Mantra 38
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general attribution)
Devata: Indra; auxiliary deities: Joṣṭrī and Vasudhītī
Chandas: Bṛhatī
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वी जोष्ट्री॒ वसु॑धिती दे॒वमिन्द्रं॑ वयो॒धसं॑ दे॒वी दे॒वम॑वर्धताम् । बृ॒ह॒त्या छन्द॑सेन्द्रि॒यᳪ श्रोत्र॒मिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वीतां॒ यज॑
Transliteration
devī́ joṣṭrī́ vasudhítī devám índraṃ vayo̱dhásaṃ devī́ devám avardhatām | bṛhatyā́ chándasendriyáṃ śrótram índre̱ vayo̱ dádhad vasuváne vasudhéyasya vītā́ṃ yája
Translation
देवी जोष्ट्री वसुधिती च वयोधसे दिव्ये इन्द्रं देवं वर्धयताम्। बृहत्या छन्दसा इन्द्रियं बलं स्थापयामि; इन्द्रे श्रोत्रं वयः दधामि। वसुवने वसुधेयस्य स्थापनाय उभे आगत्य वीतां यज।
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वी । जोष्ट्री॑ । वसु॑धिती । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । व॒यो॒धसम् । दे॒वी । दे॒वम् । अ॒व॒र्ध॒ता॒म् । बृ॒ह॒त्या । छन्द॑सा । इ॒न्द्रि॒यम् । श्रोत्रम् । इन्द्रे॑ । व॒यः । दध॑त् । व॒सु॒वने॑ । व॒सु॒धेय॑स्य । वी॒ता॒म् । यज॑
Word by Word
देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
जोष्ट्रीthe favoring/cherishing one
जोष्ट्री:
कर्तृ (देवी-विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootजोष्ट्री (प्रातिपदिक; √जुष् ‘सेवने/प्रीतौ’ से)
वसुधितीthe wealth-bestowing one
वसुधिती:
कर्तृ (देवी-विशेषण)
TypeNoun
Rootवसुधिती (प्रातिपदिक; वसु + धिती)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (देवम् का विशेष्य)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्strengthening life/vigor
वयोधसम्:
कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक; वयस् + धस्)
देवीthe goddess
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अवर्धताम्may (she) increase / make grow
अवर्धताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धने) उपसर्ग: अ-
बृहतीBṛhatī (metre)
बृहती:
कर्तृ/विशेष्य (छन्दः-नाम)
TypeNoun
Rootबृहती (प्रातिपदिक; बृहत् से)
छन्दसेfor the metre
छन्दसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power; faculty
इन्द्रियम्:
कर्म (दधत्/दधद् के साथ)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
श्रोत्रम्hearing; ear
श्रोत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin/for Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvitality; life-force
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing; bestowing
दधत्:
कर्तृ (बृहती-छन्दः का)
TypeVerb
Root√धा (धारणे)
वसुवनेin the winning of wealth
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक; वसु + वन)
वसुधेयस्यof the wealth-deposit/treasure
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
वीताम्having been pursued/obtained; duly won
वीताम्:
कर्म/क्रियाविशेषण
TypeVerb
Root√वी (गत्यादौ) / √व्या (आवरणे) से निष्पन्न ‘वीत’ (प्रातिपदिक)
यजworship; perform sacrifice
यज:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
Entities Mentioned
I
IndraJ
Joṣṭrī (Devī)V
Vasudhītī (Devī)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes