Mantra 24
Rishi: Traditional Śukla-Yajurvedic attribution; not explicitly marked here
Devata: Āditya/Sūrya as ‘cakṣus’ (the divine eye)
Chandas: Mixed: opening pāda-like line + repeated benedictory clauses (yajus style with ṛgvedic cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
तच्चक्षु॑र्दे॒वहि॑तं पु॒रस्ता॑च्छु॒क्रमुच्च॑रत् । पश्ये॑म श॒रद॑ः श॒तं जीवे॑म श॒रद॑ः श॒तᳪ शृणु॑याम श॒रद॑ः श॒तं प्र ब्र॑वाम श॒रद॑ः श॒तमदी॑नाः स्याम श॒रद॑ः श॒तं भूय॑श्च श॒रद॑ः श॒तात्
Transliteration
tác cákṣur deváhitaṃ purástāc chukrám úccarat | páśyema śarádaḥ śatáṃ jīvéma śarádaḥ śatáṃ śṛṇúyāma śarádaḥ śatáṃ prá bravāma śarádaḥ śatám adīnā́ḥ syāma śarádaḥ śatáṃ bhū́yaś ca śarádaḥ śatā́t
Translation
तच्चक्षुर्देवहितं पुरस्ताच्छुक्रमुच्चरत्। पश्येम शरदः शतं, जीवेम शरदः शतं, शृणुयाम शरदः शतं, प्र ब्रवाम शरदः शतम्; अदीनाḥ स्याम शरदः शतं, भूयश्च शरदः शतात्।
Padapatha (Word Analysis)
तत् । चक्षुः । देव-हितम् । पुरस्तात् । शुक्रम् । उत्-चरत् । पश्येम । शरदः । शतम् । जीवेम । शरदः । शतम् । शृणुयाम । शरदः । शतम् । प्र । ब्रवाम । शरदः । शतम् । अ-दीनाः । स्याम । शरदः । शतम् । भूयः । च । शरदः । शतात्
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
देवहितम्placed by the gods; divinely set
देवहितम्:
Kartā
TypeAdjective
Rootदेव-हित (प्रातिपदिक; ‘हित’ = √धा (हित) ‘placed’)
पुरस्तात्in front; from the east/fore
पुरस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस् + तात् (अव्ययीभाव)
शुक्रम्bright; shining
शुक्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
उत्up; forth
उत्:
—
TypePreverb
Rootउत्
चरत्moved; went forth
चरत्:
—
TypeVerb
Root√चर् (चरति)
पश्येमmay we see
पश्येम:
—
TypeVerb
Root√पश् (पश्यति)
शरदःautumns; years
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
जीवेमmay we live
जीवेम:
—
TypeVerb
Root√जीव् (जीवति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
शृणुयामmay we hear
शृणुयाम:
—
TypeVerb
Root√श्रु (शृणोति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
प्रforth; clearly
प्र:
—
TypePreverb
Rootप्र
ब्रवामmay we speak
ब्रवाम:
—
TypeVerb
Root√ब्रू (ब्रवीति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
अदीनाःnot dejected; unbroken
अदीनाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-दीन (प्रातिपदिक)
स्यामmay we be
स्याम:
—
TypeVerb
Root√अस् (भवति/अस्ति)
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNumeral
Rootशत
भूयःmore; further
भूयः:
—
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/तुलनात्मक-प्रयोगः)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
शरदःyears
शरदः:
Karma
TypeNoun
Rootशरद्
शतात्from (beyond) a hundred
शतात्:
Apādāna
TypeNumeral
Rootशत (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ā
Āditya/Sūrya (as Cakṣus)D
Devas (as ‘devahita’—god-ordained)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes