Mantra 60
Rishi: RV-derived; liturgically appropriated in VS
Devata: Sarasvatī (with Aśvins/Indra as comparanda)
Chandas: Jagatī/Triṣṭubh-mixed RV-style (requires metrical scan for certainty)
Samhita Patha (Devanagari)
क॒व॒ष्यो न॒ व्यच॑स्वतीर॒श्विभ्यां॒ न दुरो॒ दिश॑: । इन्द्रो॒ न रोद॑सी उ॒भे दु॒हे का॒मान्त्सर॑स्वती
Transliteration
kavaṣyò ná vyácasvatīr aśvíbhyāṃ ná dúro díśaḥ | índro ná ródasī ubhé duhè kā́mān sárasvatī ||
Translation
कवष्यो न व्यचस्वतीरिव, अश्विभ्यां न दिशां दुर इव; इन्द्रो न रोदसी उभे धत्ते—एवं सरस्वती कामान् दुहे।
Padapatha (Word Analysis)
कवष्यः । न । व्यचस्वतीः । अश्विभ्याम् । न । दुरः । दिशः । इन्द्रः । न । रोदसी । उभे । दुहे । कामान् । सरस्वती
Word by Word
कवष्यः(she who is) wise/poet-like
कवष्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकवषि (प्रातिपदिक) / कवष्य (विशेषण-प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
व्यचस्वतीःthe radiant/spreading ones
व्यचस्वतीः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootव्यचस् (प्रातिपदिक)
अश्विभ्याम्with/by the Aśvins
अश्विभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
दुरःdoors/gates
दुरः:
Kartā
TypeNoun
Rootद्वार्/दुर् (प्रातिपदिक: दुर् ‘द्वार’)
दिशःdirections
दिशः:
Kartā
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ)
उभेboth
उभे:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुहेmilks/draws forth
दुहे:
—
TypeVerb
Rootदुह्
कामान्desires/boons
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SarasvatīA
AśvinsI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes