Mantra 33
Rishi: Traditionally attributed within Soma-hymn strata to Ṛgvedic seers; in VS transmission, applied by the Adhvaryu lineage (Yājñavalkya school).
Devata: Indra (Ṣoḍaśin/Indra-related Soma offering).
Chandas: Tr̥ṣṭubh/Jagatī mixture typical of borrowed Ṛgvedic material; applied here as a Yajus-formula with refrain.
Samhita Patha (Devanagari)
आ ति॑ष्ठ वृत्रह॒न्रथं॑ यु॒क्ता ते॒ ब्रह्म॑णा॒ हरी॑ । अ॒र्वा॒चीन॒ᳪ सु ते॒ मनो॒ ग्रावा॑ कृणोतु व॒ग्नुना॑ । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो॒ऽसीन्द्रा॑य त्वा षोड॒शिन॑ । ए॒ष ते॒ योनि॒रिन्द्रा॑य त्वा षोड॒शिने॑
Transliteration
ā́ tiṣṭha vṛtrahan ráthaṃ yuktā́ te bráhmaṇā hárī | arvācīnáṃ su te máno grā́vā kṛṇotu vagnúnā | upayā́magṛhīto ’sī́ndrāya tvā ṣoḍaśín | eṣá te yónir índrāya tvā ṣoḍaśíne
Translation
आ तिष्ठ वृत्रहन् रथं; युक्ता ते ब्रह्मणा हरी। अर्वाचीनं सु ते मनो ग्रावा कृणोतु वग्नुना। उपयामगृहीतोऽसि इन्द्राय त्वा षोडशिन्; एष ते योनिः इन्द्राय त्वा षोडशिने।
Padapatha (Word Analysis)
आ । तिष्ठ । वृत्र-हन् । रथम् । युक्ताः । ते । ब्रह्मणा । हरी । अर्वाचीनम् । सु । ते । मनः । ग्रावा । कृणोतु । वग्नुना । उप-याम-गृहीतः । असि । इन्द्राय । त्वा । षोडशिन् । एषः । ते । योनिः । इन्द्राय । त्वा । षोडशिने
Word by Word
आhither; forth (preverb)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) / ā (preverb)
तिष्ठmount; stand; step up
तिष्ठ:
—
TypeVerb
Rootस्था (तिष्ठति)
वृत्रहन्O slayer of Vṛtra (Indra)
वृत्रहन्:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
युक्ताyoked
युक्ता:
—
TypeAdjective/Participle
Rootयुज् (क्त) / युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्)
ब्रह्मणाby sacred formula; by prayer
ब्रह्मणा:
करण
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
हरीthe two bay steeds (of Indra)
हरी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
अर्वाचीनम्turned hither; facing toward us
अर्वाचीनम्:
कर्म (of कृणोतु)
TypeAdjective
Rootअर्वाचीन (प्रातिपदिक)
सुwell; indeed
सु:
—
TypeIndeclinable
Rootसु (निपात)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्)
मनःmind; intention
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
ग्रावाpressing-stone
ग्रावा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootग्रावन् (प्रातिपदिक)
कृणोतुlet (him/it) make; may it make
कृणोतु:
—
TypeVerb
Rootकृ (करोति/कृणोति)
वग्नुनाwith the (pressing) implement/lever (vagnu)
वग्नुना:
करण
TypeNoun
Rootवग्नु (प्रातिपदिक)
उपयामगृहीतःtaken with the upayāma-formula (ritually received)
उपयामगृहीतः:
—
TypeAdjective/Participle (ritual term)
Rootउप-यम् + ग्रह् (गृहीत) / उपयामगृहीत (निपात-समास)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (अस्ति)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्)
षोडशिनेfor the Sixteen-fold (Indra/rite: Ṣoḍaśin)
षोडशिने:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (ritual epithet)
Rootषोडशिन् (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्)
योनिःwomb; seat; source; resting-place
योनिः:
कर्तृ/विधेय
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्)
षोडशिनेfor the Sixteen-fold (Indra/rite: Ṣoḍaśin)
षोडशिने:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (ritual epithet)
Rootषोडशिन् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Indra (Vṛtrahan)B
Brahman (sacred speech)G
Grāvan (pressing-stone)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes