Mantra 13
Rishi: Soma liturgical tradition.
Devata: Devīḥ Dvāraḥ (Divine Doors); Indra as beneficiary of increased vīrya.
Chandas: Yajus/prose with figurative diction.
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीर्द्वार॒ इन्द्र॑ᳪ सङ्घा॒ते वी॒ड्वीर्याम॑न्नवर्धयन् । आ व॒त्सेन॒ तरु॑णेन कुमा॒रेण॑ च मीव॒तापार्वा॑णᳪ रे॒णुक॑काटं नुदन्तां वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
devī́r dvā́ra índraṃ saṅghāté vī́ḍ vī́ryam an avardhayan | ā́ vatséna táruṇena kumāréṇa ca mīvatā́ pārvā́ṇaṃ reṇúkakāṭaṃ nudantāṃ vasuváne vasudhেয়asya vyántu yája
Translation
देवीर्द्वार इन्द्रं सङ्घाते वीड्वीर्यामन्नवर्धयन्। आ वत्सेन तरुणेन कुमारेण च मीवतापार्वाणं रेणुककाटं नुदन्ताम्। वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु; यज।
Padapatha (Word Analysis)
देवीः । द्वारः । इन्द्रम् । सङ्घाते । वीट् । वीर्यम् । अन् । अवर्धयन् । आ । वत्सेन । तरुणेन । कुमारॆण । च । मीवता । पार्वाणम् । रेणुककाटम् । नुदन्ताम् । वसुवने । वसुधेयस्य । व्यन्तु । यज ।
Word by Word
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ (देवीः के विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सङ्घातेin the assembly/compact gathering
सङ्घाते:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसङ्घात (प्रातिपदिक)
वीड्वीर्यम्(his) mighty strength/heroic power
वीड्वीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीडु-वीर्य (समास/प्रातिपदिक; वीर्य)
अन्नम्food
अन्नम्:
कर्म (अवर्धयन् का)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
अवर्धयन्they increased
अवर्धयन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध्
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
वत्सेनwith a calf
वत्सेन:
करण
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
तरुणेनyoung
तरुणेन:
करण
TypeAdjective
Rootतरुण (प्रातिपदिक)
कुमारॆणwith a boy/youth
कुमारॆण:
करण
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मीवतापार्वाणम्the (disease/evil) ‘mīvatā-pārvaṇa’ (a named affliction/obstruction)
मीवतापार्वाणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमीवतापार्वाण (समास-प्रातिपदिक; पार्वाण)
रेणुककाटम्the ‘reṇuka-kāṭa’ (a named pest/evil)
रेणुककाटम्:
कर्म (नुदन्ताम् का)
TypeNoun
Rootरेणुककाट (समास-प्रातिपदिक)
नुदन्ताम्let (them) drive away
नुदन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनुद्
वसुवनेin the wealth-grove/abode of riches
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the treasure/wealth-deposit
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them disperse/drive away (spread out)
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + अ (अव्/अन् ‘to blow/move’ वैदिक) अथवा वि + य (व्यय/व्यन्ति-प्रयोग)
यजsacrifice! worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
Entities Mentioned
D
Devīḥ Dvāraḥ (Divine Doors)I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes