Mantra 32
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Tvaṣṭṛ (with Indra as vayo-dhas)
Chandas: Dvipad
Samhita Patha (Devanagari)
होता॑ यक्षत्सु॒रेत॑सं॒ त्वष्टा॑रं पुष्टि॒वर्ध॑नᳪ रू॒पाणि॒ बिभ्र॑तं॒ पृथ॒क् पुष्टि॒मिन्द्रं॑ वयो॒धस॑म् । द्वि॒पदं॒ छन्द॑ इन्द्रि॒यमु॒क्षाणं॒ गां न वयो॒ दध॒द्वेत्वाज्य॑स्य॒ होत॒र्यज॑
Transliteration
hótā yákṣat-surétasaṃ tváṣṭāraṃ puṣṭí-várdhanaṃ rūpā́ṇi bíbhrataṃ pṛthák puṣṭím índraṃ vayódhasam | dvipádaṃ chánda indríyam ukṣā́ṇaṃ gā́ṃ na váyo dádhad vétv ā́jyasya hótar yája
Translation
होता यक्षत् सुरेतसं त्वष्टारं पुष्टिवर्धनं पृथग्रूपाणि बिभ्रतम्; इन्द्रं च वयोधसम्। द्विपदं छन्दः, इन्द्रियम् उक्षाणम्; गां न वयो दधद् एतु।—हे होतः, आज्यस्य यज।
Padapatha (Word Analysis)
होता । यक्षत् । सु-रेतसम् । त्वष्टारम् । पुष्टि-वर्धनम् । रूपाणि । बिभ्रतम् । पृथक् । पुष्टिम् । इन्द्रम् । वयः-धसम् । द्वि-पदम् । छन्दः । इन्द्रियम् । उक्षाणम् । गाम् । न । वयः । दधत् । वेतु । आज्यस्य । होतः । यज ।
Word by Word
होताthe Hotṛ-priest
होता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) < √हु
यक्षत्let him worship / offer
यक्षत्:
कर्तृ
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा)
सुरेतसम्the one of good seed/virility
सुरेतसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसुरेतस् (प्रातिपदिक)
त्वष्टारम्Tvaṣṭṛ
त्वष्टारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
पुष्टिवर्धनम्the increaser of prosperity
पुष्टिवर्धनम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपुष्टि-वर्धन (प्रातिपदिक)
रूपाणिforms
रूपाणि:
कर्म
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
बिभ्रतम्bearing
बिभ्रतम्:
कर्म
TypeParticiple
Root√भृ (धारण) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)
पृथक्separately
पृथक्:
विशेषण (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक्
पुष्टिम्prosperity
पुष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुष्टि (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयोधसम्bestowing vigor/strength
वयोधसम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवयो-धस् (प्रातिपदिक)
द्विपदम्two-footed
द्विपदम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootद्वि-पद (प्रातिपदिक)
छन्दःthe meter / sacred chant
छन्दः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्powerful; pertaining to Indra
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
उक्षाणम्the bull
उक्षाणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउक्षन् (प्रातिपदिक)
गाम्a cow
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
नlike
न:
उपमान (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन
वयःvigor / life-force
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing; bestowing
दधत्:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√धा (धारण) → दधत् (वर्तमान कृदन्त)
एतुlet him come
एतु:
कर्तृ
TypeVerb
Root√इ (गमन)
आज्यस्यof ghee
आज्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
होतरीat/with the Hotṛ
होतरी:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
यजworship! offer!
यज:
कर्तृ
TypeVerb
Root√यज् (देवपूजा)
Entities Mentioned
T
TvaṣṭṛI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes