Mantra 6
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Yajña / Prajāpati; with implicit appeal to Ṛta as governing principle
Chandas: Yajus (prose)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋ॒तं च॑ मेऽमृतं॑ च मे ऽय॒क्ष्मं च॒ मे ऽना॑मयच्च मे जी॒वातु॑श्च मे दीर्घायु॒त्वं च॑ मेऽनमि॒त्रं च॒ मे ऽभ॑यं च मे सु॒खं च॑ मे॒ शय॑नं च मे सू॒षाश्च॑ मे सु॒दिनं॑ च मे य॒ज्ञेन॑ कल्पन्ताम्
Transliteration
ṛtáṃ ca me ’mṛ́taṃ ca me ’yákṣmaṃ ca me ’nā́mayac ca me jīvā́tuś ca me dīrghāyutváṃ ca me ’namitrám ca me ’bháyaṃ ca me súkhaṃ ca me śáyanaṃ ca me sūṣā́ś ca me sudínaṃ ca me yajñéna kalpantām
Translation
ऋतं च मेऽमृतं च मेऽयक्ष्मं च मेऽनामयच्च मे जीवातुश्च मे दीर्घायुत्वं च मेऽनमित्रं च मेऽभयं च मे सुखं च मे शयनं च मे सूषाश्च मे सुदिनं च मे यज्ञेन कल्पन्ताम्।
Padapatha (Word Analysis)
ऋतम् च मे । अमृतम् च मे । अयक्ष्मम् च मे । अनामयत् च मे । जीवातुः च मे । दीर्घायुत्वम् च मे । अनमित्रम् च मे । अभयम् च मे । सुखम् च मे । शयनम् च मे । सूषाः च मे । सुदिनम् च मे । यज्ञेन कल्पन्ताम् ।
Word by Word
ऋतम्truth; cosmic order
ऋतम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ-धातु; ‘ऋत’ = सत्य-नियम)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me; my
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अमृतम्immortality; deathlessness
अमृतम्:
Karma
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अयक्ष्मम्freedom from disease/consumption
अयक्ष्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootअ-यक्ष्म (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अनामयत्health; freedom from illness
अनामयत्:
Karma
TypeNoun
Rootअ-नामय (प्रातिपदिक ‘अनामय’)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
जीवातुःvital breath; life
जीवातुः:
Karma
TypeNoun
Rootजीवातु (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
दीर्घायुत्वम्long life; longevity
दीर्घायुत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootदीर्घायु-त्व (प्रातिपदिक; दीर्घायु + त्व)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अनमित्रम्absence of enemies; non-hostility
अनमित्रम्:
Karma
TypeAdjective (substantive)
Rootअ-नमित्र (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
अभयम्fearlessness; safety
अभयम्:
Karma
TypeNoun
Rootअ-भय (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
सुखम्happiness; comfort
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
शयनम्rest; bed; lying down
शयनम्:
Karma
TypeNoun
Rootशयन (प्रातिपदिक) < √शी (शये)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
सूषाःprosperities; well-beings (pl.)
सूषाः:
Karma
TypeNoun
Rootसूषा (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
सुदिनम्a good day; auspicious day
सुदिनम्:
Karma
TypeNoun
Rootसु-दिन (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मेfor me
मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
यज्ञेनby/through the sacrifice
यज्ञेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
कल्पन्ताम्may they be arranged/provided; may they come to be
कल्पन्ताम्:
—
TypeVerb
Root√कॢप् (कल्पने)
Entities Mentioned
Y
YajñaP
PrajāpatiṚ
ṚtaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes