Mantra 18
Rishi: Aśvamedha ritual tradition
Devata: Aśva as victorious power; nourishment (iṣ) and vegetation (oṣadhi) as bandhu-fields
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अत्रा॑ ते रू॒पमु॑त्त॒मम॑पश्यं॒ जिगी॑षमाणमि॒ष आ प॒दे गोः । य॒दा ते॒ मर्तो॒ अनु॒ भोग॒मान॒डादिद् ग्रसि॑ष्ठ॒ ओष॑धीरजीगः
Transliteration
átrā te rū́pam uttamáṃ apaśyaṃ jígīṣamāṇam iṣá ā́ padé góḥ | yadā́ te márto ánu bhógam ānáṭ ā́d íd grásīṣṭha óṣadhīr ajīgaḥ
Translation
अत्र ते रूपम् उत्तमम् अपश्यं जिगीषमाणम् इष आ पदे गोः। यदा ते मर्तोऽनु भोगमानाड् आदिद् ग्रसिष्ठ ओषधीः अजीगः॥
Padapatha (Word Analysis)
अत्र । ते । रूपम् । उत्तमम् । अपश्यम् । जिगीषमाणम् । इषः । आ । पदे । गोः । यदा । ते । मर्तः । अनु । भोगम् । आनट् । आत् । इत् । ग्रसिष्ठः । ओषधीः । अजीगः
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
तेfor you / of you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
रूपम्form, appearance
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
उत्तमम्best, highest
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
अपश्यम्I saw
अपश्यम्:
Kartā
TypeVerb
Root√पश् (दृश्)
जिगीषमाणम्desiring to conquer
जिगीषमाणम्:
Karma
TypeVerb
Root√जि (जये) + सन् (जिगीष)
इषःof refreshment/strength (nourishment)
इषः:
Sambandha
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक)
आunto, toward
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पदेin/at the footprint, in the step
पदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
गोःof the cow
गोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
तेfor you / of you
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद्
मर्तःa mortal
मर्तः:
Kartā
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
अनुafter, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
भोगम्enjoyment, share
भोगम्:
Karma
TypeNoun
Rootभोग (प्रातिपदिक)
आनट्came/reached
आनट्:
Kartā
TypeVerb
Root√अन्/अण् (गत्यर्थ) (वैदिक रूप: आनट्)
आत्then
आत्:
—
TypeIndeclinable
Rootअत्/अद् (अव्यय) → आत्
इत्indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात) → इत्
ग्रसिष्ठःmost devouring, most voracious
ग्रसिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootग्रसिष्ठ (प्रातिपदिक; superlative from √ग्रस्)
ओषधीःplants, herbs
ओषधीः:
Karma
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
अजीगःconquered/overpowered
अजीगः:
Kartā
TypeVerb
Root√जि (जये) (caus./intensive-like Vedic form)
Entities Mentioned
A
Aśva (as victorious power)I
Iṣ (Nourishment)O
Oṣadhī (Plants/vegetation)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes