमार्कण्डेय उवाच—ततः, हे महीपाल, सर्वपापक्षयङ्करं सेनापुरमिति ख्यातमनुत्तमं चक्रतीर्थं गच्छेत्।

Verse 2

सैनापत्याभिषेकाय देवदेवेन चक्रिणा । आनीतश्च महासेनो देवैः सेन्द्रपुरोगमैः

देवदेवेन चक्रिणा सेन्द्रपुरोगमैर्देवैः सह सैनापत्याभिषेकाय महासेनोऽऽनीतः।

Verse 3

दानवानां वधार्थाय जयाय च दिवौकसाम् । भूमिदानेन विप्रेन्द्रांस्तर्पयित्वा यथाविधि

दानवानां वधार्थं दिवौकसां जयाय च, यथाविधि भूमिदानेन विप्रेन्द्रान् तर्पयित्वा (कर्म) प्रवृत्तम्।

Verse 4

शङ्खभेरीनिनादैश्च पटहानां च निस्वनैः । वीणावेणुमृदङ्गैश्च झल्लरीस्वरमङ्गलैः

शङ्खभेरीनिनादैः पटहानां च निस्वनैः, वीणावेणुमृदङ्गैश्च झल्लरीस्वरमङ्गलैः।

Verse 5

ततः कृत्वा स्वनं घोरं दानवो बलदर्पितः । रुरुर्नाम विघातार्थमभिषेकस्य चागतः

ततः स घोरं स्वनं कृत्वा बलदर्पितो दानवः । रुरुर्नामाभिषेकविघातार्थमागात् ॥

Verse 6

हस्त्यश्वरथपत्त्योघैः पूरयन्वै दिशो दश । तत्र तेन महद्युद्धं प्रवृत्तं किल भारत

हस्त्यश्वरथपत्त्यौघैर्दश दिशः पूरयन् सः । तत्र तेन महद्युद्धं प्रवृत्तं किल भारत ॥

Verse 7

शक्त्यृष्टिपाशमुशलैः खड्गैस्तोमरटङ्कनैः । भल्लैः कर्णिकनाराचैः कबन्धपटसंकुलैः

शक्त्यृष्टिपाशमुशलैः खड्गैस्तोमरटङ्कनैः । भल्लैः कर्णिकनाराचैः कबन्धपटसंकुलैः ॥

Verse 8

ततस्तु तां शत्रुबलस्य सेनां क्षणेन चापन्च्युतबाणघातैः । विध्वस्तहस्त्यश्वरथान्महात्मा जग्राह चक्रं रिपुसङ्घनाशनः

ततः स शत्रुबलसेनां क्षणेन चापाच्युतबाणघातैः । विध्वस्तहस्त्यश्वरथां महात्मा चक्रं जग्राह रिपुसङ्घनाशनः ॥

Verse 9

ज्वलच्च चक्रं निशितं भयंकरं सुरासुराणां च सुदर्शनं रणे । चकर्त दैत्यस्य शिरस्तदानीं करात्प्रमुक्तं मधुघातिनश्च तत्

ज्वलन्निशितं भयंकरं चक्रं सुदर्शनं रणे सुरासुरभयङ्करम् । मधुघातिनः करात्प्रमुक्तं तदा दैत्यस्य शिरश्चकर्त ॥

Verse 10

तं दृष्ट्वा सहसा विघ्नमभिषेके षडाननः । त्यक्त्वा तु तत्र संस्थानं चचार विपुलं तपः

तं सहसा अभिषेकविघ्नं दृष्ट्वा षडाननः तत्र संस्थानं त्यक्त्वा विपुलं तपश्चर्यां चकार।

Verse 11

मुक्तं चक्रं विनाशाय हरिणा लोकधारिणा । द्विदलं दानवं कृत्वा पपात विमले जले

लोकधारिणा हरिणा विनाशाय मुक्तं चक्रं दानवं द्विदलं कृत्वा विमले जले पपात।

Verse 12

तदा प्रभृति तत्तीर्थं चक्रतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापविनाशाय निर्मितं विश्वमूर्तिना

तदा प्रभृति तत्तीर्थं चक्रतीर्थमिति श्रुतं, विश्वमूर्तिना सर्वपापविनाशाय निर्मितम्।

Verse 13

चक्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमच्युतम् । पुण्डरीकस्य यज्ञस्य फलमाप्नोति मानवः

चक्रतीर्थे यः स्नात्वा देवमच्युतं पूजयेत्, स मानवः पुण्डरीकयज्ञफलमाप्नोति।

Verse 14

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान् । शान्तदान्तजितक्रोधान्स लभेत्कोटिजं फलम्

तत्र तीर्थे यः स्नात्वा शुभान् ब्राह्मणान् पूजयेत्—शान्तदान्तजितक्रोधान्—स कोटिगुणं फलं लभेत्।

Verse 15

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या त्यजते देहमात्मनः । विष्णुलोकं मृतो याति जयशब्दादिमङ्गलैः

तत्र तीर्थे यो भक्त्या स्वदेहं परित्यजति, स मृतो विष्णुलोकं याति, जयशब्दादि-मङ्गलघोषैः समभिनन्दितः।

Verse 16

क्रीडयित्वा यथाकामं देवगन्धर्वपूजितः । इहागत्य च भूयोऽपि जायते विपुले कुले

यथाकामं क्रीडित्वा देवगन्धर्वैः पूजितः, स पुनरिहागत्य भूयोऽपि विपुले कुले जायते।

Verse 17

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनम् । कथितं ते महाभाग भूयश्चान्यच्छृणुष्व मे

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःखप्रणाशनं ते कथितम्, महाभाग; भूयश्चान्यच्छृणुष्व मे।

Verse 109

। अध्याय

अध्यायः। (इति अध्यायसमाप्तिसूचकः)