Mantra 59
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla Yajurveda school attribution)
Devata: Multiple (Agni, Savitṛ, Pūṣan, Viśve Devāḥ, Maruts, Sarasvatī, Varuṇa)
Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed ṛc-meter)
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒ग्नयेऽनी॑कवते॒ रोहि॑ताञ्जिरन॒ड्वान॒धोरा॑मौ सावि॒त्रौ पौ॒ष्णौ र॑ज॒तना॑भी वैश्वदे॒वौ पि॒शङ्गौ॑ तूप॒रौ मा॑रु॒तः क॒ल्माष॑ आग्ने॒यः कृ॒ष्णोऽजः सा॑रस्व॒ती मे॒षी वा॑रु॒णः पेत्व॑:
Transliteration
agnáye’nī́kavate róhitāñjir anaḍvā́n adhorā́mau sāvitráu pauṣṇáu rajatá-nābhī vaiśvadeváu piśáṅgau tūparáu mārutáḥ kalmā́ṣa āgneyáḥ kṛṣṇó’jáḥ sārasvatī́ मेṣī vāruṇáḥ pétvaḥ
Translation
अग्नयेऽनीकवते रोहिताञ्जिरनड्वान्; सावित्रौ अधोरामौ; पौष्णौ रजतनाभी; वैश्वदेवौ पिशङ्गौ तूपरौ; मारुतः कल्माषः; आग्नेयः कृष्णोऽजः; सारस्वती मेषी; वारुणः पेत्वः।
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्नये । अनी॑कवते । रोहि॑ताञ्जि । इरन॒ड्वान् । अधोरा॑मौ । सावि॒त्रौ । पौ॒ष्णौ । र॑ज॒त-ना॑भी । वैश्वदे॒वौ । पि॒शङ्गौ॑ । तूप॒रौ । मा॑रु॒तः । क॒ल्माषः॑ । आग्ने॒यः । कृ॒ष्णः । अ॒जः । सा॑रस्व॒ती । मे॒षी । वा॑रु॒णः । पेत्वः॑ ।
Word by Word
अग्नयेto Agni
अग्नये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअग्नि
अनीकवतेto the bannered/face-fronted (Agni)
अनीकवते:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootअनीकवत्
रोहिताञ्जिःthe red-hued (steed/animal)
रोहिताञ्जिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरोहित + अञ्जि (प्रातिपदिक: रोहिताञ्जि-)
अनड्वान्a bull
अनड्वान्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअनड्वाह्/अनड्वान् (प्रातिपदिक)
अधोराtwo milch-cows (adhorā)
अधोरा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअधोरा (प्रातिपदिक)
आमौtwo raw/uncooked (i.e., unyoked/untreated)
आमौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootआम (प्रातिपदिक)
सावित्रौtwo belonging to Savitṛ
सावित्रौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसावित्र (प्रातिपदिक)
पौष्णौtwo belonging to Pūṣan
पौष्णौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपौष्ण (प्रातिपदिक)
रजतनाभीtwo with silver naves
रजतनाभी:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootरजत + नाभि (समास: रजतनाभि)
वैश्वदेवौtwo belonging to the Viśve Devāḥ
वैश्वदेवौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवैश्वदेव (प्रातिपदिक)
पिशङ्गौtwo tawny/brownish
पिशङ्गौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootपिशङ्ग (प्रातिपदिक)
तूपरौtwo with a tuft/crest (tūpara)
तूपरौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootतूपर (प्रातिपदिक)
मारुतःbelonging to the Maruts
मारुतः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
कल्माषःa speckled one
कल्माषः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकल्माष (प्रातिपदिक)
आग्नेयःbelonging to Agni
आग्नेयः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
कृष्णःblack
कृष्णः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
अजःa he-goat
अजः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
सारस्वतीbelonging to Sarasvatī
सारस्वती:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसारस्वती (प्रातिपदिक)
मेषीa ewe
मेषी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमेषी (प्रातिपदिक)
वारुणःbelonging to Varuṇa
वारुणः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवारुण (प्रातिपदिक)
पेत्वःa ram (petva)
पेत्वः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपेत्व (प्रातिपदिक)
Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes