Mantra 11

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Abstract ends/powers (Puṣṭi, Vīrya, Tejas, Īrā, Bhadrā, Śreyas, Ādhyakṣya)

Chandas: Yajus-catalogue

Samhita Patha (Devanagari)

अर्मे॑भ्यो हस्ति॒पं ज॒वाया॑श्व॒पं पुष्ट्यै॑ गोपा॒लं वी॒र्या॒याविपा॒लं तेज॑सेऽजपा॒लमिरा॑यै की॒नाशं॑ की॒लाला॑य सुराका॒रं भ॒द्राय॑ गृह॒पᳪ श्रेय॑से वित्त॒धमाध्य॑क्ष्यायानुक्ष॒तार॑म्

Transliteration

arme̱bhyo hastipáṃ javā́yāśvapáṃ púṣṭyai gopāláṃ vīryā́yāvipāláṃ téjase’japā́lamírāyai kīnā́śaṃ kīlā́lāya surākā́raṃ bhadrā́ya gṛhapáṃ śréyase vittadhámādhyákṣyāyānukṣattā́ram

Translation

अर्मेभ्यः हस्तिपं, जवाय अश्वपं, पुष्ट्यै गोपालं, वीर्यायाविपालं, तेजसेऽजपालम्, इरायै कीनाशं, कीलालाय सुराकारं, भद्राय गृहपं, श्रेयसे वित्तधम्, आध्यक्ष्यायानुक्षतारम्।

Padapatha (Word Analysis)

अर्मेभ्यः । हस्तिपम् । जवाय । अश्वपम् । पुष्ट्यै । गोपालम् । वीर्याय । अविपालम् । तेजसे । अजपालम् । इरायै । कीनाशम् । कीलालाय । सुराकारम् । भद्राय । गृहपम् । श्रेयसे । वित्तधम् । आध्यक्ष्याय । अनुक्षत्तारम्

Word by Word

• अर्मेभ्यः: to/for the (men) of the arable tract / ploughmen (armas)
• अर्मेभ्यः: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अर्म (प्रातिपदिक)

• हस्तिपम्: elephant-keeper / mahout
• हस्तिपम्: Karma
• Type: Noun
• Root: हस्ति-प (प्रातिपदिक; तत्पुरुष)

• जवाय: for speed
• जवाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: जव (प्रातिपदिक)

• अश्वपम्: horse-keeper / groom
• अश्वपम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अश्व-प (प्रातिपदिक; तत्पुरुष)

• पुष्ट्यै: for prosperity/nourishment
• पुष्ट्यै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: पुष्टि (प्रातिपदिक)

• गोपालम्: cowherd / protector of cattle
• गोपालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गो-पाल (प्रातिपदिक; तत्पुरुष)

• वीर्याय: for vigor/heroic power
• वीर्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)

• अविपालम्: shepherd / protector of sheep
• अविपालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अवि-पाल (प्रातिपदिक; तत्पुरुष)

• तेजसे: for splendor/energy
• तेजसे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)

• अजपालम्: goatherd / protector of goats
• अजपालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अज-पाल (प्रातिपदिक; तत्पुरुष)

• इरायै: for refreshment/food (Iḍā)
• इरायै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: इरा (प्रातिपदिक)

• कीनाशम्: ploughman / cultivator
• कीनाशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कीनाश (प्रातिपदिक)

• कीलालाय: for sweet drink/fermented juice (kīlāla)
• कीलालाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: कीलाल (प्रातिपदिक)

• सुराकारम्: maker of surā (liquor-brewer)
• सुराकारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सुरा-कार (प्रातिपदिक; उपपद-तत्पुरुष)

• भद्राय: for welfare/auspiciousness
• भद्राय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• गृहपम्: householder / master of the house
• गृहपम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गृह-प (प्रातिपदिक; तत्पुरुष)

• श्रेयसे: for the better/good
• श्रेयसे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)

• वित्तधम्: wealth-holder / treasurer
• वित्तधम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वित्त-ध (प्रातिपदिक; उपपद-तत्पुरुष)

• अध्यक्ष्याय: for supervision/for the overseer
• अध्यक्ष्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अधि-अक्षि (प्रातिपदिक: अध्यक्ष्य/अध्यक्ष)

• अनुक्षतारम्: follower-guardian / attendant protector
• अनुक्षतारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अनु-क्षतृ (प्रातिपदिक; कर्तृ-शब्द)

Entities Mentioned

• Puṣṭi
• Vīrya
• Tejas
• Īrā
• Bhadrā
• Śreyas
• Ādhyakṣya
• Java (abstract)
• Arma (troops/hosts)