Mantra 1
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Soma liturgy; specific ṛṣi uncertain)
Devata: Ādityas; Viṣṇu (guardian-invocation)
Chandas: Yajus (prose-formula)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽस्यादि॒त्येभ्य॑स्त्वा । विष्ण॑ उरुगायै॒ष ते॒ सोम॒स्तᳪ र॑क्षस्व॒ मा त्वा॑ दभन्
Transliteration
upayā́ma-gṛhīto ’sy ādityébhyaḥ tvā | víṣṇo urugāya eṣá te sómas táṃ rakṣasva mā́ tvā dabhān
Translation
उपयामगृहीतोऽसि, आदित्येभ्यस्त्वा। विष्णो उरुगाय, एष ते सोमः; तं रक्षस्व, मा त्वा दभन्।
Padapatha (Word Analysis)
उप-याम-गृहीतः । असि । आदित्येभ्यः । त्वा । विष्णो इति । उरु-गाय । एषः । ते । सोमः । तम् । रक्षस्व । मा । त्वा । दभन्
Word by Word
उपयामगृहीतःtaken with the ‘upayāma’ (formula/act of taking)
उपयामगृहीतः:
विशेषणम् (कर्मधारयः) — ‘सोमः’ इत्यस्य
TypeAdjective
Rootउपयाम-गृहीत (√ग्रह + क्त) / उपयाम (प्रातिपदिक)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्धः (षष्ठी) — ‘अस्य (सोमस्य)’
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आदित्येभ्यःto the Ādityas
आदित्येभ्यः:
सम्प्रदानम्
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
त्वाyou (the Soma)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
सम्बोधनम्
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
उरुगायwidely praised
उरुगाय:
सम्बोधन-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootउरुगाय (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः: उरु-गाय ‘widely sung’)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/उद्देश्य-निर्देशः
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour / for you
ते:
सम्बन्धः (षष्ठी) — ‘ते (विष्णोः)’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमःSoma
सोमः:
कर्तृ/विषयः
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
तम्him/that (Soma)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रक्षस्वprotect
रक्षस्व:
क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: ‘त्वम् (विष्णुः)’
TypeVerb
Root√रक्ष् (पालने)
माdo not
मा:
निषेध-सम्बन्धः
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्ययम्)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दभन्may (they) not harm/deceive
दभन्:
क्रिया — कर्ता: ‘(शत्रवः/रक्षांसि)’ अव्यक्तम्
TypeVerb
Root√दभ् (हिंसायाम्/द्रोहे/अपहारे)
Entities Mentioned
Ā
ĀdityasV
Viṣṇu (Urugāya/Urugāyaḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes