Mantra 16
Rishi: RV-tradition seers of vāja hymns (general attribution); VS liturgical assignment is functional.
Devata: Vājinaḥ (vāja-powers/steeds), with implicit Indraic victory-force.
Chandas: Triṣṭubh (probable by RV parallel cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
शं नो॑ भवन्तु वा॒जिनो॒ हवे॑षु दे॒वता॑ता मि॒तद्र॑वः स्व॒र्काः । ज॒म्भय॒न्तोऽहिं॒ वृक॒ᳪ रक्षा॑सि॒ सने॑म्य॒स्मद्यु॑यव॒न्नमी॑वाः
Transliteration
śáṃ no bhavantu vājíno háveṣu devátātā mitádravaḥ svarkā́ḥ | jambháyanto'hiṃ vṛ́kaṃ rákṣāṃsi sánemi asmád yuyavann ámīvāḥ
Translation
शं नो भवन्तु वाजिनो हवेषु देवताताः मितद्रवः स्वर्काः। जम्भयन्तोऽहिं वृकं रक्षांसि सनेम्यस्मद्ययुवन्नमीवाः॥
Padapatha (Word Analysis)
शम् । नः॒ । भ॒व॒न्तु॒ । वा॒जिनः॑ । हवे॑षु । दे॒वता॑ताः । मि॒त-द्र॑वः । स्व॒र्काः । ज॒म्भय॑न्तः । अहिम् । वृकम् । रक्षांसि॑ । सने॑मि । अस्मत् । यु॒य॒व॒न् । अमी॑वाः
Word by Word
शम्well; auspiciously; for welfare
शम्:
—
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √शम् (शमुँ) ‘शमयति’ (अर्थ-शान्ति)
नःfor us / to us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
भवन्तुmay they be / become
भवन्तु:
—
TypeVerb
Root√भू (भवति)
वाजिनःthe prize-winners; the swift/strong ones
वाजिनः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
हवेषुin the invocations/calls
हवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहव (प्रातिपदिक) ‘हवः’
देवताताdivine-ordained power; godhead/‘divinity’
देवताता:
Kartā
TypeNoun (abstract) / Adjective
Rootदेवताता (प्रातिपदिक)
मितद्रवःof measured/controlled speed; steady-moving
मितद्रवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमित-द्रव (प्रातिपदिक; मित ‘measured’ + द्रव ‘running/impulse’)
स्वर्काःradiant; shining with good light
स्वर्काः:
Kartā
TypeAdjective/Noun
Rootस्वर्क (प्रातिपदिक; सु- + अर्क ‘light/radiance’)
जम्भयन्तःcrushing; smiting
जम्भयन्तः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Root√जम्भ् (जम्भयति) / causative of √जभ्/जम्भ् ‘to crush’
अहिम्the serpent (ahi)
अहिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
वृकम्the wolf
वृकम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृक (प्रातिपदिक)
रक्षांसिthe demons/evil spirits (rakṣas)
रक्षांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
सनेमिmay I win/obtain
सनेमि:
—
TypeVerb
Root√सन् (सन॑) ‘to win/obtain’
अस्मत्from us
अस्मत्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
युयवन्may he ward off / keep away
युयवन्:
—
TypeVerb
Root√यु (युनक्ति/युयाव) ‘to keep away, ward off’
अमीवाःdiseases; afflictions
अमीवाः:
Karma
TypeNoun
Rootअमीवा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
Vājinaḥ (vāja-bearing powers/steeds)I
Indra (implicit Indraic victory-force)D
Devatātāḥ (god-attended ones)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes