Mantra 27
Rishi: RV provenance; received in Vājasaneyin paśu liturgy.
Devata: Pūṣan (with horse/goat as ritual vehicles).
Chandas: Triṣṭubh (by style and RV parallelism).
Samhita Patha (Devanagari)
यद्ध॑वि॒ष्य॒मृतु॒शो दे॑व॒यानं॒ त्रिर्मानु॑षा॒: पर्यश्वं॒ नय॑न्ति । अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञं दे॒वेभ्य॑: प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः
Transliteration
yád dhaviṣyám ṛtuśó devayā́naṃ trír mā́nuṣāḥ páry áśvaṃ náyanti | átrā pūṣṇáḥ prathamó bhā́ga éti yajñáṃ devébhyaḥ prativédayann ájaḥ
Translation
यद् हविश्यम् ऋतुशो देवयानं मनुष्याः त्रिर्वा अश्वं पर्यश्वं नयन्ति, अथात्र पूष्णः प्रथमः भाग एति—अजः—यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्।
Padapatha (Word Analysis)
यत् । ह॒वि॒ष्यम् । ऋ॒तु॒शः । दे॒व॒यानम् । त्रिः । मानु॑षाः । परि॑ । अश्व॑म् । नय॑न्ति । अत्र॑ । पू॒ष्णः । प्र॒थ॒मः । भा॒गः । ए॒ति॒ । य॒ज्ञम् । दे॒वेभ्यः॑ । प्र॒ति॒वे॒दय॑न् । अ॒जः
Word by Word
यत्which (that)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविष्यम्oblation, offering
हविष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
ऋतुशःseason by season, in due seasons
ऋतुशः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootऋतु + शस् (अव्ययीभाव/तद्धित-अव्यय)
देवयानम्(the) god-going (path/way)
देवयानम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootदेवयान (प्रातिपदिक)
त्रिःthrice
त्रिः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootत्रिस् (संख्यावाचक-अव्यय)
मानुषाःmen, humans
मानुषाः:
Kartā
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
अश्वम्horse
अश्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
नयन्तिthey lead
नयन्ति:
—
TypeVerb
Rootनी (धातु)
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
भागःshare, portion
भागः:
Kartā
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
एतिgoes, comes
एति:
—
TypeVerb
Rootइ (धातु)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
देवेभ्यःto the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रतिवेदयन्making known, announcing
प्रतिवेदयन्:
Kartā
TypeVerbal participle
Rootप्रति-विद् (धातु) → प्रतिवेदयत् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)
अजःthe goat
अजः:
Kartā
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PūṣanD
Devas (Viśve Devāḥ / devāḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes