Rishi: Traditional: Yājñavalkya-lineage
Devata: Rivers; Bears; Gandharva-Apsaras; Serpent-deity peoples; Piśācas; Yātudhānas; and abstract ‘Roaming’
Chandas: Catalogue-prose (yajus-style)
Samhita Patha (Devanagari)न॒दीभ्य॑: पौञ्जि॒ष्ठमृ॒क्षीका॑भ्यो॒ नैषादं पुरुषव्या॒घ्राय॑ दु॒र्मदं॑ गन्धर्वाप्स॒रोभ्यो॒ व्रात्यं॑ प्र॒युग्भ्य॒ उन्म॑त्तᳪ सर्पदेवज॒नेभ्योऽप्र॑तिपद॒मये॑भ्यः कित॒वमी॒र्यता॑या॒ अकि॑तवं पिशा॒चेभ्यो॑ बिदलका॒रीं या॑तु॒धाने॑भ्यः कण्टकीका॒रीम्
Transliterationnadī́bhyaḥ pauñjiṣṭhám ṛkṣīkā́bhyo naiṣādáṃ puruṣa-vyā́ghrāya durmádaṃ gandharvāpsaróbhyo vrā́tyaṃ prayúgbhya únmattaṃ sarpa-deva-janébhyo’pratipadá-mayebhyaḥ kitavám īryátāyā akitavám piśācébhyo bidalakārī́ṃ yātudhā́nebhyaḥ kaṇṭakīkārī́m
Translationनदीभ्यः पौञ्जिष्ठम्, ऋक्षीकाभ्यो नैषादम्, पुरुषव्याघ्राय दुर्मदम्, गन्धर्वाप्सरोभ्यो व्रात्यम्, प्रयुग्भ्य उन्मत्तम्, सर्पदेवजनेभ्योऽप्रतिपदम्, ईर्यतायै कितवम् अकितवम्, पिशाचेभ्यो बिदलकारीम्, यातुधानेभ्यः कण्टकीकारीम्।
Padapatha (Word Analysis)न॒दीभ्यः॑ । पौ॒ञ्जि॒ष्ठम् । ऋ॒क्षीका॑भ्यः । नै॒षादम् । पु॒रु॒ष॒-व्याघ्राय॑ । दु॒र्मदम् । ग॒न्ध॒र्व॒-अप्स॒रोभ्यः॑ । व्रात्य॑म् । प्र॒युग्भ्यः॑ । उन्म॑त्तम् । स॒र्प॒-दे॒व॒-जन॑ेभ्यः । अ॒प्र॒ति॒प॒द॒मये॑भ्यः । कि॒त॒वम् । ई॒र्यता॑याः । अकि॑तवम् । पि॒शा॒चेभ्यः॑ । बि॒द॒ल॒का॒रीम् । या॒तु॒धाने॑भ्यः । क॒ण्ट॒की॒का॒रीम् ।
Word by Wordपौञ्जिष्ठम्the most ‘heap-like’/densest (one) ऋक्षीकाभ्यःfrom the she-bears (ṛkṣīkā-s) नैषादम्a Naiṣāda (Nishāda man) पुरुषव्याघ्रायfor the man-tiger (best of men) दुर्मदम्evil intoxication / bad frenzy गन्धर्वाप्सरोभ्यःfrom the Gandharvas and Apsarases व्रात्यम्a Vrātya (outsider/irregular) प्रयुग्भ्यःfrom the yokers/teams (prayug-s) सर्पदेवजनेभ्यःfrom the serpent-folk / serpent-deities’ people अप्रतिपदमयेभ्यःfrom those consisting of ‘no foothold’/without counter-step ईर्यतायैfor roaming/wandering अकितवम्not a gambler; non-cheating पिशाचेभ्यःfrom the Piśācas बिदलकारीम्the ‘splitter/tearer’ (female agent) यातुधानेभ्यःfrom the Yātudhānas (demons) कण्टकीकारीम्the ‘thorn-maker’/spiny one (female agent) Entities MentionedP
Puruṣavyāghra (Man-tiger)S
Sarpadevajana (Serpent-deity folk)Ī
Īryatā (Roaming/Wandering) Viniyoga (Ritual Application) 